{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nBadanie krwi nieprzytomnego pacjenta wykazało, że 50% cząsteczek jego hemoglobiny było\npołączonych z CO. W pomieszczeniu, w którym przebywał, stwierdzono 0,1-procentowe\nstężenie czadu w powietrzu.\nNa podstawie wykresu określ\n1. stopień zatrucia pacjenta: ,\n2. przybliżony czas, w którym pacjent był narażony na działanie CO - przy założeniu,\nże nie wykonywał żadnego wysiłku fizycznego:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n11.2.\n11.3.\n12.1.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"12.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje [ ] i przetwarza informacje\n[ ].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności [ ].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n5. Układ oddechowy. Zdający:\n4) określa rolę krwi w transporcie tlenu\ni dwutlenku węgla;\n5) analizuje wpływ czynników\nzewnętrznych na stan i funkcjonowanie\nukładu oddechowego […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne określenie obu parametrów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. stopień zatrucia pacjenta: bardzo ciężki,\n2. przybliżony czas, w którym był narażony na działanie CO: 3 godziny / 180 min.\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi podające w pkt. 2. wartość z zakresu 2,5-3,5 godzin.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Stopień zatrucia pacjenta: bardzo ciężkie zatrucie** (karboksyhemoglobina = 50%, zakres „bardzo ciężki\" = 40-60%).\n\nJeśli chodzi o czas ekspozycji przy stężeniu 0,1% CO: pacjent był nieprzytomny (leżał/siedział) → na krzywej dla 0,1% CO przy siedzeniu/leżeniu 50% karboksyhemoglobiny odpowiada **ok. 6-7 godzin** narażenia.\n\n## Sposób 1 - Odczyt bezpośredni z wykresu (krok po kroku)\n\n**Krok 1 - Zlokalizuj oś Y:**\nSzukamy wartości 50% karboksyhemoglobiny na osi Y.\n\n**Krok 2 - Wybierz właściwą krzywą:**\nStężenie CO w pomieszczeniu = **0,1%** → wybieramy krzywą opisaną „0,1%\".\n\n**Krok 3 - Określ aktywność fizyczną:**\nPacjent był **nieprzytomny** → leżał/siedział. Wybrać krzywą dla kategorii **„siedzenie/leżenie\"** (najwolniejszy wzrost karboksyhemoglobiny, bo wentylacja płuc jest minimalna).\n\n**Krok 4 - Odczytaj czas:**\nPunkt przecięcia krzywej 0,1% (siedzenie) z poziomem 50% → **~6-7 godzin** narażenia.\n\n**Krok 5 - Określ stopień zatrucia:**\nZ legendy po prawej stronie wykresu:\n| Poziom HbCO | Stopień zatrucia |\n| 10-20% | lekkie |\n| 20-30% | średnio ciężkie |\n| 30-40% | ciężkie |\n| **40-60%** | **bardzo ciężkie** ← pacjent = 50% |\n| >60% | śmiertelne |\n\n**Wniosek:** 50% HbCO → **bardzo ciężkie zatrucie**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez logikę biologiczną (bez odczytu wykresu)\n\n**Dlaczego nie „ciężkie\"?**\nCiężkie = 30-40%. Pacjent ma 50% > 40% → przekroczony próg ciężkiego.\n\n**Dlaczego nie „śmiertelne\"?**\nŚmiertelne zaczyna się od ~60%. Pacjent ma 50% < 60% → jeszcze w przedziale „bardzo ciężkiego\".\n\n**Dlaczego wysiłek fizyczny był wykluczony przy analizie czasu?**\nPodczas wysiłku wentylacja płuc wzrasta kilkakrotnie → czad wchłania się szybciej → te same 50% HbCO można osiągnąć w 1-2 godziny przy pracy fizycznej. Ale pacjent był **nieprzytomny** - nie pracował fizycznie. Dlatego do szacowania czasu używamy krzywej dla siedzenia/leżenia.\n\n> **Kluczowy mechanizm biologiczny:**\n> \\(\\text{CO} + \\text{Hb} \\rightarrow \\text{HbCO}\\) (karboksyhemoglobina)\n> Wysiłek fizyczny → ↑ częstość oddechów → ↑ wchłanianie CO → szybsze tworzenie HbCO.\n> Leżenie = minimalna wentylacja → wolniejsze nasycenie, ale dłuższy czas = większa kumulacja.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawne okreslenie obu parametrow.