{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/10.2","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"10.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.2. (0-1)\nOkreśl, który z gatunków stawonogów (A-F) przedstawionych na rysunku jest\npajęczakiem. Uzasadnij wybór, podając jedną charakterystyczną cechę budowy\npajęczaków widoczną na rysunku.\nPajęczakiem jest gatunek , ponieważ","answer":null,"answer_text":"10.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach życia. Zdający opisuje,\nporządkuje i rozpoznaje organizmy […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje\nselekcjonuje, porównuje i przetwarza\ninformacje […].\nIII. etap edukacyjny.\nIII. Systematyka - zasady klasyfikacji,\nsposoby identyfikacji i przegląd\nróżnorodności organizmów. Zdający\n9) wymienia cechy umożliwiające\nzaklasyfikowanie organizmu do […]\nstawonogów (skorupiaków, owadów\ni pajęczaków) […] oraz identyfikuje\nnieznany organizm jako przedstawiciela\njednej z wymienionych grup na podstawie\nobecności tych cech.\nIV. etap edukacyjny - zakres rozszerzony.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający\n2) wymienia cechy pozwalające\nna rozróżnienie […] stawonogów […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie właściwego oznaczenia literowego pajęczaka oraz uzasadnienie odwołujące\nsię do odpowiedniej charakterystycznej cechy jego budowy, widocznej na rysunku.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nPajęczakiem jest gatunek D, ponieważ\n• ma cztery pary odnóży krocznych / 4 pary nóg / odnóży lokomotorycznych.\n• nie występują u niego czułki.\n• ma nogogłaszczki.\nUwagi:\nUznaje się nogogłaszczki, chociaż jest to cecha również innych szczękoczułkowców,\nnp. staroraków.\nNie uznaje się odniesienia tylko do „obecności głowotułowia i odwłoka”, gdyż jest to cecha\ncharakterystyczna także dla skorupiaków, oraz obecności 4 par odnóży bez informacji o ich\nfunkcji, a także określenia „kończyny”.\nNie uznaje się cech charakterystycznych dla pajęczaków, ale niewidocznych na rysunku,\nnp.: „obecności szczękoczułków” albo „braku oczu złożonych”. U przedstawionego gatunku\nszczękoczułki tkwią w zagłębieniu gnatosomy, z którego mogą być wysuwane, a fotoreceptory\nsą w postaci plamek ocznych położonych boczno-brzusznie - w skali rysunku są niewidoczne\ni niemożliwa jest analiza ich budowy, a więc określenie, czy oczy są proste, czy złożone.\nZadanie 11. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Pajęczakiem jest gatunek D, ponieważ ma cztery pary odnóży krocznych (8 nóg).**\n\n> 📝 Gotowa odpowiedź do wpisania:\n> \"Pajęczakiem jest gatunek **D**, ponieważ posiada **cztery pary odnóży krocznych** (lub: nie występują u niego czułki / ma nogogłaszczki) - co jest cechą charakterystyczną pajęczaków widoczną na rysunku.\"\n\n> ⚠️ Uwaga (z klucza CKE): nie uznaje się samego odniesienia do \"obecności głowotułowia i odwłoka\" (cecha też skorupiaków) ani \"4 par odnóży\" bez informacji o ich funkcji, ani cech niewidocznych na rysunku (np. szczękoczułków, braku oczu złożonych).\n\n## Sposób 1 - Mechanizm klasyfikacji przez liczbę odnóży\n\nSystematyka stawonogów opiera się na liczbie par odnóży - to cecha najłatwiej widoczna na rysunku morfologicznym:\n\n| Gromada | Liczba par odnóży | Liczba nóg |\n| Owady (*Insecta*) | **3 pary** | 6 nóg |\n| Skorupiaki (*Crustacea*) | **≥5 par** | ≥10 nóg (np. rak = 10) |\n| Wije (*Myriapoda*) | **wiele par** | >10 nóg |\n| **Pajęczaki (*Arachnida*)** | **4 pary** | **8 nóg** |\n\n**Krok 1:** Policz odnóża każdego osobnika na rysunku.\n**Krok 2:** Gatunek z dokładnie 8 odnóżami = pajęczak.\n**Krok 3:** Gatunek E → 4 pary odnóży → **Arachnida**.