{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/11.1","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"11.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.1. (0-1)\nPodaj nazwę procesu metabolicznego, którego substratami są związki pochodzące\nz rozkładu tłuszczu zgromadzonego w tkance tłuszczowej niedźwiedzia polarnego,\na jednym z produktów jest woda metaboliczna.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n9.2.\n9.3.\n9.4.\n10.1.\n10.2.\n11.1.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"11.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nwyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne\n[…].\nIII. Metabolizm.\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający\n5) wskazuje substraty i produkty głównych\nszlaków i cykli metabolicznych (etapy\noddychania tlenowego, rozkład kwasów\ntłuszczowych).\nSchemat punktowania\n1 p. - za podanie pełnej nazwy opisanego procesu metabolicznego, którego substratami są\nzwiązki pochodzące z rozkładu tłuszczu, a jednym z produktów jest woda metaboliczna.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• (wewnątrzkomórkowe) oddychanie tlenowe\n• łańcuch oddechowy\n• cykl Krebsa i łańcuch oddechowy\n• fosforylacja oksydacyjna\nUwagi:\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „oddychanie”, „utlenianie biologiczne”,\n„oddychanie komórkowe”, ponieważ te pojęcia nie precyzują, że jest to proces, którego\njednym z produktów jest woda metaboliczna.\nDo uznania zestawienie: „β-oksydacja / utlenianie kwasów tłuszczowych” łącznie z „oddychanie\ntlenowe / łańcuch oddechowy”.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Fosforylacja oksydacyjna** (łańcuch oddechowy / oddychanie tlenowe komórkowe).\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\nSzlak od tłuszczu do wody metabolicznej:\n\n1. **Lipoliza** w tkance tłuszczowej → triacyloglicerole rozpadają się na **glicerol + kwasy tłuszczowe**\n\n2. **Beta-oksydacja** kwasów tłuszczowych w mitochondriach → każdy cykl oddaje parę elektronów na nośniki:\n\\[\\text{kwas tłuszczowy} \\xrightarrow{\\beta\\text{-oksydacja}} \\text{acetylo-CoA} + \\underbrace{\\text{NADH} + \\text{FADH}_2}_{\\text{nośniki elektronów}}\\]\n\n3. **Acetylo-CoA → cykl Krebsa** → kolejne cząsteczki NADH i \\(\\text{FADH}_2\\)\n\n4. **Łańcuch oddechowy (fosforylacja oksydacyjna)** na wewnętrznej błonie mitochondrialnej:\n- Elektrony z NADH i \\(\\text{FADH}_2\\) przepływają przez kompleksy I→III→IV\n- Na końcu łańcucha (kompleks IV - oksydaza cytochromu *c*) **tlen jest ostatecznym akceptorem elektronów**:\n\\[\\ce{O2 + 4H+ + 4e- -> 2H2O}\\]\n- **To jest woda metaboliczna** - powstaje bezpośrednio z redukcji tlenu atomami wodoru pochodzącymi z utleniania tłuszczu\n\n**Kluczowy wniosek:** Substratami są zredukowane koenzymy (NADH, FADH₂) z rozkładu tłuszczu → produktem jest \\(\\ce{H2O}\\) + ATP. Procesem jest **fosforylacja oksydacyjna**, będąca końcowym etapem **oddychania tlenowego**.\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację procesów metabolicznych\n\nSprawdzamy, który proces spełnia OBA warunki: (a) substraty z rozkładu tłuszczu, (b) produkt = woda metaboliczna.