{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/16.2","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"16.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.2. (0-1)\nOkreśl, które spośród wymienionych poniżej zjawisk mogłoby spowodować zmianę\nczęstości alleli tego genu w tej populacji. Zaznacz T (tak), jeśli zjawisko może powodować\nzmiany w częstości występowania alleli w populacji, albo N (nie) - jeśli tych zmian\nspowodować nie może.\n1.\nDobór naturalny\nT\nN\n2.\nDobór sztuczny\nT\nN\n3.\nEfekt wąskiego gardła\nT\nN\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n14.3.\n15.\n16.1.\n16.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":"1. T, 2. T, 3. T","answer_text":"16.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi się\nkrytycznie do przedstawionych informacji\n[…], formułuje wnioski, formułuje\ni przedstawia opinie związane\nz omawianymi zagadnieniami\nbiologicznymi […].\nIX. Ewolucja.\n3. Elementy genetyki populacji. Zdający:\n3) wykazuje, że na poziomie genetycznym\nefektem doboru naturalnego są zmiany\nczęstości genów w populacji;\n5) przedstawia warunki, w których zachodzi\ndryf genetyczny i omawia jego skutki.\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje […], przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne […].\n2. Dobór naturalny. Zdający\n1) wykazuje rolę mutacji […]\nw powstawaniu zmienności, która jest\nsurowcem ewolucji.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech czynników.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - T, 2. - T, 3. - T\nZadanie 17. (0-3)","solution":"> ⚠️ **Uwaga techniczna:** Pola „Lewe\" i „Prawe\" (konkretne zjawiska do zaznaczenia T/N) są puste w przesłanych danych - nie mam listy zjawisk z arkusza. Poniżej daję **kompletny klucz merytoryczny** do każdego typowego zjawiska z tego typu zadania maturalnego, opartego na zasadzie Hardy-Weinberga, żebyś mógł samodzielnie przyporządkować T/N do konkretnej listy.\n\n## Poprawna odpowiedź\n\n| Zjawisko | Ocena |\n| 1. Dobór naturalny | **T (tak)** |\n| 2. Dobór sztuczny | **T (tak)** |\n| 3. Efekt wąskiego gardła | **T (tak)** |\n\nWszystkie trzy wymienione zjawiska MOGĄ zmieniać częstość alleli w populacji:\n- **Dobór naturalny** - różnicuje sukces reprodukcyjny genotypów, przez co jedne allele rosną, a inne maleją w częstości.\n- **Dobór sztuczny** - celowa selekcja prowadzona przez człowieka (hodowla) zmienia częstości alleli, faworyzując pożądane cechy.\n- **Efekt wąskiego gardła** - gwałtowne zmniejszenie liczebności populacji to forma dryfu genetycznego: losowo zmienia (często drastycznie) częstości alleli w puli genowej ocalałych osobników.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm przez zasadę Hardy-Weinberga (warunki równowagi)\n\nZasada Hardy-Weinberga mówi: częstość alleli w populacji **pozostaje stała** (N - nie zmienia się), o ile spełnione są **WSZYSTKIE** poniższe warunki:\n\n| Warunek H-W | Naruszenie warunku → zjawisko powodujące ZMIANĘ (T) |\n| Brak mutacji | **Mutacja** → tworzy nowe allele lub zmienia istniejące |\n| Brak selekcji | **Dobór naturalny** → jedne allele dają wyższe fitness, rosną w częstości |\n| Nieskończona populacja | **Dryf genetyczny** (efekt założyciela, wąskie gardło) → losowe wahania częstości |\n| Brak migracji | **Migracja / przepływ genów** → napływ lub odpływ alleli z innej populacji |\n| Losowe kojarzenie | Nielosowe kojarzenie (dobór płciowy) → zmienia częstości genotypów, **ale NIE alleli** ⚠️ |\n\n**Kluczowy wniosek:**\n- Losowe kojarzenie (**panmixia**) → zmienia proporcje genotypów (\\(p^2 : 2pq : q^2\\)), **ale NIE zmienia \\(p\\) ani \\(q\\)**. → **N**\n- Mutacja, selekcja, dryf, migracja → **zmieniają \\(p\\) i \\(q\\)**. → **T**\n\n## Sposób 2 - Śledzenie alleli krok po kroku (definicja częstości allelu)\n\nCzęstość allelu \\(A\\) w populacji to:\n\n\\[\np = \\frac{\\text{liczba kopii allelu } A}{\\text{całkowita liczba wszystkich alleli}}\n\\]\n\nSprawdzamy każde zjawisko:\n\n**Mutacja (T):**\nAllel \\(A\\) ulega mutacji → powstaje \\(a\\). Liczba kopii \\(A\\) spada, \\(a\\) rośnie → \\(p\\) maleje, \\(q\\) rośnie. **Zmiana częstości.** ✅\n\n**Dobór naturalny (T):**\nOsobniki \\(AA\\) lub \\(Aa\\) mają wyższe przeżycie → więcej kopii \\(A\\) przekazywanych → \\(p\\) rośnie. **Zmiana częstości.** ✅\n\n**Dryf genetyczny (T):**\nW małej populacji - przez przypadek allel \\(a\\) nie jest przekazywany w danym pokoleniu (efekt wąskiego gardła). Częstość \\(q\\) spada lub allel zanika całkowicie (fiksacja). **Zmiana częstości.** ✅\n\n**Migracja (T):**\nDo populacji napływają osobniki z populacji o \\(p' \\ne p\\). Pula alleli się miesza → nowe \\(p_{\\text{wypadkowe}} = \\frac{n_1 p_1 + n_2 p_2}{n_1+n_2}\\). **Zmiana częstości.** ✅\n\n**Losowe kojarzenie / panmixia (N):**\nKojarzenie losowe NIE preferuje żadnego allelu - każdy allel ma tę samą szansę znalezienia się w gamedzie. Łączna pula alleli się nie zmienia, zmienia się tylko podział na genotypy. **Brak zmiany \\(p\\) i \\(q\\).** ❌\n\n## Sposób 3 - Intuicja: „Co wchodzi/wychodzi z puli alleli?\"\n\nPytaj o każde zjawisko: **czy to zjawisko dodaje, usuwa lub zastępuje allele w puli genowej?**\n\n- **Mutacja** → dosłownie *tworzy* nowy allel (lub niszczy istniejący) → zmiana ✅\n- **Dobór naturalny** → *usuwa* pewne allele (osobniki nie dożywają rozrodu) → zmiana ✅\n- **Dryf** → *losowo eliminuje* allele (nie wszystkie przenoszone) → zmiana ✅\n- **Migracja** → *wnosi* allele z zewnątrz lub *zabiera* allele na zewnątrz → zmiana ✅\n- **Losowe kojarzenie** → *tylko tasuje* istniejące allele między osobnikami, nic nie dodaje/nie usuwa → brak zmiany ❌\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawna ocene wszystkich trzech czynnikow.\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Rozwiazanie CKE:** Dobor naturalny - T, Dobor sztuczny - T, Efekt waskiego gardla - T.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 4 - Genetyka populacyjna (Hardy-Weinberg):**\n>\n> \\[p + q = 1\\]\n> \\[(p+q)^2 = p^2 + 2pq + q^2 = 1\\]\n>\n> - \\(p\\) = częstość allelu dominującego \\(A\\)\n> - \\(q\\) = częstość allelu recesywnego \\(a\\)\n> - \\(p^2\\) = częstość \\(AA\\), \\(2pq\\) = częstość \\(Aa\\), \\(q^2\\) = częstość \\(aa\\)\n>\n> **Klucz do zadania:** Wzory H-W opisują stan **równowagi** - gdy żadne zjawisko nie zakłóca puli alleli. Cokolwiek narusza tę równowagę → zmienia \\(p\\) lub \\(q\\) → **T**. Losowe kojarzenie jest *założeniem* H-W (nie go narusza) → **N**.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Zjawisko | Typowy błąd ucznia | Właściwe rozumowanie |\n| Losowe kojarzenie → T (błąd) | Uczeń myśli: „jeśli kojarzy losowo, to allele się mieszają → zmiana częstości\" | Mieszanie ≠ zmiana łącznej liczby kopii allelu. \\(p\\) i \\(q\\) zostają takie same, zmienia się tylko rozkład genotypów |\n| Dryf genetyczny → N (błąd) | Uczeń myśli: „dryf to tylko przypadek, a nie prawdziwa zmiana\" | Dryf powoduje realne, losowe zmiany \\(p\\) i \\(q\\) - szczególnie w małych populacjach |\n| Mutacja → N (błąd) | Uczeń myśli: „mutacja to rzadkie zdarzenie, nieistotne\" | Nawet pojedyncza mutacja tworzy nowy allel, więc technicznie zmienia \\(q\\) (o bardzo mało, ale zmienia) |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Losowe kojarzenie to **warunek** równowagi H-W, a nie czynnik ewolucyjny - uczniowie często błędnie zaznaczają T, bo słowo „kojarzenie\" brzmi jak „coś się zmienia\".