{"id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/9.1","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"9.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.1. (0-1)\nZaznacz właściwe dokończenie zdania wybrane spośród A-B oraz jego poprawne\nuzasadnienie wybrane spośród 1.-3.\nPod względem funkcji pełnionej w układzie krążenia serca skrzelowe głowonogów można\nuznać za analogiczne do\nA.\nlewej części\nserca człowieka,\nponieważ\n1.\npompują krew odtlenowaną do narządów\nwymiany gazowej.\n2.\npompują krew natlenowaną do serca.\nB.\nprawej części\n3.\npompują krew natlenowaną do tkanek ciała.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n8.1.\n8.2.\n8.3.\n9.1.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":"B","answer_text":"9.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia […] informacje, […] wyjaśnia\nzależności przyczynowo-skutkowe […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje\n[…], porównuje i przetwarza informacje\npozyskane z różnorodnych źródeł […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia\nfunkcjonowanie organizmu ludzkiego na\nróżnych poziomach złożoności [ ].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n6. Układ krwionośny. Zdający:\n1) charakteryzuje budowę serca […];\n3) przedstawia krążenie krwi w obiegu\npłucnym i ustrojowym […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n11) wykazuje związek między budową układu\nkrwionośnego a jego funkcją u poznanych\nzwierząt.\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie właściwego dokończenia zdania i poprawnego jego uzasadnienia.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB1.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B1** - serca skrzelowe są analogiczne do **prawej części serca kręgowców**, ponieważ **pompują krew odtlenowaną do narządów wymiany gazowej** (skrzeli).\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE poprawna odpowiedz to **B1**. Warianty dokończenia zdania to: A. lewej części, B. prawej części. Serca skrzelowe leża PRZED skrzelami i tłocza do nich krew odtlenowana - analogicznie do prawej części serca kręgowca (uzasadnienie 1: pompuja krew odtlenowana do narzadow wymiany gazowej). Wariant 2 (krew natlenowana do serca) i 3 (krew natlenowana do tkanek) opisuja przedsionek/lewa czesc serca.\n\n## Sposób 1 - Analiza szlaku krwi w układzie głowonogów (mechanizm biologiczny krok po kroku)\n\nPrześledźmy drogę krwi w układzie krwionośnym głowonoga, korzystając ze schematu:\n\n1. **Komora (serce główne)** → pompuje krew utlenowaną przez **aortę** → do **obwodowego systemu naczyniowego** → tkanki\n2. Krew oddaje tlen w tkankach → staje się **krew odtlenowana (ciemna)**\n3. Odtlenowana krew wraca przez **żyłę główną** → **zatoka grzbietowa** → **serca skrzelowe**\n4. **Serca skrzelowe** → kurczą się, tłocząc odtlenowaną krew przez **naczynia skrzeli**\n5. W skrzelach krew utlenowuje się → wraca przez **przedsionek** → **komora** → i cykl zaczyna się od nowa\n\n**Wniosek:** Serca skrzelowe stoją na drodze: *żyła główna → skrzela*. Przyjmują krew **ciemną (odtlenowaną)** i wypychają ją do narządów wymiany gazowej.\n\nTo jest dokładnie funkcja **prawej komory serca kręgowców lądowych**:\n\n| Struktura | Przyjmuje krew | Pompuje krew do |\n| Serce skrzelowe głowonoga | odtlenowana z żyły głównej | skrzela |\n| Prawa komora kręgowca | odtlenowana z prawego przedsionka | płuca (tętnica płucna) |\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędów (wykluczenie lewej komory)\n\n**Lewa komora serca kręgowców** pełni funkcję odwrotną:\n- przyjmuje krew **już utlenowaną** (z płuc, przez żyły płucne → lewy przedsionek)\n- pompuje ją **do tkanek ciała** przez aortę\n\nGdyby serca skrzelowe były analogiczne do **lewej** komory, musiałyby:\n- ✘ tłoczyć krew utlenowaną\n- ✘ kierować ją do tkanek, nie do skrzeli\n\nTymczasem na schemacie widzimy, że serca skrzelowe leżą **przed** skrzelami (nie za nimi), a krew którą transportują - jest **ciemna** (odtlenowana).