\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Rozwiazanie CKE:** 1. stopien zatrucia: bardzo ciezki; 2. przyblizony czas narazenia na CO: 3 godziny / 180 min.\n\n**Uwaga CKE:** uznaje sie w pkt. 2. wartosc z zakresu 2,5-3,5 godzin.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy:\n1. Umiejętność odczytu wykresu\n2. Znajomość mechanizmu działania czadu (HbCO > oksyhemoglobina)\n3. Legenda stopni zatrucia podana w treści zadania / na wykresie\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić „ciężkiego\" z „bardzo ciężkim\" - 50% leży powyżej progu 40%, więc to kategoria **wyżej** niż „ciężkie\". Różnica jednego słowa = utrata punktu!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Przy szacowaniu czasu - pacjent nieprzytomny = leżał, nie „chodził\" ani nie „pracował fizycznie\". Wybranie złej krzywej aktywności daje zupełnie inny czas (~1-2 h zamiast ~6-7 h).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wyższe stężenie CO w powietrzu ≠ automatycznie szybsze osiągnięcie konkretnego % HbCO - czas zależy od **kombinacji**: stężenie CO × aktywność fizyczna (wentylacja). Nie pomyl tych dwóch zmiennych.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** 210-300-krotnie silniejsze powinowactwo CO niż O₂ → nawet śladowe ilości czadu wypierają tlen z hemoglobiny. Dlatego 0,1% CO w powietrzu (mimo że wydaje się mało) jest śmiertelnie niebezpieczne przy dłuższej ekspozycji.","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":15,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 12.1. (0-1)<br>Badanie krwi nieprzytomnego pacjenta wykazało, że 50% cząsteczek jego hemoglobiny było<br>połączonych z CO. W pomieszczeniu, w którym przebywał, stwierdzono 0,1-procentowe<br>stężenie czadu w powietrzu.<br>Na podstawie wykresu określ</p>\n<ol><li>stopień zatrucia pacjenta: ,</li><li>przybliżony czas, w którym pacjent był narażony na działanie CO - przy założeniu,</li></ol>\n<p>że nie wykonywał żadnego wysiłku fizycznego:<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>11.2.<br>11.3.<br>12.1.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>12.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,<br>selekcjonuje [ ] i przetwarza informacje<br>[ ].<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie<br>organizmu ludzkiego na różnych poziomach<br>złożoności [ ].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ oddechowy. Zdający:</li><li>określa rolę krwi w transporcie tlenu</li></ol>\n<p>i dwutlenku węgla;</p>\n<ol><li>analizuje wpływ czynników</li></ol>\n<p>zewnętrznych na stan i funkcjonowanie<br>układu oddechowego […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne określenie obu parametrów.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>stopień zatrucia pacjenta: bardzo ciężki,</li><li>przybliżony czas, w którym był narażony na działanie CO: 3 godziny / 180 min.</li></ol>\n<p>Uwaga:<br>Uznaje się odpowiedzi podające w pkt. 2. wartość z zakresu 2,5-3,5 godzin.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Stopień zatrucia pacjenta: bardzo ciężkie zatrucie</strong> (karboksyhemoglobina = 50%, zakres „bardzo ciężki&quot; = 40-60%).</p>\n<p>Jeśli chodzi o czas ekspozycji przy stężeniu 0,1% CO: pacjent był nieprzytomny (leżał/siedział) → na krzywej dla 0,1% CO przy siedzeniu/leżeniu 50% karboksyhemoglobiny odpowiada <strong>ok. 6-7 godzin</strong> narażenia.</p>\n<h4>Sposób 1 - Odczyt bezpośredni z wykresu (krok po kroku)</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Zlokalizuj oś Y:</strong><br>Szukamy wartości 50% karboksyhemoglobiny na osi Y.</p>\n<p><strong>Krok 2 - Wybierz właściwą krzywą:</strong><br>Stężenie CO w pomieszczeniu = <strong>0,1%</strong> → wybieramy krzywą opisaną „0,1%&quot;.