\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dryf genetyczny **nie jest** świadomym/ukierunkowanym procesem - to losowe wahania. Mimo to **zmienia** częstość alleli, szczególnie dramatycznie przy małych \\(n\\).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** To zadanie za 1 pkt - **zero tolerancji na błąd**. Jeden błędnie zaznaczony T/N = cały punkt stracony. Naucz się listy 4 czynników ewolucji: mutacja, selekcja, dryf, migracja → zawsze T.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dobór płciowy i dobór sztuczny (hodowlany) to **formy selekcji** → T (zmieniają częstości alleli).","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-16.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":19,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.2. (0-1)<br>Określ, które spośród wymienionych poniżej zjawisk mogłoby spowodować zmianę<br>częstości alleli tego genu w tej populacji. Zaznacz T (tak), jeśli zjawisko może powodować<br>zmiany w częstości występowania alleli w populacji, albo N (nie) - jeśli tych zmian<br>spowodować nie może.<br>1.<br>Dobór naturalny<br>T<br>N<br>2.<br>Dobór sztuczny<br>T<br>N<br>3.<br>Efekt wąskiego gardła<br>T<br>N<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>14.3.<br>15.<br>16.1.<br>16.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>16.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi się<br>krytycznie do przedstawionych informacji<br>[…], formułuje wnioski, formułuje<br>i przedstawia opinie związane<br>z omawianymi zagadnieniami<br>biologicznymi […].<br>IX. Ewolucja.</p>\n<ol><li>Elementy genetyki populacji. Zdający:</li><li>wykazuje, że na poziomie genetycznym</li></ol>\n<p>efektem doboru naturalnego są zmiany<br>częstości genów w populacji;</p>\n<ol><li>przedstawia warunki, w których zachodzi</li></ol>\n<p>dryf genetyczny i omawia jego skutki.<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający<br>opisuje […], przedstawia i wyjaśnia procesy<br>i zjawiska biologiczne […].</p>\n<ol><li>Dobór naturalny. Zdający</li><li>wykazuje rolę mutacji […]</li></ol>\n<p>w powstawaniu zmienności, która jest<br>surowcem ewolucji.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech czynników.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- T, 2. - T, 3. - T</li></ol>\n<p>Zadanie 17. (0-3)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga techniczna:</strong> Pola „Lewe&quot; i „Prawe&quot; (konkretne zjawiska do zaznaczenia T/N) są puste w przesłanych danych - nie mam listy zjawisk z arkusza. Poniżej daję <strong>kompletny klucz merytoryczny</strong> do każdego typowego zjawiska z tego typu zadania maturalnego, opartego na zasadzie Hardy-Weinberga, żebyś mógł samodzielnie przyporządkować T/N do konkretnej listy.</blockquote>\n<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Zjawisko | Ocena |<br>| 1. Dobór naturalny | <strong>T (tak)</strong> |<br>| 2. Dobór sztuczny | <strong>T (tak)</strong> |<br>| 3. Efekt wąskiego gardła | <strong>T (tak)</strong> |</p>\n<p>Wszystkie trzy wymienione zjawiska MOGĄ zmieniać częstość alleli w populacji:</p>\n<ul><li><strong>Dobór naturalny</strong> - różnicuje sukces reprodukcyjny genotypów, przez co jedne allele rosną, a inne maleją w częstości.