{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/2.3","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"2.3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.3. (0-1)\nOceń, czy poniższe informacje dotyczące fazy fotosyntezy zależnej od światła są\nprawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Przenośniki elektronów występują w stromie chloroplastu, natomiast\nbarwniki tworzące fotosystemy - w tylakoidach gran.\nP\nF\n2. W centrum reakcji fotosystemów znajdują się cząsteczki chlorofilu,\nz których są wybijane elektrony.\nP\nF\n3. W tylakoidy gran wbudowana jest syntaza ATP, która przenosi protony\ndo wnętrza tylakoidu.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"2.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi się\nkrytycznie do przedstawionych informacji\n[…].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający [ ]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne [ ].\nIII. Metabolizm.\n4. Fotosynteza. Zdający\n2) określa rolę najważniejszych barwników\nbiorących udział w fotosyntezie.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - F, 2. - P, 3. - F\nZadanie 3. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Przenośniki elektronów w stromie, barwniki w tylakoidach | **F** |\n| 2. W centrum reakcji fotosystemów - chlorofile, z których wybijane są elektrony | **P** |\n| 3. Syntaza ATP wbudowana w tylakoidy gran, przenosi protony **do wnętrza** tylakoidu | **F** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\nAnalizujemy każde stwierdzenie przez pryzmat budowy chloroplastu i przebiegu fazy jasnej fotosyntezy.\n\n**Stwierdzenie 1 → F**\n\nBłąd tkwi w pierwszej części zdania. **Przenośniki elektronów** (plastochinon PQ, kompleks cytochromu b6f, plastocyjanina PC) są wbudowane w **błonę tylakoidów** lub obecne w **lumenie tylakoidu** - nie w stromie. Stroma to płynne wypełnienie chloroplastu, gdzie zachodzi faza ciemna (cykl Calvina). Przenoszenie elektronów przez łańcuch oddechowy musi być zakotwiczone w błonie - inaczej gradient protonów nie mógłby powstać.\n\nDruga część zdania jest prawdziwa (barwniki fotosystemów rzeczywiście w tylakoidach gran) - ale jedno fałszywe zdanie składowe = całość **F**.\n\n**Stwierdzenie 2 → P**\n\nW centrum reakcji fotosystemu II (PS II) znajduje się para cząsteczek **chlorofilu a P680**, a w centrum PS I - chlorofil a **P700**. Absorpcja kwantu światła powoduje wzbudzenie elektronu do wyższego poziomu energetycznego i jego \"wybicie\" z cząsteczki chlorofilu do akceptora pierwotnego. To punkt startowy całego łańcucha transportu elektronów. Stwierdzenie **prawdziwe**.\n\n**Stwierdzenie 3 → F**\n\nSyntaza ATP (kompleks ATP-azy CF₀CF₁) jest rzeczywiście wbudowana w błonę tylakoidów gran - to pierwsza część zdania prawidłowa. **Błąd dotyczy kierunku przepływu protonów.** Protony (\\(\\ce{H+}\\)) są pompowane **do wnętrza tylakoidu** (do lumen) przez kompleks cytochromu b6f i rozkład wody (fotoliza), budując gradient. Następnie syntaza ATP przepuszcza je w kierunku **od wnętrza tylakoidu do stromy** - i ta właśnie dyfuzja \"z prądem\" napędza syntezę ATP. Stwierdzenie odwraca kierunek → **F**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez schemat kompartmentów chloroplastu\n\nRysunek mentalny: chloroplast ma 3 przestrzenie:\n\nSTROMA (zewnętrzna)\n│\n│ ← ← ← syntaza ATP (protony ze wnętrza NA ZEWNĄTRZ)\n│ │\nBŁONA TYLAKOIDU ─── PS II ─── PQ ─── cyt b6f ─── PC ─── PS I\n│ │\nLUMEN TYLAKOIDU (wewnątrz) ← ← ← H⁺ gromadzone przez fotolizę i cyt b6f\n\n- **Stroma**: tylko enzymy cyklu Calvina (RuBisCO etc.) → przenośniki elektronów tu **nie ma** → stwierdzenie 1 **F**\n- **Błona tylakoidów**: fotosystemy + łańcuch transportu e⁻ + syntaza ATP - to poprawnie\n- **Syntaza ATP**: protony płyną lumen → stroma (z obszaru o wyższym stężeniu do niższego) → stwierdzenie 3 podaje odwrotny kierunek → **F**\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawna ocene wszystkich trzech stwierdzen.\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Rozwiazanie CKE:** 1. - F, 2. - P, 3. - F.