{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/19.2","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"19.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.2. (0-1)\nOceń, czy na podstawie przedstawionych wyników badań można sformułować wnioski\npodane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek wynika z tych badań, albo N (nie) - jeśli\nz nich nie wynika.\n1. Babka nadmorska ma szeroki zakres tolerancji pod względem wilgotności\nsiedliska.\nT\nN\n2. Populacje babki nadmorskiej z bagien i z klifów należy zaklasyfikować\ndo dwóch odrębnych gatunków.\nT\nN\n3. Dla babki nadmorskiej optymalne jest siedlisko o średniej wilgotności.\nT\nN","answer":"1. T, 2. N, 3. N","answer_text":"19.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający rozumie i stosuje\nterminologię biologiczną; […] formułuje\nwnioski z przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń.\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\n[…] formułuje i przedstawia opinie\nzwiązane z omawianymi zagadnieniami\nbiologicznymi, dobierając racjonalne\nargumenty.\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający\n1) przedstawia podstawowe elementy niszy\nekologicznej organizmu, rozróżniając zakres\ntolerancji organizmu względem warunków\n(czynników) środowiska […].\nIX. Ewolucja.\n2. Dobór naturalny. Zdający:\n1) wykazuje rolę mutacji i rekombinacji\ngenetycznej w powstawaniu zmienności,\nktóra jest surowcem ewolucji;\n2) przedstawia mechanizm działania doboru\nnaturalnego […] omawia skutki doboru\nw postaci powstawania adaptacji\nu organizmów.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech sformułowanych wniosków.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - T, 2. - N, 3. - N\nZadanie 20. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Wniosek | Czy wynika z badań? |\n| 1. Babka nadmorska ma szeroki zakres tolerancji pod względem wilgotności siedliska. | **T (tak)** |\n| 2. Populacje babki nadmorskiej z bagien i z klifów należy zaklasyfikować do dwóch odrębnych gatunków. | **N (nie)** |\n| 3. Dla babki nadmorskiej optymalne jest siedlisko o średniej wilgotności. | **N (nie)** |\n\n## Przypomnienie kontekstu badań (zadanie 19)\n\nBabka nadmorska (*Plantago maritima*) występuje na siedliskach o różnej wilgotności - m.in. na bagnach (siedlisko wilgotne) oraz na murawach porastających klify nadmorskie (siedlisko suche). Zbadano wysokość roślin z obu populacji na stanowiskach naturalnych, a następnie nasiona z obu populacji wysiano na wspólnym poletku doświadczalnym o **średniej** wilgotności gleby i ponownie zmierzono wysokość. Wyniki:\n\n| Populacja | Stanowisko naturalne | Poletko doświadczalne (średnia wilgotność) |\n| Bagno | 35,0 cm | 31,5 cm |\n| Klif | 7,5 cm | 20,7 cm |\n\n## Sposób 1 - Ocena każdego wniosku na podstawie wyników\n\n**Wniosek 1 - szeroki zakres tolerancji na wilgotność → T**\n\nBadania (i informacja wprowadzająca) pokazują, że ten sam gatunek babki nadmorskiej rośnie zarówno na **bagnach** (siedlisko silnie wilgotne), jak i na **klifach** (siedlisko suche, ubogie). Występowanie gatunku w tak skrajnie różnych warunkach wilgotnościowych oznacza, że jego zakres tolerancji względem wilgotności jest **szeroki**. Wniosek wynika z badań → **T**.\n\n**Wniosek 2 - dwa odrębne gatunki → N**\n\nObie populacje to **ten sam gatunek** - *Plantago maritima*. Badanie wykazało jedynie różnice w **wysokości** roślin (częściowo środowiskowe, częściowo genetyczne - patrz zad. 19.1), ale:\n- nie badano izolacji rozrodczej ani zdolności do krzyżowania się,\n- różnica w jednej cesze ilościowej (wysokość) to za mało, by uznać populacje za odrębne gatunki.\n\nZ wyników badań **nie wynika** podział na dwa gatunki → **N**.\n\n**Wniosek 3 - optymalna jest średnia wilgotność → N**\n\nPoletko doświadczalne miało wilgotność **średnią**, ale doświadczenie nie było zaprojektowane do wyznaczania optimum wilgotnościowego (brak porównania wzrostu tej samej populacji w pełnym gradiencie wilgotności: niska-średnia-wysoka). Co więcej, rośliny z bagna na poletku o średniej wilgotności osiągnęły **mniejszą** wysokość (31,5 cm) niż na swoim naturalnym, wilgotnym stanowisku (35,0 cm) - co przeczy tezie, że średnia wilgotność jest dla nich optymalna. Wniosek **nie wynika** z badań → **N**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez pytanie \"czy DANE to potwierdzają?