</li><li><strong>Dobór sztuczny</strong> - celowa selekcja prowadzona przez człowieka (hodowla) zmienia częstości alleli, faworyzując pożądane cechy.</li><li><strong>Efekt wąskiego gardła</strong> - gwałtowne zmniejszenie liczebności populacji to forma dryfu genetycznego: losowo zmienia (często drastycznie) częstości alleli w puli genowej ocalałych osobników.</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm przez zasadę Hardy-Weinberga (warunki równowagi)</h4>\n<p>Zasada Hardy-Weinberga mówi: częstość alleli w populacji <strong>pozostaje stała</strong> (N - nie zmienia się), o ile spełnione są <strong>WSZYSTKIE</strong> poniższe warunki:</p>\n<p>| Warunek H-W | Naruszenie warunku → zjawisko powodujące ZMIANĘ (T) |<br>| Brak mutacji | <strong>Mutacja</strong> → tworzy nowe allele lub zmienia istniejące |<br>| Brak selekcji | <strong>Dobór naturalny</strong> → jedne allele dają wyższe fitness, rosną w częstości |<br>| Nieskończona populacja | <strong>Dryf genetyczny</strong> (efekt założyciela, wąskie gardło) → losowe wahania częstości |<br>| Brak migracji | <strong>Migracja / przepływ genów</strong> → napływ lub odpływ alleli z innej populacji |<br>| Losowe kojarzenie | Nielosowe kojarzenie (dobór płciowy) → zmienia częstości genotypów, <strong>ale NIE alleli</strong> ⚠️ |</p>\n<p><strong>Kluczowy wniosek:</strong></p>\n<ul><li>Losowe kojarzenie (<strong>panmixia</strong>) → zmienia proporcje genotypów (<math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><msup><mi>p</mi><mn>2</mn></msup><mi>:</mi><mn>2</mn><mi>p</mi><mi>q</mi><mi>:</mi><msup><mi>q</mi><mn>2</mn></msup></mrow></math>), <strong>ale NIE zmienia <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>p</mi></mrow></math> ani <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>q</mi></mrow></math></strong>. → <strong>N</strong></li><li>Mutacja, selekcja, dryf, migracja → <strong>zmieniają <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>p</mi></mrow></math> i <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>q</mi></mrow></math></strong>. → <strong>T</strong></li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Śledzenie alleli krok po kroku (definicja częstości allelu)</h4>\n<p>Częstość allelu <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>A</mi></mrow></math> w populacji to:</p>\n<div class=\"math-block\"><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mi>p</mi><mo>&#x0003D;</mo><mfrac><mrow><mtext>liczba&#x000A0;kopii&#x000A0;allelu&#x000A0;</mtext><mi>A</mi></mrow><mrow><mtext>całkowita&#x000A0;liczba&#x000A0;wszystkich&#x000A0;alleli</mtext></mrow></mfrac></mrow></math></div>\n<p>Sprawdzamy każde zjawisko:</p>\n<p><strong>Mutacja (T):</strong><br>Allel <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>A</mi></mrow></math> ulega mutacji → powstaje <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>a</mi></mrow></math>. Liczba kopii <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>A</mi></mrow></math> spada, <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>a</mi></mrow></math> rośnie → <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>p</mi></mrow></math> maleje, <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>q</mi></mrow></math> rośnie. <strong>Zmiana częstości.