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów EM2023 - wystarczy znajomość:\n- Budowy ultrastruktury chloroplastu (stroma, błona tylakoidów, lumen)\n- Przebiegu fazy jasnej fotosyntezy (fotoliza wody, łańcuch transportu elektronów, chemiosmoza)\n\n📖 Gdyby zadanie wymagało zapisu reakcji: karta wzorów str. 4 zawiera wzory kwasów organicznych i hydrolizę ATP, ale tu nie są potrzebne.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Stwierdzenie | Typowy błąd ucznia → błędna ocena |\n| 1 → P (błędnie) | Uczeń kojarzy \"światło = tylakoid\", więc cała reszta = stroma; nie rozróżnia, że przenośniki elektronów są w **błonie**, a nie w stromie |\n| 3 → P (błędnie) | Uczeń wie, że protonowy gradient napędza syntazę ATP, ale myli **kierunek przepływu**: mylnie przyjmuje, że syntaza \"pompuje\" protony do wnętrza jak pompa - tymczasem jest odwrotnie, protony **wypływają** z lumen przez syntazę do stromy |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Stroma ≠ błona tylakoidów. W stromie zachodzi faza ciemna, a przenośniki elektronów są zakotwiczone w **błonie** - to dwa różne kompartmenty!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Syntaza ATP działa jak turbina wodna - woda (protony) wpada z lumen i **wypada** do stromy, obracając syntazę. Nie pompuje do środka - korzysta z gradientu już istniejącego.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** P680 i P700 to nie dwa różne barwniki - to ten sam chlorofil *a* absorbujący przy 680 nm i 700 nm odpowiednio w PS II i PS I. \"Centrum reakcji = chlorofil\" → stwierdzenie 2 jest **P**, to pewna odpowiedź!","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-2.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2.3. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe informacje dotyczące fazy fotosyntezy zależnej od światła są<br>prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.</p>\n<ol><li>Przenośniki elektronów występują w stromie chloroplastu, natomiast</li></ol>\n<p>barwniki tworzące fotosystemy - w tylakoidach gran.<br>P<br>F</p>\n<ol><li>W centrum reakcji fotosystemów znajdują się cząsteczki chlorofilu,</li></ol>\n<p>z których są wybijane elektrony.<br>P<br>F</p>\n<ol><li>W tylakoidy gran wbudowana jest syntaza ATP, która przenosi protony</li></ol>\n<p>do wnętrza tylakoidu.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>2.3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi się<br>krytycznie do przedstawionych informacji<br>[…].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający [ ]<br>przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska<br>biologiczne [ ].<br>III. Metabolizm.</p>\n<ol><li>Fotosynteza. Zdający</li><li>określa rolę najważniejszych barwników</li></ol>\n<p>biorących udział w fotosyntezie.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- F, 2. - P, 3. - F</li></ol>\n<p>Zadanie 3. (0-2)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Przenośniki elektronów w stromie, barwniki w tylakoidach | <strong>F</strong> |<br>| 2. W centrum reakcji fotosystemów - chlorofile, z których wybijane są elektrony | <strong>P</strong> |<br>| 3. Syntaza ATP wbudowana w tylakoidy gran, przenosi protony <strong>do wnętrza</strong> tylakoidu | <strong>F</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku</h4>\n<p>Analizujemy każde stwierdzenie przez pryzmat budowy chloroplastu i przebiegu fazy jasnej fotosyntezy.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 → F</strong></p>\n<p>Błąd tkwi w pierwszej części zdania. <strong>Przenośniki elektronów</strong> (plastochinon PQ, kompleks cytochromu b6f, plastocyjanina PC) są wbudowane w <strong>błonę tylakoidów</strong> lub obecne w <strong>lumenie tylakoidu</strong> - nie w stromie. Stroma to płynne wypełnienie chloroplastu, gdzie zachodzi faza ciemna (cykl Calvina). Przenoszenie elektronów przez łańcuch oddechowy musi być zakotwiczone w błonie - inaczej gradient protonów nie mógłby powstać.