{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/18.2","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"18.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 18.2. (0-1)\nZapisz genotypy opisanych rodziców - kobiety mającej grupę krwi AB N i mężczyzny mającego\ngrupę krwi 0 M. Wykorzystaj podane w tekście oznaczenia alleli warunkujących oba\nrodzaje grup krwi.\nGenotyp matki: Genotyp ojca:\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n17.1.\n17.2.\n17.3.\n18.1.\n18.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"18.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\n[…] wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje\n[…] i przetwarza informacje.\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy […]\nbiologiczne.\nIII. etap edukacyjny.\nVIII. Genetyka. Zdający\n6) wyjaśnia dziedziczenie grup krwi\nczłowieka (układ AB0 […]).\nIV. etap edukacyjny - zakres rozszerzony.\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n5. Genetyka mendlowska. Zdający\n1) […] wyjaśnia i stosuje podstawowe\npojęcia genetyki klasycznej (allel, allel\ndominujący, allel recesywny, locus,\nhomozygota, heterozygota, genotyp,\nfenotyp).\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawny zapis genotypów obu rodziców przy użyciu właściwych (podanych\nw treści zadania) symboli alleli.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nGenotyp matki: IAIBLNLN lub LNLNIAIB Genotyp ojca: iiLMLM lub LMLMii\nUwagi:\nUznaje się zapis, w którym obok genotypów warunkujących grupy krwi zdający zapisał\nsymbole chromosomów płci (matka XX, ojciec XY).\nNie uznaje się zapisów genotypów: (1) nieuwzględniających wszystkich czterech alleli genów\nwarunkujących łącznie obie grupy krwi, np. IAIBLN, (2) z nieprawidłową kolejnością alleli, np.\nIALNIBLN, (3) z oznaczeniami alleli innymi niż podane w treści zadania, np. IAIBNN\n(za wyjątkiem „i0” zamiast „i”), (4) zapisów z przecinkiem pomiędzy parami alleli.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Kobieta (AB N):** \\(I^A I^B \\ L^N L^N\\)\n\n**Mężczyzna (0 M):** \\(i^0 i^0 \\ L^M L^M\\)\n\n## Sposób 1 - Analiza każdego układu grupowego oddzielnie, potem złożenie genotypu\n\n**Krok 1 - Układ ABO:**\n\n| Grupa krwi | Mechanizm | Genotyp |\n| AB | Allele \\(I^A\\) i \\(I^B\\) są **kodominujące** - obydwa ujawniają się fenotypowo | \\(I^A I^B\\) |\n| 0 | Allel \\(i^0\\) jest recesywny względem obu pozostałych → musi być **homozygota recesywna** | \\(i^0 i^0\\) |\n\n**Krok 2 - Układ MN:**\n\n| Grupa krwi | Mechanizm | Genotyp |\n| N (nie MN!) | Antygen N obecny, antygen M nieobecny → brak allela \\(L^M\\) → **homozygota** \\(L^N L^N\\) | \\(L^N L^N\\) |\n| M (nie MN!) | Antygen M obecny, antygen N nieobecny → brak allela \\(L^N\\) → **homozygota** \\(L^M L^M\\) | \\(L^M L^M\\) |\n\n> Gdyby kobieta była \\(L^M L^N\\), miałaby grupę **MN**, nie N. Fenotyp \"N\" wyklucza obecność allela \\(L^M\\).