{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/20.1","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"20.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 20.1. (0-1)\nSformułuj wniosek na podstawie przedstawionych wyników badań.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n18.3.\n19.1.\n19.2.\n20.1.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"20.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający rozumie i stosuje\nterminologię biologiczną; […] formułuje\nproblemy badawcze […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje\n[…] i przetwarza informacje.\nVII. Ekologia.\n3. Zależności międzygatunkowe. Zdający\n6) przedstawia skutki presji populacji\nzjadającego ([…] roślinożercy […])\nna populację zjadanego, jakim jest\nzmniejszenie konkurencji wśród zjadanych;\nprzedstawia znaczenie tego zjawiska dla\nzachowania różnorodności gatunkowej.\nSchemat punktowania\n1 p. - za sformułowanie poprawnego wniosku, odnoszącego się do wpływu wypasu bydła\nna zwiększenie różnorodności gatunkowej badanego zbiorowiska.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Umiarkowany wypas bydła zwiększa różnorodność gatunkową wypasanego zbiorowiska\ntrawiastego Ameryki Południowej.\n• Wypas bydła zwiększa różnorodność gatunkową badanego zbiorowiska roślinnego.\n• Zgryzanie roślin przez bydło ma pozytywny wpływ na różnorodność gatunkową pampy.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi, które nie odnoszą się do badanego zbiorowiska,\nnp. „Umiarkowany wypas bydła zwiększa różnorodność gatunkową zbiorowisk roślinnych”\noraz wniosków określających zależność monotoniczną, np. „Różnorodność gatunkowa tego\nzbiorowiska roślin zwiększa się wraz z intensywnością wypasu”.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Umiarkowany (ekstensywny) wypas bydła zwiększa różnorodność gatunkową roślin w naturalnym zbiorowisku trawiastym (pampie) w porównaniu z brakiem wypasania.**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: czytanie wykresu → uogólnienie\n\n**Krok 1. Odczyt danych z wykresu**\n\n| Zbiorowisko | Różnorodność w IV | Różnorodność w XI | Zmiana |\n| Wypasane | ~3,3 j.u. | ~4,1 j.u. | **wzrost** |\n| Niewypasane | ~3,3 j.u. | ~2,8 j.u. | **spadek** |\n\n**Krok 2. Porównanie zmiennej niezależnej i zależnej**\n\n- Zmienna niezależna: obecność / brak wypasania\n- Zmienna zależna: różnorodność gatunkowa roślin\n- Wynik: ta sama wartość startowa (~3,3), ale odwrotny trend po kilku miesiącach\n\n**Krok 3. Sformułowanie wniosku = przyczynowo-skutkowe uogólnienie**\n\nWniosek NIE jest opisem wykresu (*\"na wykresie widać…\"*), lecz **ogólnym stwierdzeniem o zależności**:\n\n> **Umiarkowany wypas bydła sprzyja zwiększeniu różnorodności gatunkowej roślin zbiorowiska trawiastego**, natomiast brak wypasania prowadzi do jej obniżenia.\n\n**Krok 4. Uzasadnienie biologiczne (poza wykresem - dla głębszego zrozumienia)**\n\nWypas zapobiega dominacji kilku gatunków traw wysokich, które w warunkach bez zgryzania monopolizują zasoby (światło, przestrzeń) i wypierają mniej konkurencyjne gatunki. Obecność roślinożerców utrzymuje zbiorowisko w stanie **nieklimaksowym** o wyższej różnorodności - tzw. **hipoteza pośredniego zakłócenia** (intermediate disturbance hypothesis).\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędów: czego wniosek NIE powinien zawierać\n\nWniosek jest często pisany błędnie. Sprawdź, czy Twoje zdanie PRZECHODZI przez poniższy filtr:\n\n| Cecha wniosku | Błędna wersja | Prawidłowa wersja |\n| **Podmiot** | „Wyniki badań pokazują…\" | „Umiarkowany wypas bydła…\" |\n| **Charakter** | Opis: „Krzywa zbiorowiska wypasanego rośnie\" | Uogólnienie: „Wypas zwiększa różnorodność\" |\n| **Zakres** | „W Polsce wypas jest korzystny\" (nadgeneralizacja) | „W naturalnym zbiorowisku trawiastym (pampie)\" |\n| **Przyczynowość** | „Różnorodność zależy od miesiąca\" | „Różnorodność zależy od obecności roślinożerców\" |\n| **Porównanie** | Tylko jedna krzywa | Porównanie zbiorowiska wypasanego z niewypasanym |\n\nPrawidłowy wniosek **porównuje oba zbiorowiska** i **wskazuje kierunek zależności** (wypas → wzrost różnorodności; brak wypasania → spadek różnorodności).