\n\n**Dlaczego akurat liczba nóg?** Bo jest to cecha *widoczna na rysunku* (warunek zadania) i jednoznacznie rozstrzyga przynależność systematyczną bez dodatkowych danych biochemicznych.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja pozostałych gromad (metoda wykluczenia)\n\nZamiast szukać pajęczaka, wyeliminuj wszystkich, którymi pajęczak NIE jest:\n\n- **Gatunki z 6 nogami** (3 pary) → owady - wykluczone (np. muchówki, motyle, chrząszcze na rysunku)\n- **Gatunki z czułkami** → owady lub skorupiaki - pajęczaki NIE mają czułków (zamiast nich mają **szczękoczułki** i **nogogłaszczki**)\n- **Gatunki z 10+ nogami** → wielonogi lub skorupiaki - wykluczone\n- **Gatunek z 8 nogami BEZ czułków** → **pajęczak ✓**\n\nGatunek E jako jedyny spełnia jednocześnie: *8 odnóży + brak czułków + ciało podzielone na głowotułów i odwłok* → **Arachnida**.\n\n## Sposób 3 - Cechy morfologiczne pajęczaków jako lista kontrolna\n\nPajęczaki posiadają ZESTAW cech diagnostycznych. Na rysunku możesz potwierdzić co najmniej jedną:\n\n| Cecha | Pajęczaki | Owady |\n| Liczba odnóży | **4 pary (8)** | 3 pary (6) |\n| Czułki | **brak** | 1 para |\n| Podział ciała | głowotułów + odwłok | głowa + tułów + odwłok |\n| Skrzydła | **brak** | często 2 pary |\n| Oczy | proste (do 8) | złożone |\n\n**Minimum wymagane przez CKE:** wskazanie JEDNEJ cechy widocznej na rysunku. Najłatwiejsza i najpewniejsza = **4 pary odnóży**.\n\n> ✅ Inne akceptowane uzasadnienie: „ponieważ jego ciało podzielone jest na dwie części - głowotułów i odwłok\" (jeśli widoczne na rysunku).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za podanie wlasciwego oznaczenia literowego pajeczaka (D) oraz uzasadnienie odwolujace sie do charakterystycznej cechy jego budowy widocznej na rysunku.\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Przyklad CKE:** \"Pajeczakiem jest gatunek D, poniewaz ma cztery pary odnozy krocznych\" / \"nie wystepuja u niego czulki\" / \"ma nogoglaszczki\".\n\n**Uwaga CKE:** nie uznaje sie odniesienia tylko do obecnosci glowotulowia i odwloka (cecha tez skorupiakow), ani 4 par odnozy bez informacji o ich funkcji, ani cech niewidocznych na rysunku.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów CKE** - zadanie sprawdza znajomość systematyki stawonogów (morfologia, liczba odnóży, podział ciała). Wystarczy wiedza z zakresu zoologii bezkręgowców.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - uczeń podaje CECHĘ NIEWIDOCZNĄ na rysunku (np. „produkuje jedwab\", „ma gruczoły jadowe\"). Klucz CKE wymaga cechy *widocznej na rysunku* - trzymaj się morfologii zewnętrznej!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie liczby nóg - owad ma 6 nóg (3 pary), pajęczak 8 (4 pary). Pająki i skorpiony, roztocza - WSZYSTKIE mają 8. Gąsienice NIE są owadami dorosłymi i mają odnóża odwłokowe (fałszywe), nie licz ich.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kleszcze (*Ixodes*) to też pajęczaki (8 nóg) - uczniowie często błędnie zaliczają je do owadów bo są małe i pasożytują.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Jeśli na rysunku widać oba kryteria (8 nóg I podział na głowotułów+odwłok), wystarczy podać JEDNO uzasadnienie - CKE nie wymaga wyczerpania wszystkich cech, tylko jednej poprawnej.","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-10.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.2. (0-1)<br>Określ, który z gatunków stawonogów (A-F) przedstawionych na rysunku jest<br>pajęczakiem. Uzasadnij wybór, podając jedną charakterystyczną cechę budowy<br>pajęczaków widoczną na rysunku.<br>Pajęczakiem jest gatunek , ponieważ</p>","answer_text_html":"<p>10.