{"id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad/9.2","paper_id":"biologia-2018-maj-matura-rozszerzona","number":"9.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2018,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nPodaj jedną cechę budowy zewnętrznej głowonogów, która odróżnia je od pozostałych\nmięczaków.","answer":null,"answer_text":"9.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje […] organizmy […], przedstawia\nzwiązki między strukturą a funkcją na\nróżnych poziomach organizacji życia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:\n12) porównuje budowę i czynności życiowe\nślimaków, małżów i głowonogów, rozpoznaje\ntypowych przedstawicieli tych grup.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawny przykład cechy budowy zewnętrznej głowonogów odróżniającej te\nzwierzęta od pozostałych mięczaków.\n0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• noga przekształcona w ramiona i lejek\n• obecność ramion\n• obecny lejek\n• duże oczy / dobrze rozwinięte oczy / oczy przypominające oczy kręgowców\nUwagi:\nUznaje się za prawidłowe określenia: „macki” oraz „przyssawki”.\nNie uznaje się określeń: „brak nogi”, „brak muszli” oraz „duża liczba ramion”.\nZadanie 10. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Obecność ramion (macek) otaczających otwór gębowy** - noga mięczaka przekształcona w wieniec ramion wokół głowy.\n\n*Alternatywnie akceptowane przez CKE:* obecność lejka (syfonu) - mięśniowego narządu odrzutowego.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (etymologia i homologia)\n\nNazwa „głowonogi\" (*Cephalopoda*) dosłownie oznacza „głowo-noga\" - **noga** typowa dla mięczaków (u ślimaka służy do pełzania, u małża tworzy wyrostek kopny) u głowonogów **przekształciła się w wieniec ramion/macek otaczających głowę i otwór gębowy**.\n\n| Grupa mięczaków | Co to jest „noga\"? |\n| Ślimaki (Gastropoda) | Szeroka mięśniowa podeszwa do pełzania |\n| Małże (Bivalvia) | Wyrostek kopny do zagrzebywania |\n| **Głowonogi (Cephalopoda)** | **Ramiona/macki wokół głowy z przyssawkami** |\n\nTo **morfologicznie unikalna cecha** widoczna gołym okiem - żaden inny mięczak nie ma ramion wokół otworu gębowego. Ramiona mogą być zakończone przyssawkami (*Octopus*, *Sepia*) lub haczykami.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja: co NIE odróżnia głowonogów\n\nUczeń może pomylić cechy zewnętrzne z wewnętrznymi lub wybrać cechę niespecyficzną:\n\n| Cecha | Czy odróżnia? | Dlaczego NIE? |\n| Muszla zewnętrzna | ❌ | Nautilus MA muszlę, inne głowonogi jej nie mają; małże też mają |\n| Duże oczy | ⚠️ Częściowo | Inne mięczaki też mają oczy (np. ślimaki na czułkach) |\n| Dwustronna symetria ciała | ❌ | Małże też mają symetrię dwuboczną |\n| **Ramiona wokół głowy** | ✅ | Cecha UNIKALNA tylko dla głowonogów |\n| **Lejek (syfon)** | ✅ | Unikalna struktura - rurka odrzutowa, brak u innych mięczaków |\n\n## Sposób 3 - Przez analogię do nazwy systematycznej\n\n*Cephalopoda* = *kephale* (głowa, gr.) + *pous/podos* (noga, gr.).\n\nZbuduj odpowiedź wprost z nazwy:\n1. Głowonogi = zwierzęta, u których noga jest przy głowie\n2. Zewnętrznie → noga przyjmuje formę ramion/macek wokół głowy\n3. To cecha widoczna z zewnątrz → **budowa zewnętrzna** ✓\n\nNawet jeśli zapomnisz biologii - sam etymologia nazwy naprowadza na prawidłową odpowiedź.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> **Zadanie 9.2 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:**\n> - **1 pkt** - za poprawny przyklad cechy budowy zewnetrznej glowonogow odrozniajacej je od pozostalych mieczakow (np. noga przeksztalcona w ramiona i lejek, obecnosc ramion/lejka, duze oczy).\n> - **0 pkt** - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uznaje sie** okreslenia \"macki\" oraz \"przyssawki\". **Nie uznaje sie**: \"brak nogi\", \"brak muszli\", \"duza liczba ramion\".\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość systematyki i morfologii mięczaków. Nie ma wzorów chemicznych ani matematycznych do zastosowania.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najpopularniejszy błąd to napisanie „brak muszli\" - ale *Nautilus* MA muszlę zewnętrzną, więc to nie jest cecha odróżniająca WSZYSTKICH głowonogów. CKE nie uzna.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Duże oczy\" - choć głowonogi mają imponujące oczy (zbliżone do kręgowców), inne mięczaki też mają oczy (ślimaki na czułkach), więc to nie jest cecha ODRÓŻNIAJĄCA.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Cecha musi być **zewnętrzna** (budowa zewnętrzna) - organy wewnętrzne (np. zamknięty układ krwionośny) nie są akceptowane w tym zadaniu, choć też są charakterystyczne.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wystarczy podać JEDNĄ cechę - pisz konkretnie i krótko. „Ramiona wokół otworu gębowego\" to pełna poprawna odpowiedź za 1 pkt.","image":"img/biologia-2018-maj-matura-rozszerzona/zad-9.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2018 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.2. (0-1)<br>Podaj jedną cechę budowy zewnętrznej głowonogów, która odróżnia je od pozostałych<br>mięczaków.