</p>\n<p>Druga część zdania jest prawdziwa (barwniki fotosystemów rzeczywiście w tylakoidach gran) - ale jedno fałszywe zdanie składowe = całość <strong>F</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 → P</strong></p>\n<p>W centrum reakcji fotosystemu II (PS II) znajduje się para cząsteczek <strong>chlorofilu a P680</strong>, a w centrum PS I - chlorofil a <strong>P700</strong>. Absorpcja kwantu światła powoduje wzbudzenie elektronu do wyższego poziomu energetycznego i jego &quot;wybicie&quot; z cząsteczki chlorofilu do akceptora pierwotnego. To punkt startowy całego łańcucha transportu elektronów. Stwierdzenie <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 3 → F</strong></p>\n<p>Syntaza ATP (kompleks ATP-azy CF₀CF₁) jest rzeczywiście wbudowana w błonę tylakoidów gran - to pierwsza część zdania prawidłowa. <strong>Błąd dotyczy kierunku przepływu protonów.</strong> Protony (<math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mi>\\ce</mi><mrow><mi>H</mi><mo>&#x0002B;</mo></mrow></mrow></math>) są pompowane <strong>do wnętrza tylakoidu</strong> (do lumen) przez kompleks cytochromu b6f i rozkład wody (fotoliza), budując gradient. Następnie syntaza ATP przepuszcza je w kierunku <strong>od wnętrza tylakoidu do stromy</strong> - i ta właśnie dyfuzja &quot;z prądem&quot; napędza syntezę ATP. Stwierdzenie odwraca kierunek → <strong>F</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez schemat kompartmentów chloroplastu</h4>\n<p>Rysunek mentalny: chloroplast ma 3 przestrzenie:</p>\n<p>STROMA (zewnętrzna)<br>│<br>│ ← ← ← syntaza ATP (protony ze wnętrza NA ZEWNĄTRZ)<br>│ │<br>BŁONA TYLAKOIDU ─── PS II ─── PQ ─── cyt b6f ─── PC ─── PS I<br>│ │<br>LUMEN TYLAKOIDU (wewnątrz) ← ← ← H⁺ gromadzone przez fotolizę i cyt b6f</p>\n<ul><li><strong>Stroma</strong>: tylko enzymy cyklu Calvina (RuBisCO etc.) → przenośniki elektronów tu <strong>nie ma</strong> → stwierdzenie 1 <strong>F</strong></li><li><strong>Błona tylakoidów</strong>: fotosystemy + łańcuch transportu e⁻ + syntaza ATP - to poprawnie</li><li><strong>Syntaza ATP</strong>: protony płyną lumen → stroma (z obszaru o wyższym stężeniu do niższego) → stwierdzenie 3 podaje odwrotny kierunek → <strong>F</strong></li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za poprawna ocene wszystkich trzech stwierdzen.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.</p>\n<p><strong>Rozwiazanie CKE:</strong> 1. - F, 2. - P, 3. - F.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów EM2023 - wystarczy znajomość:</p>\n<ul><li>Budowy ultrastruktury chloroplastu (stroma, błona tylakoidów, lumen)</li><li>Przebiegu fazy jasnej fotosyntezy (fotoliza wody, łańcuch transportu elektronów, chemiosmoza)</li></ul>\n<p>📖 Gdyby zadanie wymagało zapisu reakcji: karta wzorów str. 4 zawiera wzory kwasów organicznych i hydrolizę ATP, ale tu nie są potrzebne.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Typowy błąd ucznia → błędna ocena |<br>| 1 → P (błędnie) | Uczeń kojarzy &quot;światło = tylakoid&quot;, więc cała reszta = stroma; nie rozróżnia, że przenośniki elektronów są w <strong>błonie</strong>, a nie w stromie |<br>| 3 → P (błędnie) | Uczeń wie, że protonowy gradient napędza syntazę ATP, ale myli <strong>kierunek przepływu</strong>: mylnie przyjmuje, że syntaza &quot;pompuje&quot; protony do wnętrza jak pompa - tymczasem jest odwrotnie, protony <strong>wypływają</strong> z lumen przez syntazę do stromy |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Stroma ≠ błona tylakoidów. W stromie zachodzi faza ciemna, a przenośniki elektronów są zakotwiczone w <strong>błonie</strong> - to dwa różne kompartmenty!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Syntaza ATP działa jak turbina wodna - woda (protony) wpada z lumen i <strong>wypada</strong> do stromy, obracając syntazę. Nie pompuje do środka - korzysta z gradientu już istniejącego.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> P680 i P700 to nie dwa różne barwniki - to ten sam chlorofil <em>a</em> absorbujący przy 680 nm i 700 nm odpowiednio w PS II i PS I. &quot;Centrum reakcji = chlorofil&quot; → stwierdzenie 2 jest <strong>P</strong>, to pewna odpowiedź!</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>F, 2. P, 3. F</li></ol>"}]}