\n\n→ **Lewa komora odpada.** Zostaje **prawa komora** + uzasadnienie *„tłoczą krew nieутlenowaną do narządów wymiany gazowej\"*.\n\n## Sposób 3 - Analogia ewolucyjna: krążenie ryb vs. głowonogów\n\nU **ryb** (serce jednokomorowe + jednoprzedsionkowe):\n- całe serce tłoczy krew odtlenowaną → skrzela → utlenowanie → tkanki\n\nU **kręgowców lądowych** z krążeniem podwójnym:\n- prawa połowa serca = „serce żylne\" = tłoczy krew do płuc\n\nGłowonogi rozwiązały ten problem **konwergentnie**: zamiast rozbudowywać serce główne, wyodrębniły **dwa dodatkowe „pomocnicze serca żylne\"** - serca skrzelowe - które zwiększają ciśnienie krwi przed przejściem przez opór skrzeli.\n\nFunkcjonalnie: **serce skrzelowe głowonoga = prawa komora kręgowca** (obydwa: ciśnienie żylne → narząd wymiany gazowej).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Zadanie 9.1 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:**\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie wlasciwego dokonczenia zdania ORAZ poprawnego uzasadnienia.\n> - **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> Poprawna odpowiedz: **B1** (B - prawej czesci [serca]; uzasadnienie 1 - pompuja krew odtlenowana do narzadow wymiany gazowej).\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość:\n- budowy i funkcji serca kręgowców (prawa vs. lewa komora)\n- schematu krążenia głowonogów podanego w treści zadania\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Kombinacja | Typowy błąd prowadzący ucznia |\n| **A** (lewa część) + dowolne uzasad. | Uczeń myli kierunek przepływu: myśli, że serca skrzelowe wysyłają krew DO tkanek, jak lewa część serca; nie śledzi schematu |\n| **B** (prawa) + uzasad. 3 | Uczeń poprawnie wybrał prawą część, ale źle uzasadnia: uzasadnienie 3 (krew natlenowana do tkanek) opisuje funkcję **lewej części serca**, nie serca skrzelowego |\n| **B** + uzasad. 2 | Uczeń wybrał prawą część, ale uzasadnienie 2 (krew natlenowana do serca) opisuje rolę przedsionka zbierającego krew ZE skrzeli, a nie serca skrzelowego |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Serce skrzelowe leży **przed** skrzelami (proksymalnie od strony żyły) - pompuje DO skrzeli, nie Z nich. Uczeń często myli je z przedsionkiem (który zbiera krew ZE skrzeli).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Klasyczna pułapka: „skrzelowe\" kojarzy się ze skrzelami → krew utlenowana → lewa komora. BŁĄD. Serce skrzelowe jest *przed* skrzelami, więc krew jest jeszcze odtlenowana.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W układzie głowonogów jest **jedno serce główne** (komora + przedsionek) i **dwa serca skrzelowe** - nie mylić: to nie są „serca\" w sensie głównego pompy, ale kurczliwe odcinki naczyń żylnych pełniące funkcję prawej komory.","image":"img/biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-9.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.1. (0-1)<br>Zaznacz właściwe dokończenie zdania wybrane spośród A-B oraz jego poprawne<br>uzasadnienie wybrane spośród 1.-3.<br>Pod względem funkcji pełnionej w układzie krążenia serca skrzelowe głowonogów można<br>uznać za analogiczne do<br>A.<br>lewej części<br>serca człowieka,<br>ponieważ<br>1.<br>pompują krew odtlenowaną do narządów<br>wymiany gazowej.