\"\n\nW zadaniach typu \"czy wniosek wynika z badań\" kluczowe jest odróżnienie wniosku **uprawnionego danymi** od wniosku, który może być nawet prawdziwy biologicznie, ale **nie wypływa z tego konkretnego doświadczenia**.\n\n| Wniosek | Co trzeba by zbadać, aby go potwierdzić | Czy badanie to zrobiło? | Ocena |\n| 1. Szeroki zakres tolerancji | Występowanie gatunku w różnych warunkach wilgotności | TAK - bagno (wilgotno) i klif (sucho) | **T** |\n| 2. Dwa odrębne gatunki | Izolacja rozrodcza / brak krzyżowania | NIE - badano tylko wysokość | **N** |\n| 3. Optimum = średnia wilgotność | Wzrost w pełnym gradiencie wilgotności + wskazanie maksimum | NIE - jedno poletko o średniej wilgotności, brak punktu odniesienia | **N** |\n\nTylko wniosek 1 przechodzi ten test - pozostałe formułują twierdzenia wykraczające poza to, co badanie faktycznie sprawdziło.\n\n## Co zapamiętać\n\nW pytaniach \"czy wniosek wynika z badań\" (T/N) oceniaj nie to, czy zdanie *brzmi prawdziwie*, lecz czy **konkretne dane z doświadczenia** je uzasadniają. Różnica w jednej cesze (tu: wysokość) nie świadczy o odrębności gatunkowej, a pojedynczy pomiar przy jednej wilgotności nie pozwala wskazać optimum. Występowanie gatunku na bagnie i na klifie to natomiast bezpośredni dowód szerokiej tolerancji na wilgotność.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawną ocenę wszystkich trzech sformułowanych wniosków.\n**0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą tego wymagania lub jej brak.\n\n**Rozwiązanie CKE:** 1. - T, 2. - N, 3. - N.","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-19.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.2. (0-1)<br>Oceń, czy na podstawie przedstawionych wyników badań można sformułować wnioski<br>podane w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli wniosek wynika z tych badań, albo N (nie) - jeśli<br>z nich nie wynika.</p>\n<ol><li>Babka nadmorska ma szeroki zakres tolerancji pod względem wilgotności</li></ol>\n<p>siedliska.<br>T<br>N</p>\n<ol><li>Populacje babki nadmorskiej z bagien i z klifów należy zaklasyfikować</li></ol>\n<p>do dwóch odrębnych gatunków.<br>T<br>N</p>\n<ol><li>Dla babki nadmorskiej optymalne jest siedlisko o średniej wilgotności.</li></ol>\n<p>T<br>N</p>","answer_text_html":"<p>19.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający rozumie i stosuje<br>terminologię biologiczną; […] formułuje<br>wnioski z przeprowadzonych obserwacji<br>i doświadczeń.<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>[…] formułuje i przedstawia opinie<br>związane z omawianymi zagadnieniami<br>biologicznymi, dobierając racjonalne<br>argumenty.<br>VII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Nisza ekologiczna. Zdający</li><li>przedstawia podstawowe elementy niszy</li></ol>\n<p>ekologicznej organizmu, rozróżniając zakres<br>tolerancji organizmu względem warunków<br>(czynników) środowiska […].<br>IX. Ewolucja.</p>\n<ol><li>Dobór naturalny. Zdający:</li><li>wykazuje rolę mutacji i rekombinacji</li></ol>\n<p>genetycznej w powstawaniu zmienności,<br>która jest surowcem ewolucji;</p>\n<ol><li>przedstawia mechanizm działania doboru</li></ol>\n<p>naturalnego […] omawia skutki doboru<br>w postaci powstawania adaptacji<br>u organizmów.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech sformułowanych wniosków.