\n\n| Proces | Substrat z tłuszczu? | Woda jako produkt? | Pasuje? |\n| Lipoliza | ✅ triacyloglicerole | ❌ (produkty: kwasy tłuszczowe + glicerol) | ❌ |\n| Beta-oksydacja | ✅ kwasy tłuszczowe | ❌ bezpośrednio (NADH, FADH₂, acetylo-CoA) | ❌ |\n| Cykl Krebsa | ✅ acetylo-CoA | ⚠️ śladowo (hydratacja) - nie to o co chodzi | ❌ |\n| **Fosforylacja oksydacyjna** | ✅ NADH, FADH₂ z β-oksydacji | ✅ **\\(\\ce{2H+ + 1/2 O2 -> H2O}\\)** | ✅ |\n| Glikoliza | ❌ glukoza, nie tłuszcz | ❌ | ❌ |\n\n**Jedynym procesem spełniającym oba kryteria** jest fosforylacja oksydacyjna (łańcuch transportu elektronów).\n\n> Uwaga: CKE akceptuje też szerszą odpowiedź „**oddychanie tlenowe (komórkowe)**\", bo fosforylacja oksydacyjna jest jego integralnym etapem - samica niedźwiedzia prowadzi pełne oddychanie tlenowe, nie tylko izolowany etap.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za podanie pelnej nazwy opisanego procesu metabolicznego, ktorego substratami sa zwiazki z rozkladu tluszczu, a jednym z produktow jest woda metaboliczna.\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Przyklady CKE:** (wewnatrzkomorkowe) oddychanie tlenowe / lancuch oddechowy / cykl Krebsa i lancuch oddechowy / fosforylacja oksydacyjna.\n\n**Uwaga CKE:** nie uznaje sie odpowiedzi zbyt ogolnych (\"oddychanie\", \"oddychanie komorkowe\"). Do uznania zestawienie: \"beta-oksydacja / utlenianie kwasow tluszczowych\" lacznie z \"oddychanie tlenowe / lancuch oddechowy\".\n\n## Wzory z karty CKE\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 4 - hydroliza ATP:**\n> Karta zawiera wzór hydrolizy \\(\\ce{ATP + H2O -> ADP + P_i}\\), ale **nie zawiera** wprost równania fosforylacji oksydacyjnej.\n>\n> W tym zadaniu **nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów** - wystarczy znajomość mechanizmu oddychania tlenowego: szlak beta-oksydacja → cykl Krebsa → łańcuch oddechowy → \\(\\ce{H2O}\\) na końcu łańcucha.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Uczeń pisze „beta-oksydacja\" - bo to najbardziej znany etap metabolizmu tłuszczów. Błąd: woda NIE jest bezpośrednim produktem beta-oksydacji (są nim acetylo-CoA, NADH, FADH₂).\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Uczeń pisze „lipoliza\" - bo kojarzy rozkład tłuszczu z tym słowem. Błąd: lipoliza rozkłada triacyloglicerole do kwasów tłuszczowych i glicerolu - wody tu nie ma.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** Mylenie „wody metabolicznej\" (produkt utleniania tłuszczów w łańcuchu oddechowym) z „wodą z hydrolizy\" (np. hydroliza wiązań estrowych w lipolizie). To dwa różne procesy i dwa różne źródła wody.\n\n> ⚠️ **Pułapka 4:** Odpowiedź „oddychanie beztlenowe / fermentacja\" - niedźwiedź polarny jest organizmem tlenowym; tłuszcze utleniają się **wyłącznie w warunkach tlenowych** (beta-oksydacja wymaga \\(\\ce{NAD+}\\) i \\(\\ce{FAD}\\), regenerowanych tylko przez łańcuch oddechowy z udziałem \\(\\ce{O2}\\)).","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-11.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":13,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 11.1. (0-1)
Podaj nazwę procesu metabolicznego, którego substratami są związki pochodzące
z rozkładu tłuszczu zgromadzonego w tkance tłuszczowej niedźwiedzia polarnego,
a jednym z produktów jest woda metaboliczna.
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
9.2.
9.3.
9.4.
10.1.
10.2.
11.1.
Maks. liczba pkt
1
1
1
1
1
1
Uzyskana liczba pkt
MBI_1R