</strong> ✅</p>\n<p><strong>Dobór naturalny (T):</strong><br>Osobniki <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>A</mi><mi>A</mi></mrow></math> lub <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>A</mi><mi>a</mi></mrow></math> mają wyższe przeżycie → więcej kopii <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>A</mi></mrow></math> przekazywanych → <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>p</mi></mrow></math> rośnie. <strong>Zmiana częstości.</strong> ✅</p>\n<p><strong>Dryf genetyczny (T):</strong><br>W małej populacji - przez przypadek allel <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>a</mi></mrow></math> nie jest przekazywany w danym pokoleniu (efekt wąskiego gardła). Częstość <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>q</mi></mrow></math> spada lub allel zanika całkowicie (fiksacja). <strong>Zmiana częstości.</strong> ✅</p>\n<p><strong>Migracja (T):</strong><br>Do populacji napływają osobniki z populacji o <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><msup><mi>p</mi><mi>&#x02032;</mi></msup><mo>&#x02260;</mo><mi>p</mi></mrow></math>. Pula alleli się miesza → nowe <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><msub><mi>p</mi><mrow><mtext>wypadkowe</mtext></mrow></msub><mo>&#x0003D;</mo><mfrac><mrow><msub><mi>n</mi><mn>1</mn></msub><msub><mi>p</mi><mn>1</mn></msub><mo>&#x0002B;</mo><msub><mi>n</mi><mn>2</mn></msub><msub><mi>p</mi><mn>2</mn></msub></mrow><mrow><msub><mi>n</mi><mn>1</mn></msub><mo>&#x0002B;</mo><msub><mi>n</mi><mn>2</mn></msub></mrow></mfrac></mrow></math>. <strong>Zmiana częstości.</strong> ✅</p>\n<p><strong>Losowe kojarzenie / panmixia (N):</strong><br>Kojarzenie losowe NIE preferuje żadnego allelu - każdy allel ma tę samą szansę znalezienia się w gamedzie. Łączna pula alleli się nie zmienia, zmienia się tylko podział na genotypy. <strong>Brak zmiany <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>p</mi></mrow></math> i <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>q</mi></mrow></math>.</strong> ❌</p>\n<h4>Sposób 3 - Intuicja: „Co wchodzi/wychodzi z puli alleli?&quot;</h4>\n<p>Pytaj o każde zjawisko: <strong>czy to zjawisko dodaje, usuwa lub zastępuje allele w puli genowej?</strong></p>\n<ul><li><strong>Mutacja</strong> → dosłownie <em>tworzy</em> nowy allel (lub niszczy istniejący) → zmiana ✅</li><li><strong>Dobór naturalny</strong> → <em>usuwa</em> pewne allele (osobniki nie dożywają rozrodu) → zmiana ✅</li><li><strong>Dryf</strong> → <em>losowo eliminuje</em> allele (nie wszystkie przenoszone) → zmiana ✅</li><li><strong>Migracja</strong> → <em>wnosi</em> allele z zewnątrz lub <em>zabiera</em> allele na zewnątrz → zmiana ✅</li><li><strong>Losowe kojarzenie</strong> → <em>tylko tasuje</em> istniejące allele między osobnikami, nic nie dodaje/nie usuwa → brak zmiany ❌</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawna ocene wszystkich trzech czynnikow.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.</p>\n<p><strong>Rozwiazanie CKE:</strong> Dobor naturalny - T, Dobor sztuczny - T, Efekt waskiego gardla - T.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<blockquote>📖 <strong>Karta wzorów CKE str. 4 - Genetyka populacyjna (Hardy-Weinberg):</strong><br><br><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mi>p</mi><mo>&#x0002B;</mo><mi>q</mi><mo>&#x0003D;</mo><mn>1</mn></mrow></math><br><math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"block\"><mrow><mo stretchy=\"false\">&#x00028;</mo><mi>p</mi><mo>&#x0002B;</mo><mi>q</mi><msup><mo stretchy=\"false\">&#x00029;</mo><mn>2</mn></msup><mo>&#x0003D;</mo><msup><mi>p</mi><mn>2</mn></msup><mo>&#x0002B;</mo><mn>2</mn><mi>p</mi><mi>q</mi><mo>&#x0002B;</mo><msup><mi>q</mi><mn>2</mn></msup><mo>&#x0003D;</mo><mn>1</mn></mrow></math><br><br>- <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>p</mi></mrow></math> = częstość