<br>2.<br>pompują krew natlenowaną do serca.<br>B.<br>prawej części<br>3.<br>pompują krew natlenowaną do tkanek ciała.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>8.1.<br>8.2.<br>8.3.<br>9.1.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>9.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia […] informacje, […] wyjaśnia<br>zależności przyczynowo-skutkowe […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje<br>[…], porównuje i przetwarza informacje<br>pozyskane z różnorodnych źródeł […].<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia<br>funkcjonowanie organizmu ludzkiego na<br>różnych poziomach złożoności [ ].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ krwionośny. Zdający:</li><li>charakteryzuje budowę serca […];</li><li>przedstawia krążenie krwi w obiegu</li></ol>\n<p>płucnym i ustrojowym […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Porównanie struktur zwierząt</li></ol>\n<p>odpowiedzialnych za realizację różnych<br>czynności życiowych. Zdający:</p>\n<ol><li>wykazuje związek między budową układu</li></ol>\n<p>krwionośnego a jego funkcją u poznanych<br>zwierząt.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za zaznaczenie właściwego dokończenia zdania i poprawnego jego uzasadnienia.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>B1.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B1</strong> - serca skrzelowe są analogiczne do <strong>prawej części serca kręgowców</strong>, ponieważ <strong>pompują krew odtlenowaną do narządów wymiany gazowej</strong> (skrzeli).</p>\n<blockquote>Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE poprawna odpowiedz to <strong>B1</strong>. Warianty dokończenia zdania to: A. lewej części, B. prawej części. Serca skrzelowe leża PRZED skrzelami i tłocza do nich krew odtlenowana - analogicznie do prawej części serca kręgowca (uzasadnienie 1: pompuja krew odtlenowana do narzadow wymiany gazowej). Wariant 2 (krew natlenowana do serca) i 3 (krew natlenowana do tkanek) opisuja przedsionek/lewa czesc serca.</blockquote>\n<h4>Sposób 1 - Analiza szlaku krwi w układzie głowonogów (mechanizm biologiczny krok po kroku)</h4>\n<p>Prześledźmy drogę krwi w układzie krwionośnym głowonoga, korzystając ze schematu:</p>\n<ol><li><strong>Komora (serce główne)</strong> → pompuje krew utlenowaną przez <strong>aortę</strong> → do <strong>obwodowego systemu naczyniowego</strong> → tkanki</li><li>Krew oddaje tlen w tkankach → staje się <strong>krew odtlenowana (ciemna)</strong></li><li>Odtlenowana krew wraca przez <strong>żyłę główną</strong> → <strong>zatoka grzbietowa</strong> → <strong>serca skrzelowe</strong></li><li><strong>Serca skrzelowe</strong> → kurczą się, tłocząc odtlenowaną krew przez <strong>naczynia skrzeli</strong></li><li>W skrzelach krew utlenowuje się → wraca przez <strong>przedsionek</strong> → <strong>komora</strong> → i cykl zaczyna się od nowa</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Serca skrzelowe stoją na drodze: <em>żyła główna → skrzela</em>. Przyjmują krew <strong>ciemną (odtlenowaną)</strong> i wypychają ją do narządów wymiany gazowej.