\n\n**Krok 3 - Złożenie genotypów (dwa niezależne loci):**\n\n$$\\text{Kobieta: } I^A I^B \\ L^N L^N$$\n\n$$\\text{Mężczyzna: } i^0 i^0 \\ L^M L^M$$\n\n## Sposób 2 - Wnioskowanie przez charakterystykę układów + eliminacja\n\n**Zasada ogólna:** W układzie MN **wszystkie trzy allele są kodominujące** (brak relacji dominacji). Oznacza to, że:\n- Fenotyp M → allel \\(L^M\\) obecny, \\(L^N\\) nieobecny → jedyny możliwy genotyp: \\(L^M L^M\\)\n- Fenotyp N → allel \\(L^N\\) obecny, \\(L^M\\) nieobecny → jedyny możliwy genotyp: \\(L^N L^N\\)\n- Fenotyp MN → oba allele obecne → jedyny możliwy genotyp: \\(L^M L^N\\)\n\n**Wniosek eliminacyjny:**\n\nDla kobiety z grupą N:\n- Czy możliwe \\(L^M L^N\\)? → NIE, dawałoby fenotyp **MN** ✗\n- Czy możliwe \\(L^M L^M\\)? → NIE, dawałoby fenotyp **M** ✗\n- Pozostaje wyłącznie: \\(L^N L^N\\) ✓\n\nDla mężczyzny z grupą M - analogicznie → tylko \\(L^M L^M\\) ✓\n\nDla kobiety z grupą AB → tylko \\(I^A I^B\\) (jedyna możliwość w układzie ABO) ✓\n\nDla mężczyzny z grupą 0 → tylko \\(i^0 i^0\\) (recesywna homozygota) ✓\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawny zapis genotypow obu rodzicow przy uzyciu wlasciwych (podanych w tresci zadania) symboli alleli.\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Rozwiazanie CKE:** genotyp matki I^A I^B L^N L^N (lub L^N L^N I^A I^B); genotyp ojca ii L^M L^M (lub L^M L^M ii).\n\n**Uwagi CKE:** uznaje sie zapis i0 zamiast i. Nie uznaje sie zapisow nieuwzgledniajacych wszystkich czterech alleli, z nieprawidlowa kolejnoscia alleli, z innymi oznaczeniami niz podane w zadaniu, ani z przecinkiem miedzy parami alleli.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** w sensie wzorów matematycznych.\n\nNależy jednak znać z kursu:\n- Definicję **kodominacji** (ABO: \\(I^A\\), \\(I^B\\) kodominujące nad \\(i^0\\); MN: \\(L^M\\) kodominujące z \\(L^N\\))\n- Fakt, że układ MN to **autosomalne locus** niezależne od ABO - genotyp zapisujemy jako **iloczyn** obu loci\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Grupa 0 to NIE allel \"O\" - to allel \\(i^0\\) (lub \\(i\\)), recesywny. Genotyp grupy 0 to zawsze **homozygota** \\(i^0 i^0\\), nigdy \\(I^A i^0\\) czy \\(I^B i^0\\) (to byłyby grupy A lub B).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Fenotyp N ≠ allel \\(L^N\\) - fenotyp N oznacza **dwa allele** \\(L^N L^N\\). Zapis tylko jednego allela to błąd (brakuje drugiego chromosomu homologicznego).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myląc grup MN z płcią - to locus **autosomalne**, nie sprzężone z płcią. Kobieta może być \\(L^N L^N\\), mężczyzna \\(L^M L^M\\) bez żadnej sprzeczności.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadanie mówi \"Wykorzystaj podane w tekście oznaczenia alleli\" - jeśli tekst używa np. \\(I^M\\) zamiast \\(L^M\\), przepisz dokładnie te symbole. Nie mieszaj konwencji z różnych podręczników w jednej odpowiedzi.","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-18.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 18.2. (0-1)
Zapisz genotypy opisanych rodziców - kobiety mającej grupę krwi AB N i mężczyzny mającego
grupę krwi 0 M. Wykorzystaj podane w tekście oznaczenia alleli warunkujących oba
rodzaje grup krwi.
Genotyp matki: Genotyp ojca:
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
17.1.
17.2.
17.3.
18.1.
18.2.
Maks. liczba pkt
1
1
1
1
1
Uzyskana liczba pkt
MBI_1R