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za sformulowanie poprawnego wniosku odnoszacego sie do wplywu wypasu bydla na zwiekszenie roznorodnosci gatunkowej badanego zbiorowiska.\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Przyklad CKE:** \"Umiarkowany wypas bydla zwieksza roznorodnosc gatunkowa wypasanego zbiorowiska trawiastego Ameryki Poludniowej\".\n\n**Uwaga CKE:** nie uznaje sie wnioskow nieodnoszacych sie do badanego zbiorowiska ani okreslajacych zaleznosc monotoniczna.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy umiejętność odczytania wykresu i sformułowania wniosku w formie przyczynowo-skutkowej. Zadanie testuje kompetencję **analizy i wnioskowania na podstawie danych empirycznych** (standard egzaminacyjny: III etap edukacyjny, wymaganie III.3).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - **opis wykresu zamiast wniosku**: „Na wykresie widać, że krzywa zbiorowiska wypasanego rośnie, a niewypasanego spada\" → **0 pkt**. Wniosek MUSI być zdaniem uogólniającym o zależności przyczynowej.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisz „różnorodność gatunkowa wzrasta w czasie\" - to zmienna wynikowa zależna od wypasania, nie od upływu miesięcy. Miesiące na osi X to tylko ramy czasowe obserwacji, NIE przyczyna zmian.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie nadgeneralizuj - nie pisz „wypas zawsze zwiększa różnorodność w każdym ekosystemie\". Klucz wymaga odniesienia do **zbiorowiska trawiastego (pampy)** lub przynajmniej do zbiorowisk trawiastych. Intensywne (nadmierne) wypasanie ma odwrotny skutek - to inne badanie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pomyl kierunku - zbiorowisko wypasane ma **wyższą** różnorodność gatunkową na koniec obserwacji (~4,1) niż niewypasane (~2,8). Myląc krzywe rysujesz wniosek odwrotny i tracisz punkt.","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-20.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":23,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 20.1. (0-1)<br>Sformułuj wniosek na podstawie przedstawionych wyników badań.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>18.3.<br>19.1.<br>19.2.<br>20.1.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>2<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>20.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający rozumie i stosuje<br>terminologię biologiczną; […] formułuje<br>problemy badawcze […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje<br>[…] i przetwarza informacje.<br>VII. Ekologia.</p>\n<ol><li>Zależności międzygatunkowe. Zdający</li><li>przedstawia skutki presji populacji</li></ol>\n<p>zjadającego ([…] roślinożercy […])<br>na populację zjadanego, jakim jest<br>zmniejszenie konkurencji wśród zjadanych;<br>przedstawia znaczenie tego zjawiska dla<br>zachowania różnorodności gatunkowej.<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za sformułowanie poprawnego wniosku, odnoszącego się do wpływu wypasu bydła<br>na zwiększenie różnorodności gatunkowej badanego zbiorowiska.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Umiarkowany wypas bydła zwiększa różnorodność gatunkową wypasanego zbiorowiska<br>trawiastego Ameryki Południowej.<br>• Wypas bydła zwiększa różnorodność gatunkową badanego zbiorowiska roślinnego.<br>• Zgryzanie roślin przez bydło ma pozytywny wpływ na różnorodność gatunkową pampy.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi, które nie odnoszą się do badanego zbiorowiska,<br>np. „Umiarkowany wypas bydła zwiększa różnorodność gatunkową zbiorowisk roślinnych”<br>oraz wniosków określających zależność monotoniczną, np. „Różnorodność gatunkowa tego<br>zbiorowiska roślin zwiększa się wraz z intensywnością wypasu”.