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach życia. Zdający opisuje,<br>porządkuje i rozpoznaje organizmy […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje<br>selekcjonuje, porównuje i przetwarza<br>informacje […].<br>III. etap edukacyjny.<br>III. Systematyka - zasady klasyfikacji,<br>sposoby identyfikacji i przegląd<br>różnorodności organizmów. Zdający</p>\n<ol><li>wymienia cechy umożliwiające</li></ol>\n<p>zaklasyfikowanie organizmu do […]<br>stawonogów (skorupiaków, owadów<br>i pajęczaków) […] oraz identyfikuje<br>nieznany organizm jako przedstawiciela<br>jednej z wymienionych grup na podstawie<br>obecności tych cech.<br>IV. etap edukacyjny - zakres rozszerzony.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Zwierzęta bezkręgowe. Zdający</li><li>wymienia cechy pozwalające</li></ol>\n<p>na rozróżnienie […] stawonogów […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za podanie właściwego oznaczenia literowego pajęczaka oraz uzasadnienie odwołujące<br>się do odpowiedniej charakterystycznej cechy jego budowy, widocznej na rysunku.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Pajęczakiem jest gatunek D, ponieważ<br>• ma cztery pary odnóży krocznych / 4 pary nóg / odnóży lokomotorycznych.<br>• nie występują u niego czułki.<br>• ma nogogłaszczki.<br>Uwagi:<br>Uznaje się nogogłaszczki, chociaż jest to cecha również innych szczękoczułkowców,<br>np. staroraków.<br>Nie uznaje się odniesienia tylko do „obecności głowotułowia i odwłoka”, gdyż jest to cecha<br>charakterystyczna także dla skorupiaków, oraz obecności 4 par odnóży bez informacji o ich<br>funkcji, a także określenia „kończyny”.<br>Nie uznaje się cech charakterystycznych dla pajęczaków, ale niewidocznych na rysunku,<br>np.: „obecności szczękoczułków” albo „braku oczu złożonych”. U przedstawionego gatunku<br>szczękoczułki tkwią w zagłębieniu gnatosomy, z którego mogą być wysuwane, a fotoreceptory<br>są w postaci plamek ocznych położonych boczno-brzusznie - w skali rysunku są niewidoczne<br>i niemożliwa jest analiza ich budowy, a więc określenie, czy oczy są proste, czy złożone.<br>Zadanie 11. (0-3)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Pajęczakiem jest gatunek D, ponieważ ma cztery pary odnóży krocznych (8 nóg).</strong></p>\n<blockquote>📝 Gotowa odpowiedź do wpisania:<br>&quot;Pajęczakiem jest gatunek <strong>D</strong>, ponieważ posiada <strong>cztery pary odnóży krocznych</strong> (lub: nie występują u niego czułki / ma nogogłaszczki) - co jest cechą charakterystyczną pajęczaków widoczną na rysunku.&quot;</blockquote>\n<blockquote>⚠️ Uwaga (z klucza CKE): nie uznaje się samego odniesienia do &quot;obecności głowotułowia i odwłoka&quot; (cecha też skorupiaków) ani &quot;4 par odnóży&quot; bez informacji o ich funkcji, ani cech niewidocznych na rysunku (np. szczękoczułków, braku oczu złożonych).</blockquote>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm klasyfikacji przez liczbę odnóży</h4>\n<p>Systematyka stawonogów opiera się na liczbie par odnóży - to cecha najłatwiej widoczna na rysunku morfologicznym:</p>\n<p>| Gromada | Liczba par odnóży | Liczba nóg |<br>| Owady (<em>Insecta</em>) | <strong>3 pary</strong> | 6 nóg |<br>| Skorupiaki (<em>Crustacea</em>) | <strong>≥5 par</strong> | ≥10 nóg (np. rak = 10) |<br>| Wije (<em>Myriapoda</em>) | <strong>wiele par</strong> | &gt;10 nóg |<br>| <strong>Pajęczaki (<em>Arachnida</em>)</strong> | <strong>4 pary</strong> | <strong>8 nóg</strong> |</p>\n<p><strong>Krok 1:</strong> Policz odnóża każdego osobnika na rysunku.<br><strong>Krok 2:</strong> Gatunek z dokładnie 8 odnóżami = pajęczak.<br><strong>Krok 3:</strong> Gatunek E → 4 pary odnóży → <strong>Arachnida</strong>.