","answer_text_html":"

11.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający […]
wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne
[…].
III. Metabolizm.

\n
  1. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający
  2. wskazuje substraty i produkty głównych
\n

szlaków i cykli metabolicznych (etapy
oddychania tlenowego, rozkład kwasów
tłuszczowych).
Schemat punktowania
1 p. - za podanie pełnej nazwy opisanego procesu metabolicznego, którego substratami są
związki pochodzące z rozkładu tłuszczu, a jednym z produktów jest woda metaboliczna.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• (wewnątrzkomórkowe) oddychanie tlenowe
• łańcuch oddechowy
• cykl Krebsa i łańcuch oddechowy
• fosforylacja oksydacyjna
Uwagi:
Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „oddychanie”, „utlenianie biologiczne”,
„oddychanie komórkowe”, ponieważ te pojęcia nie precyzują, że jest to proces, którego
jednym z produktów jest woda metaboliczna.
Do uznania zestawienie: „β-oksydacja / utlenianie kwasów tłuszczowych” łącznie z „oddychanie
tlenowe / łańcuch oddechowy”.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Fosforylacja oksydacyjna (łańcuch oddechowy / oddychanie tlenowe komórkowe).

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku

\n

Szlak od tłuszczu do wody metabolicznej:

\n
  1. Lipoliza w tkance tłuszczowej → triacyloglicerole rozpadają się na glicerol + kwasy tłuszczowe
\n
  1. Beta-oksydacja kwasów tłuszczowych w mitochondriach → każdy cykl oddaje parę elektronów na nośniki:
\n
kwas tłuszczowy→β-oksydacjaacetylo-CoA+NADH+FADH2⏟nośniki elektronów
\n
  1. Acetylo-CoA → cykl Krebsa → kolejne cząsteczki NADH i FADH2
\n
  1. Łańcuch oddechowy (fosforylacja oksydacyjna) na wewnętrznej błonie mitochondrialnej:
\n\n
\\ceO2+4H++4e−−>2H2O
\n\n

Kluczowy wniosek: Substratami są zredukowane koenzymy (NADH, FADH₂) z rozkładu tłuszczu → produktem jest \\ceH2O + ATP. Procesem jest fosforylacja oksydacyjna, będąca końcowym etapem oddychania tlenowego.

\n

Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację procesów metabolicznych

\n

Sprawdzamy, który proces spełnia OBA warunki: (a) substraty z rozkładu tłuszczu, (b) produkt = woda metaboliczna.

\n

| Proces | Substrat z tłuszczu? | Woda jako produkt? | Pasuje? |
| Lipoliza | ✅ triacyloglicerole | ❌ (produkty: kwasy tłuszczowe + glicerol) | ❌ |
| Beta-oksydacja | ✅ kwasy tłuszczowe | ❌ bezpośrednio (NADH, FADH₂, acetylo-CoA) | ❌ |
| Cykl Krebsa | ✅ acetylo-CoA | ⚠️ śladowo (hydratacja) - nie to o co chodzi | ❌ |
| Fosforylacja oksydacyjna | ✅ NADH, FADH₂ z β-oksydacji | ✅ \\ce2H++1/2O2−>H2O | ✅ |
| Glikoliza | ❌ glukoza, nie tłuszcz | ❌ | ❌ |

\n

Jedynym procesem spełniającym oba kryteria jest fosforylacja oksydacyjna (łańcuch transportu elektronów).

\n
Uwaga: CKE akceptuje też szerszą odpowiedź „oddychanie tlenowe (komórkowe)", bo fosforylacja oksydacyjna jest jego integralnym etapem - samica niedźwiedzia prowadzi pełne oddychanie tlenowe, nie tylko izolowany etap.
\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za podanie pelnej nazwy opisanego procesu metabolicznego, ktorego substratami sa zwiazki z rozkladu tluszczu, a jednym z produktow jest woda metaboliczna.

\n

0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.

\n

Przyklady CKE: (wewnatrzkomorkowe) oddychanie tlenowe / lancuch oddechowy / cykl Krebsa i lancuch oddechowy / fosforylacja oksydacyjna.

\n

Uwaga CKE: nie uznaje sie odpowiedzi zbyt ogolnych ("oddychanie", "oddychanie komorkowe"). Do uznania zestawienie: "beta-oksydacja / utlenianie kwasow tluszczowych" lacznie z "oddychanie tlenowe / lancuch oddechowy".

\n

Wzory z karty CKE

\n
📖 Karta wzorów CKE str. 4 - hydroliza ATP:
Karta zawiera wzór hydrolizy \\ceATP+H2O−>ADP+Pi, ale nie zawiera wprost równania fosforylacji oksydacyjnej.

W tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu oddychania tlenowego: szlak beta-oksydacja → cykl Krebsa → łańcuch oddechowy → \\ceH2O na końcu łańcucha.
\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Pułapka 1: Uczeń pisze „beta-oksydacja" - bo to najbardziej znany etap metabolizmu tłuszczów. Błąd: woda NIE jest bezpośrednim produktem beta-oksydacji (są nim acetylo-CoA, NADH, FADH₂).
\n
⚠️ Pułapka 2: Uczeń pisze „lipoliza" - bo kojarzy rozkład tłuszczu z tym słowem. Błąd: lipoliza rozkłada triacyloglicerole do kwasów tłuszczowych i glicerolu - wody tu nie ma.
\n
⚠️ Pułapka 3: Mylenie „wody metabolicznej" (produkt utleniania tłuszczów w łańcuchu oddechowym) z „wodą z hydrolizy" (np. hydroliza wiązań estrowych w lipolizie). To dwa różne procesy i dwa różne źródła wody.
\n
⚠️ Pułapka 4: Odpowiedź „oddychanie beztlenowe / fermentacja" - niedźwiedź polarny jest organizmem tlenowym; tłuszcze utleniają się wyłącznie w warunkach tlenowych (beta-oksydacja wymaga \\ceNAD+ i \\ceFAD, regenerowanych tylko przez łańcuch oddechowy z udziałem \\ceO2).
"}]}