","answer_text_html":"

18.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający
[…] wyjaśnia zależności przyczynowo-
-skutkowe […].
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie
i tworzenie informacji. Zdający odczytuje
[…] i przetwarza informacje.
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający […]
przedstawia i wyjaśnia procesy […]
biologiczne.
III. etap edukacyjny.
VIII. Genetyka. Zdający

\n
  1. wyjaśnia dziedziczenie grup krwi
\n

człowieka (układ AB0 […]).
IV. etap edukacyjny - zakres rozszerzony.
VI. Genetyka i biotechnologia.

\n
  1. Genetyka mendlowska. Zdający
  2. […] wyjaśnia i stosuje podstawowe
\n

pojęcia genetyki klasycznej (allel, allel
dominujący, allel recesywny, locus,
homozygota, heterozygota, genotyp,
fenotyp).
Schemat punktowania
1 p. - za poprawny zapis genotypów obu rodziców przy użyciu właściwych (podanych
w treści zadania) symboli alleli.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Genotyp matki: IAIBLNLN lub LNLNIAIB Genotyp ojca: iiLMLM lub LMLMii
Uwagi:
Uznaje się zapis, w którym obok genotypów warunkujących grupy krwi zdający zapisał
symbole chromosomów płci (matka XX, ojciec XY).
Nie uznaje się zapisów genotypów: (1) nieuwzględniających wszystkich czterech alleli genów
warunkujących łącznie obie grupy krwi, np. IAIBLN, (2) z nieprawidłową kolejnością alleli, np.
IALNIBLN, (3) z oznaczeniami alleli innymi niż podane w treści zadania, np. IAIBNN
(za wyjątkiem „i0” zamiast „i”), (4) zapisów z przecinkiem pomiędzy parami alleli.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Kobieta (AB N): IAIB LNLN

\n

Mężczyzna (0 M): i0i0 LMLM

\n

Sposób 1 - Analiza każdego układu grupowego oddzielnie, potem złożenie genotypu

\n

Krok 1 - Układ ABO:

\n

| Grupa krwi | Mechanizm | Genotyp |
| AB | Allele IA i IB są kodominujące - obydwa ujawniają się fenotypowo | IAIB |
| 0 | Allel i0 jest recesywny względem obu pozostałych → musi być homozygota recesywna | i0i0 |

\n

Krok 2 - Układ MN:

\n

| Grupa krwi | Mechanizm | Genotyp |
| N (nie MN!) | Antygen N obecny, antygen M nieobecny → brak allela LM → homozygota LNLN | LNLN |
| M (nie MN!) | Antygen M obecny, antygen N nieobecny → brak allela LN → homozygota LMLM | LMLM |

\n
Gdyby kobieta była LMLN, miałaby grupę MN, nie N. Fenotyp "N" wyklucza obecność allela LM.
\n

Krok 3 - Złożenie genotypów (dwa niezależne loci):

\n
Kobieta: IAIB LNLN
\n
Mężczyzna: i0i0 LMLM
\n

Sposób 2 - Wnioskowanie przez charakterystykę układów + eliminacja

\n

Zasada ogólna: W układzie MN wszystkie trzy allele są kodominujące (brak relacji dominacji). Oznacza to, że:

\n\n

Wniosek eliminacyjny:

\n

Dla kobiety z grupą N:

\n\n

Dla mężczyzny z grupą M - analogicznie → tylko LMLM ✓

\n

Dla kobiety z grupą AB → tylko IAIB (jedyna możliwość w układzie ABO) ✓

\n

Dla mężczyzny z grupą 0 → tylko i0i0 (recesywna homozygota) ✓

\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za poprawny zapis genotypow obu rodzicow przy uzyciu wlasciwych (podanych w tresci zadania) symboli alleli.

\n

0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.

\n

Rozwiazanie CKE: genotyp matki I^A I^B L^N L^N (lub L^N L^N I^A I^B); genotyp ojca ii L^M L^M (lub L^M L^M ii).

\n

Uwagi CKE: uznaje sie zapis i0 zamiast i. Nie uznaje sie zapisow nieuwzgledniajacych wszystkich czterech alleli, z nieprawidlowa kolejnoscia alleli, z innymi oznaczeniami niz podane w zadaniu, ani z przecinkiem miedzy parami alleli.

\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów w sensie wzorów matematycznych.

\n

Należy jednak znać z kursu:

\n\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Grupa 0 to NIE allel "O" - to allel i0 (lub i), recesywny. Genotyp grupy 0 to zawsze homozygota i0i0, nigdy IAi0 czy IBi0 (to byłyby grupy A lub B).
\n
⚠️ Uwaga: Fenotyp N ≠ allel LN - fenotyp N oznacza dwa allele LNLN. Zapis tylko jednego allela to błąd (brakuje drugiego chromosomu homologicznego).
\n
⚠️ Uwaga: Nie myląc grup MN z płcią - to locus autosomalne, nie sprzężone z płcią. Kobieta może być LNLN, mężczyzna LMLM bez żadnej sprzeczności.
\n
⚠️ Uwaga: Zadanie mówi "Wykorzystaj podane w tekście oznaczenia alleli" - jeśli tekst używa np. IM zamiast LM, przepisz dokładnie te symbole. Nie mieszaj konwencji z różnych podręczników w jednej odpowiedzi.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

Genotyp matki: I^AI^BL^NL^N lub L^NL^NI^AI^B, Genotyp ojca: iiL^ML^M lub L^ML^Mii

"}]}