</p>\n<p><strong>Krok 3 - Określ aktywność fizyczną:</strong><br>Pacjent był <strong>nieprzytomny</strong> → leżał/siedział. Wybrać krzywą dla kategorii <strong>„siedzenie/leżenie&quot;</strong> (najwolniejszy wzrost karboksyhemoglobiny, bo wentylacja płuc jest minimalna).</p>\n<p><strong>Krok 4 - Odczytaj czas:</strong><br>Punkt przecięcia krzywej 0,1% (siedzenie) z poziomem 50% → <strong>~6-7 godzin</strong> narażenia.</p>\n<p><strong>Krok 5 - Określ stopień zatrucia:</strong><br>Z legendy po prawej stronie wykresu:<br>| Poziom HbCO | Stopień zatrucia |<br>| 10-20% | lekkie |<br>| 20-30% | średnio ciężkie |<br>| 30-40% | ciężkie |<br>| <strong>40-60%</strong> | <strong>bardzo ciężkie</strong> ← pacjent = 50% |<br>| &gt;60% | śmiertelne |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> 50% HbCO → <strong>bardzo ciężkie zatrucie</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez logikę biologiczną (bez odczytu wykresu)</h4>\n<p><strong>Dlaczego nie „ciężkie&quot;?</strong><br>Ciężkie = 30-40%. Pacjent ma 50% &gt; 40% → przekroczony próg ciężkiego.</p>\n<p><strong>Dlaczego nie „śmiertelne&quot;?</strong><br>Śmiertelne zaczyna się od ~60%. Pacjent ma 50% &lt; 60% → jeszcze w przedziale „bardzo ciężkiego&quot;.</p>\n<p><strong>Dlaczego wysiłek fizyczny był wykluczony przy analizie czasu?</strong><br>Podczas wysiłku wentylacja płuc wzrasta kilkakrotnie → czad wchłania się szybciej → te same 50% HbCO można osiągnąć w 1-2 godziny przy pracy fizycznej. Ale pacjent był <strong>nieprzytomny</strong> - nie pracował fizycznie. Dlatego do szacowania czasu używamy krzywej dla siedzenia/leżenia.</p>\n<blockquote><strong>Kluczowy mechanizm biologiczny:</strong><br><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mtext>CO</mtext><mo>&#x0002B;</mo><mtext>Hb</mtext><mo>&#x02192;</mo><mtext>HbCO</mtext></mrow></math> (karboksyhemoglobina)<br>Wysiłek fizyczny → ↑ częstość oddechów → ↑ wchłanianie CO → szybsze tworzenie HbCO.<br>Leżenie = minimalna wentylacja → wolniejsze nasycenie, ale dłuższy czas = większa kumulacja.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawne okreslenie obu parametrow.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.</p>\n<p><strong>Rozwiazanie CKE:</strong> 1. stopien zatrucia: bardzo ciezki; 2. przyblizony czas narazenia na CO: 3 godziny / 180 min.</p>\n<p><strong>Uwaga CKE:</strong> uznaje sie w pkt. 2. wartosc z zakresu 2,5-3,5 godzin.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy:</p>\n<ol><li>Umiejętność odczytu wykresu</li><li>Znajomość mechanizmu działania czadu (HbCO &gt; oksyhemoglobina)</li><li>Legenda stopni zatrucia podana w treści zadania / na wykresie</li></ol>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić „ciężkiego&quot; z „bardzo ciężkim&quot; - 50% leży powyżej progu 40%, więc to kategoria <strong>wyżej</strong> niż „ciężkie&quot;. Różnica jednego słowa = utrata punktu!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Przy szacowaniu czasu - pacjent nieprzytomny = leżał, nie „chodził&quot; ani nie „pracował fizycznie&quot;. Wybranie złej krzywej aktywności daje zupełnie inny czas (~1-2 h zamiast ~6-7 h).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wyższe stężenie CO w powietrzu ≠ automatycznie szybsze osiągnięcie konkretnego % HbCO - czas zależy od <strong>kombinacji</strong>: stężenie CO × aktywność fizyczna (wentylacja). Nie pomyl tych dwóch zmiennych.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> 210-300-krotnie silniejsze powinowactwo CO niż O₂ → nawet śladowe ilości czadu wypierają tlen z hemoglobiny. Dlatego 0,1% CO w powietrzu (mimo że wydaje się mało) jest śmiertelnie niebezpieczne przy dłuższej ekspozycji.</blockquote>"}]}