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- T, 2. - N, 3. - N</li></ol>\n<p>Zadanie 20. (0-2)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Wniosek | Czy wynika z badań? |<br>| 1. Babka nadmorska ma szeroki zakres tolerancji pod względem wilgotności siedliska. | <strong>T (tak)</strong> |<br>| 2. Populacje babki nadmorskiej z bagien i z klifów należy zaklasyfikować do dwóch odrębnych gatunków. | <strong>N (nie)</strong> |<br>| 3. Dla babki nadmorskiej optymalne jest siedlisko o średniej wilgotności. | <strong>N (nie)</strong> |</p>\n<h4>Przypomnienie kontekstu badań (zadanie 19)</h4>\n<p>Babka nadmorska (<em>Plantago maritima</em>) występuje na siedliskach o różnej wilgotności - m.in. na bagnach (siedlisko wilgotne) oraz na murawach porastających klify nadmorskie (siedlisko suche). Zbadano wysokość roślin z obu populacji na stanowiskach naturalnych, a następnie nasiona z obu populacji wysiano na wspólnym poletku doświadczalnym o <strong>średniej</strong> wilgotności gleby i ponownie zmierzono wysokość. Wyniki:</p>\n<p>| Populacja | Stanowisko naturalne | Poletko doświadczalne (średnia wilgotność) |<br>| Bagno | 35,0 cm | 31,5 cm |<br>| Klif | 7,5 cm | 20,7 cm |</p>\n<h4>Sposób 1 - Ocena każdego wniosku na podstawie wyników</h4>\n<p><strong>Wniosek 1 - szeroki zakres tolerancji na wilgotność → T</strong></p>\n<p>Badania (i informacja wprowadzająca) pokazują, że ten sam gatunek babki nadmorskiej rośnie zarówno na <strong>bagnach</strong> (siedlisko silnie wilgotne), jak i na <strong>klifach</strong> (siedlisko suche, ubogie). Występowanie gatunku w tak skrajnie różnych warunkach wilgotnościowych oznacza, że jego zakres tolerancji względem wilgotności jest <strong>szeroki</strong>. Wniosek wynika z badań → <strong>T</strong>.</p>\n<p><strong>Wniosek 2 - dwa odrębne gatunki → N</strong></p>\n<p>Obie populacje to <strong>ten sam gatunek</strong> - <em>Plantago maritima</em>. Badanie wykazało jedynie różnice w <strong>wysokości</strong> roślin (częściowo środowiskowe, częściowo genetyczne - patrz zad. 19.1), ale:</p>\n<ul><li>nie badano izolacji rozrodczej ani zdolności do krzyżowania się,</li><li>różnica w jednej cesze ilościowej (wysokość) to za mało, by uznać populacje za odrębne gatunki.</li></ul>\n<p>Z wyników badań <strong>nie wynika</strong> podział na dwa gatunki → <strong>N</strong>.</p>\n<p><strong>Wniosek 3 - optymalna jest średnia wilgotność → N</strong></p>\n<p>Poletko doświadczalne miało wilgotność <strong>średnią</strong>, ale doświadczenie nie było zaprojektowane do wyznaczania optimum wilgotnościowego (brak porównania wzrostu tej samej populacji w pełnym gradiencie wilgotności: niska-średnia-wysoka). Co więcej, rośliny z bagna na poletku o średniej wilgotności osiągnęły <strong>mniejszą</strong> wysokość (31,5 cm) niż na swoim naturalnym, wilgotnym stanowisku (35,0 cm) - co przeczy tezie, że średnia wilgotność jest dla nich optymalna. Wniosek <strong>nie wynika</strong> z badań → <strong>N</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez pytanie &quot;czy DANE to potwierdzają?&quot;</h4>\n<p>W zadaniach typu &quot;czy wniosek wynika z badań&quot; kluczowe jest odróżnienie wniosku <strong>uprawnionego danymi</strong> od wniosku, który może być nawet prawdziwy biologicznie, ale <strong>nie wypływa z tego konkretnego doświadczenia</strong>.</p>\n<p>| Wniosek | Co trzeba by zbadać, aby go potwierdzić | Czy badanie to zrobiło? | Ocena |<br>| 1. Szeroki zakres tolerancji | Występowanie gatunku w różnych warunkach wilgotności | TAK - bagno (wilgotno) i klif (sucho) | <strong>T</strong> |<br>| 2. Dwa odrębne gatunki | Izolacja rozrodcza / brak krzyżowania | NIE - badano tylko wysokość | <strong>N</strong> |<br>| 3. Optimum = średnia wilgotność | Wzrost w pełnym gradiencie wilgotności + wskazanie maksimum | NIE - jedno poletko o średniej wilgotności, brak punktu odniesienia | <strong>N</strong> |</p>\n<p>Tylko wniosek 1 przechodzi ten test - pozostałe formułują twierdzenia wykraczające poza to, co badanie faktycznie sprawdziło.</p>\n<h4>Co zapamiętać</h4>\n<p>W pytaniach &quot;czy wniosek wynika z badań&quot; (T/N) oceniaj nie to, czy zdanie <em>brzmi prawdziwie</em>, lecz czy <strong>konkretne dane z doświadczenia</strong> je uzasadniają. Różnica w jednej cesze (tu: wysokość) nie świadczy o odrębności gatunkowej, a pojedynczy pomiar przy jednej wilgotności nie pozwala wskazać optimum. Występowanie gatunku na bagnie i na klifie to natomiast bezpośredni dowód szerokiej tolerancji na wilgotność.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawną ocenę wszystkich trzech sformułowanych wniosków.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą tego wymagania lub jej brak.</p>\n<p><strong>Rozwiązanie CKE:</strong> 1. - T, 2. - N, 3. - N.</p>"}]}