allelu dominującego <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>A</mi></mrow></math><br>- <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>q</mi></mrow></math> = częstość allelu recesywnego <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>a</mi></mrow></math><br>- <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><msup><mi>p</mi><mn>2</mn></msup></mrow></math> = częstość <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>A</mi><mi>A</mi></mrow></math>, <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mn>2</mn><mi>p</mi><mi>q</mi></mrow></math> = częstość <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>A</mi><mi>a</mi></mrow></math>, <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><msup><mi>q</mi><mn>2</mn></msup></mrow></math> = częstość <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>a</mi><mi>a</mi></mrow></math><br><br><strong>Klucz do zadania:</strong> Wzory H-W opisują stan <strong>równowagi</strong> - gdy żadne zjawisko nie zakłóca puli alleli. Cokolwiek narusza tę równowagę → zmienia <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>p</mi></mrow></math> lub <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>q</mi></mrow></math> → <strong>T</strong>. Losowe kojarzenie jest <em>założeniem</em> H-W (nie go narusza) → <strong>N</strong>.</blockquote>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Zjawisko | Typowy błąd ucznia | Właściwe rozumowanie |<br>| Losowe kojarzenie → T (błąd) | Uczeń myśli: „jeśli kojarzy losowo, to allele się mieszają → zmiana częstości&quot; | Mieszanie ≠ zmiana łącznej liczby kopii allelu. <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>p</mi></mrow></math> i <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>q</mi></mrow></math> zostają takie same, zmienia się tylko rozkład genotypów |<br>| Dryf genetyczny → N (błąd) | Uczeń myśli: „dryf to tylko przypadek, a nie prawdziwa zmiana&quot; | Dryf powoduje realne, losowe zmiany <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>p</mi></mrow></math> i <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>q</mi></mrow></math> - szczególnie w małych populacjach |<br>| Mutacja → N (błąd) | Uczeń myśli: „mutacja to rzadkie zdarzenie, nieistotne&quot; | Nawet pojedyncza mutacja tworzy nowy allel, więc technicznie zmienia <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>q</mi></mrow></math> (o bardzo mało, ale zmienia) |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Losowe kojarzenie to <strong>warunek</strong> równowagi H-W, a nie czynnik ewolucyjny - uczniowie często błędnie zaznaczają T, bo słowo „kojarzenie&quot; brzmi jak „coś się zmienia&quot;.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Dryf genetyczny <strong>nie jest</strong> świadomym/ukierunkowanym procesem - to losowe wahania. Mimo to <strong>zmienia</strong> częstość alleli, szczególnie dramatycznie przy małych <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>n</mi></mrow></math>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> To zadanie za 1 pkt - <strong>zero tolerancji na błąd</strong>. Jeden błędnie zaznaczony T/N = cały punkt stracony. Naucz się listy 4 czynników ewolucji: mutacja, selekcja, dryf, migracja → zawsze T.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Dobór płciowy i dobór sztuczny (hodowlany) to <strong>formy selekcji</strong> → T (zmieniają częstości alleli).</blockquote>"}]}