</p>","answer_text_html":"<p>9.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający<br>opisuje […] organizmy […], przedstawia<br>związki między strukturą a funkcją na<br>różnych poziomach organizacji życia […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Zwierzęta bezkręgowe. Zdający:</li><li>porównuje budowę i czynności życiowe</li></ol>\n<p>ślimaków, małżów i głowonogów, rozpoznaje<br>typowych przedstawicieli tych grup.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawny przykład cechy budowy zewnętrznej głowonogów odróżniającej te<br>zwierzęta od pozostałych mięczaków.<br>0 p. - za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• noga przekształcona w ramiona i lejek<br>• obecność ramion<br>• obecny lejek<br>• duże oczy / dobrze rozwinięte oczy / oczy przypominające oczy kręgowców<br>Uwagi:<br>Uznaje się za prawidłowe określenia: „macki” oraz „przyssawki”.<br>Nie uznaje się określeń: „brak nogi”, „brak muszli” oraz „duża liczba ramion”.<br>Zadanie 10. (0-3)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Obecność ramion (macek) otaczających otwór gębowy</strong> - noga mięczaka przekształcona w wieniec ramion wokół głowy.</p>\n<p><em>Alternatywnie akceptowane przez CKE:</em> obecność lejka (syfonu) - mięśniowego narządu odrzutowego.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (etymologia i homologia)</h4>\n<p>Nazwa „głowonogi&quot; (<em>Cephalopoda</em>) dosłownie oznacza „głowo-noga&quot; - <strong>noga</strong> typowa dla mięczaków (u ślimaka służy do pełzania, u małża tworzy wyrostek kopny) u głowonogów <strong>przekształciła się w wieniec ramion/macek otaczających głowę i otwór gębowy</strong>.</p>\n<p>| Grupa mięczaków | Co to jest „noga&quot;? |<br>| Ślimaki (Gastropoda) | Szeroka mięśniowa podeszwa do pełzania |<br>| Małże (Bivalvia) | Wyrostek kopny do zagrzebywania |<br>| <strong>Głowonogi (Cephalopoda)</strong> | <strong>Ramiona/macki wokół głowy z przyssawkami</strong> |</p>\n<p>To <strong>morfologicznie unikalna cecha</strong> widoczna gołym okiem - żaden inny mięczak nie ma ramion wokół otworu gębowego. Ramiona mogą być zakończone przyssawkami (<em>Octopus</em>, <em>Sepia</em>) lub haczykami.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja: co NIE odróżnia głowonogów</h4>\n<p>Uczeń może pomylić cechy zewnętrzne z wewnętrznymi lub wybrać cechę niespecyficzną:</p>\n<p>| Cecha | Czy odróżnia? | Dlaczego NIE? |<br>| Muszla zewnętrzna | ❌ | Nautilus MA muszlę, inne głowonogi jej nie mają; małże też mają |<br>| Duże oczy | ⚠️ Częściowo | Inne mięczaki też mają oczy (np. ślimaki na czułkach) |<br>| Dwustronna symetria ciała | ❌ | Małże też mają symetrię dwuboczną |<br>| <strong>Ramiona wokół głowy</strong> | ✅ | Cecha UNIKALNA tylko dla głowonogów |<br>| <strong>Lejek (syfon)</strong> | ✅ | Unikalna struktura - rurka odrzutowa, brak u innych mięczaków |</p>\n<h4>Sposób 3 - Przez analogię do nazwy systematycznej</h4>\n<p><em>Cephalopoda</em> = <em>kephale</em> (głowa, gr.) + <em>pous/podos</em> (noga, gr.).</p>\n<p>Zbuduj odpowiedź wprost z nazwy:</p>\n<ol><li>Głowonogi = zwierzęta, u których noga jest przy głowie</li><li>Zewnętrznie → noga przyjmuje formę ramion/macek wokół głowy</li><li>To cecha widoczna z zewnątrz → <strong>budowa zewnętrzna</strong> ✓</li></ol>\n<p>Nawet jeśli zapomnisz biologii - sam etymologia nazwy naprowadza na prawidłową odpowiedź.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote><strong>Zadanie 9.2 (0-1 pkt) - oficjalny schemat oceniania CKE:</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawny przyklad cechy budowy zewnetrznej glowonogow odrozniajacej je od pozostalych mieczakow (np. noga przeksztalcona w ramiona i lejek, obecnosc ramion/lejka, duze oczy).<br>- <strong>0 pkt</strong> - za kazda inna odpowiedz lub za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uznaje sie</strong> okreslenia &quot;macki&quot; oraz &quot;przyssawki&quot;. <strong>Nie uznaje sie</strong>: &quot;brak nogi&quot;, &quot;brak muszli&quot;, &quot;duza liczba ramion&quot;.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość systematyki i morfologii mięczaków. Nie ma wzorów chemicznych ani matematycznych do zastosowania.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najpopularniejszy błąd to napisanie „brak muszli&quot; - ale <em>Nautilus</em> MA muszlę zewnętrzną, więc to nie jest cecha odróżniająca WSZYSTKICH głowonogów. CKE nie uzna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Duże oczy&quot; - choć głowonogi mają imponujące oczy (zbliżone do kręgowców), inne mięczaki też mają oczy (ślimaki na czułkach), więc to nie jest cecha ODRÓŻNIAJĄCA.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Cecha musi być <strong>zewnętrzna</strong> (budowa zewnętrzna) - organy wewnętrzne (np. zamknięty układ krwionośny) nie są akceptowane w tym zadaniu, choć też są charakterystyczne.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wystarczy podać JEDNĄ cechę - pisz konkretnie i krótko. „Ramiona wokół otworu gębowego&quot; to pełna poprawna odpowiedź za 1 pkt.</blockquote>"}]}