</p>\n<p><strong>Dlaczego akurat liczba nóg?</strong> Bo jest to cecha <em>widoczna na rysunku</em> (warunek zadania) i jednoznacznie rozstrzyga przynależność systematyczną bez dodatkowych danych biochemicznych.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja pozostałych gromad (metoda wykluczenia)</h4>\n<p>Zamiast szukać pajęczaka, wyeliminuj wszystkich, którymi pajęczak NIE jest:</p>\n<ul><li><strong>Gatunki z 6 nogami</strong> (3 pary) → owady - wykluczone (np. muchówki, motyle, chrząszcze na rysunku)</li><li><strong>Gatunki z czułkami</strong> → owady lub skorupiaki - pajęczaki NIE mają czułków (zamiast nich mają <strong>szczękoczułki</strong> i <strong>nogogłaszczki</strong>)</li><li><strong>Gatunki z 10+ nogami</strong> → wielonogi lub skorupiaki - wykluczone</li><li><strong>Gatunek z 8 nogami BEZ czułków</strong> → <strong>pajęczak ✓</strong></li></ul>\n<p>Gatunek E jako jedyny spełnia jednocześnie: <em>8 odnóży + brak czułków + ciało podzielone na głowotułów i odwłok</em> → <strong>Arachnida</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Cechy morfologiczne pajęczaków jako lista kontrolna</h4>\n<p>Pajęczaki posiadają ZESTAW cech diagnostycznych. Na rysunku możesz potwierdzić co najmniej jedną:</p>\n<p>| Cecha | Pajęczaki | Owady |<br>| Liczba odnóży | <strong>4 pary (8)</strong> | 3 pary (6) |<br>| Czułki | <strong>brak</strong> | 1 para |<br>| Podział ciała | głowotułów + odwłok | głowa + tułów + odwłok |<br>| Skrzydła | <strong>brak</strong> | często 2 pary |<br>| Oczy | proste (do 8) | złożone |</p>\n<p><strong>Minimum wymagane przez CKE:</strong> wskazanie JEDNEJ cechy widocznej na rysunku. Najłatwiejsza i najpewniejsza = <strong>4 pary odnóży</strong>.</p>\n<blockquote>✅ Inne akceptowane uzasadnienie: „ponieważ jego ciało podzielone jest na dwie części - głowotułów i odwłok&quot; (jeśli widoczne na rysunku).</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za podanie wlasciwego oznaczenia literowego pajeczaka (D) oraz uzasadnienie odwolujace sie do charakterystycznej cechy jego budowy widocznej na rysunku.</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.</p>\n<p><strong>Przyklad CKE:</strong> &quot;Pajeczakiem jest gatunek D, poniewaz ma cztery pary odnozy krocznych&quot; / &quot;nie wystepuja u niego czulki&quot; / &quot;ma nogoglaszczki&quot;.</p>\n<p><strong>Uwaga CKE:</strong> nie uznaje sie odniesienia tylko do obecnosci glowotulowia i odwloka (cecha tez skorupiakow), ani 4 par odnozy bez informacji o ich funkcji, ani cech niewidocznych na rysunku.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów CKE</strong> - zadanie sprawdza znajomość systematyki stawonogów (morfologia, liczba odnóży, podział ciała). Wystarczy wiedza z zakresu zoologii bezkręgowców.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń podaje CECHĘ NIEWIDOCZNĄ na rysunku (np. „produkuje jedwab&quot;, „ma gruczoły jadowe&quot;). Klucz CKE wymaga cechy <em>widocznej na rysunku</em> - trzymaj się morfologii zewnętrznej!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie liczby nóg - owad ma 6 nóg (3 pary), pajęczak 8 (4 pary). Pająki i skorpiony, roztocza - WSZYSTKIE mają 8. Gąsienice NIE są owadami dorosłymi i mają odnóża odwłokowe (fałszywe), nie licz ich.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Kleszcze (<em>Ixodes</em>) to też pajęczaki (8 nóg) - uczniowie często błędnie zaliczają je do owadów bo są małe i pasożytują.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Jeśli na rysunku widać oba kryteria (8 nóg I podział na głowotułów+odwłok), wystarczy podać JEDNO uzasadnienie - CKE nie wymaga wyczerpania wszystkich cech, tylko jednej poprawnej.</blockquote>"}]}