</p>\n<p>To jest dokładnie funkcja <strong>prawej komory serca kręgowców lądowych</strong>:</p>\n<p>| Struktura | Przyjmuje krew | Pompuje krew do |<br>| Serce skrzelowe głowonoga | odtlenowana z żyły głównej | skrzela |<br>| Prawa komora kręgowca | odtlenowana z prawego przedsionka | płuca (tętnica płucna) |</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędów (wykluczenie lewej komory)</h4>\n<p><strong>Lewa komora serca kręgowców</strong> pełni funkcję odwrotną:</p>\n<ul><li>przyjmuje krew <strong>już utlenowaną</strong> (z płuc, przez żyły płucne → lewy przedsionek)</li><li>pompuje ją <strong>do tkanek ciała</strong> przez aortę</li></ul>\n<p>Gdyby serca skrzelowe były analogiczne do <strong>lewej</strong> komory, musiałyby:</p>\n<ul><li>✘ tłoczyć krew utlenowaną</li><li>✘ kierować ją do tkanek, nie do skrzeli</li></ul>\n<p>Tymczasem na schemacie widzimy, że serca skrzelowe leżą <strong>przed</strong> skrzelami (nie za nimi), a krew którą transportują - jest <strong>ciemna</strong> (odtlenowana).</p>\n<p>→ <strong>Lewa komora odpada.</strong> Zostaje <strong>prawa komora</strong> + uzasadnienie <em>„tłoczą krew nieутlenowaną do narządów wymiany gazowej&quot;</em>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Analogia ewolucyjna: krążenie ryb vs. głowonogów</h4>\n<p>U <strong>ryb</strong> (serce jednokomorowe + jednoprzedsionkowe):</p>\n<ul><li>całe serce tłoczy krew odtlenowaną → skrzela → utlenowanie → tkanki</li></ul>\n<p>U <strong>kręgowców lądowych</strong> z krążeniem podwójnym:</p>\n<ul><li>prawa połowa serca = „serce żylne&quot; = tłoczy krew do płuc</li></ul>\n<p>Głowonogi rozwiązały ten problem <strong>konwergentnie</strong>: zamiast rozbudowywać serce główne, wyodrębniły <strong>dwa dodatkowe „pomocnicze serca żylne&quot;</strong> - serca skrzelowe - które zwiększają ciśnienie krwi przed przejściem przez opór skrzeli.</p>\n<p>Funkcjonalnie: <strong>serce skrzelowe głowonoga = prawa komora kręgowca</strong> (obydwa: ciśnienie żylne → narząd wymiany gazowej).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Zadanie 9.1 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie wlasciwego dokonczenia zdania ORAZ poprawnego uzasadnienia.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.<br><br>Poprawna odpowiedz: <strong>B1</strong> (B - prawej czesci [serca]; uzasadnienie 1 - pompuja krew odtlenowana do narzadow wymiany gazowej).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość:</p>\n<ul><li>budowy i funkcji serca kręgowców (prawa vs. lewa komora)</li><li>schematu krążenia głowonogów podanego w treści zadania</li></ul>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Kombinacja | Typowy błąd prowadzący ucznia |<br>| <strong>A</strong> (lewa część) + dowolne uzasad. | Uczeń myli kierunek przepływu: myśli, że serca skrzelowe wysyłają krew DO tkanek, jak lewa część serca; nie śledzi schematu |<br>| <strong>B</strong> (prawa) + uzasad. 3 | Uczeń poprawnie wybrał prawą część, ale źle uzasadnia: uzasadnienie 3 (krew natlenowana do tkanek) opisuje funkcję <strong>lewej części serca</strong>, nie serca skrzelowego |<br>| <strong>B</strong> + uzasad. 2 | Uczeń wybrał prawą część, ale uzasadnienie 2 (krew natlenowana do serca) opisuje rolę przedsionka zbierającego krew ZE skrzeli, a nie serca skrzelowego |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Serce skrzelowe leży <strong>przed</strong> skrzelami (proksymalnie od strony żyły) - pompuje DO skrzeli, nie Z nich. Uczeń często myli je z przedsionkiem (który zbiera krew ZE skrzeli).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Klasyczna pułapka: „skrzelowe&quot; kojarzy się ze skrzelami → krew utlenowana → lewa komora. BŁĄD. Serce skrzelowe jest <em>przed</em> skrzelami, więc krew jest jeszcze odtlenowana.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W układzie głowonogów jest <strong>jedno serce główne</strong> (komora + przedsionek) i <strong>dwa serca skrzelowe</strong> - nie mylić: to nie są „serca&quot; w sensie głównego pompy, ale kurczliwe odcinki naczyń żylnych pełniące funkcję prawej komory.</blockquote>"}]}