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Umiarkowany (ekstensywny) wypas bydła zwiększa różnorodność gatunkową roślin w naturalnym zbiorowisku trawiastym (pampie) w porównaniu z brakiem wypasania.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: czytanie wykresu → uogólnienie</h4>\n<p><strong>Krok 1. Odczyt danych z wykresu</strong></p>\n<p>| Zbiorowisko | Różnorodność w IV | Różnorodność w XI | Zmiana |<br>| Wypasane | ~3,3 j.u. | ~4,1 j.u. | <strong>wzrost</strong> |<br>| Niewypasane | ~3,3 j.u. | ~2,8 j.u. | <strong>spadek</strong> |</p>\n<p><strong>Krok 2. Porównanie zmiennej niezależnej i zależnej</strong></p>\n<ul><li>Zmienna niezależna: obecność / brak wypasania</li><li>Zmienna zależna: różnorodność gatunkowa roślin</li><li>Wynik: ta sama wartość startowa (~3,3), ale odwrotny trend po kilku miesiącach</li></ul>\n<p><strong>Krok 3. Sformułowanie wniosku = przyczynowo-skutkowe uogólnienie</strong></p>\n<p>Wniosek NIE jest opisem wykresu (<em>&quot;na wykresie widać…&quot;</em>), lecz <strong>ogólnym stwierdzeniem o zależności</strong>:</p>\n<blockquote><strong>Umiarkowany wypas bydła sprzyja zwiększeniu różnorodności gatunkowej roślin zbiorowiska trawiastego</strong>, natomiast brak wypasania prowadzi do jej obniżenia.</blockquote>\n<p><strong>Krok 4. Uzasadnienie biologiczne (poza wykresem - dla głębszego zrozumienia)</strong></p>\n<p>Wypas zapobiega dominacji kilku gatunków traw wysokich, które w warunkach bez zgryzania monopolizują zasoby (światło, przestrzeń) i wypierają mniej konkurencyjne gatunki. Obecność roślinożerców utrzymuje zbiorowisko w stanie <strong>nieklimaksowym</strong> o wyższej różnorodności - tzw. <strong>hipoteza pośredniego zakłócenia</strong> (intermediate disturbance hypothesis).</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędów: czego wniosek NIE powinien zawierać</h4>\n<p>Wniosek jest często pisany błędnie. Sprawdź, czy Twoje zdanie PRZECHODZI przez poniższy filtr:</p>\n<p>| Cecha wniosku | Błędna wersja | Prawidłowa wersja |<br>| <strong>Podmiot</strong> | „Wyniki badań pokazują…&quot; | „Umiarkowany wypas bydła…&quot; |<br>| <strong>Charakter</strong> | Opis: „Krzywa zbiorowiska wypasanego rośnie&quot; | Uogólnienie: „Wypas zwiększa różnorodność&quot; |<br>| <strong>Zakres</strong> | „W Polsce wypas jest korzystny&quot; (nadgeneralizacja) | „W naturalnym zbiorowisku trawiastym (pampie)&quot; |<br>| <strong>Przyczynowość</strong> | „Różnorodność zależy od miesiąca&quot; | „Różnorodność zależy od obecności roślinożerców&quot; |<br>| <strong>Porównanie</strong> | Tylko jedna krzywa | Porównanie zbiorowiska wypasanego z niewypasanym |</p>\n<p>Prawidłowy wniosek <strong>porównuje oba zbiorowiska</strong> i <strong>wskazuje kierunek zależności</strong> (wypas → wzrost różnorodności; brak wypasania → spadek różnorodności).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za sformulowanie poprawnego wniosku odnoszacego sie do wplywu wypasu bydla na zwiekszenie roznorodnosci gatunkowej badanego zbiorowiska.</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.</p>\n<p><strong>Przyklad CKE:</strong> &quot;Umiarkowany wypas bydla zwieksza roznorodnosc gatunkowa wypasanego zbiorowiska trawiastego Ameryki Poludniowej&quot;.</p>\n<p><strong>Uwaga CKE:</strong> nie uznaje sie wnioskow nieodnoszacych sie do badanego zbiorowiska ani okreslajacych zaleznosc monotoniczna.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy umiejętność odczytania wykresu i sformułowania wniosku w formie przyczynowo-skutkowej. Zadanie testuje kompetencję <strong>analizy i wnioskowania na podstawie danych empirycznych</strong> (standard egzaminacyjny: III etap edukacyjny, wymaganie III.3).</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - <strong>opis wykresu zamiast wniosku</strong>: „Na wykresie widać, że krzywa zbiorowiska wypasanego rośnie, a niewypasanego spada&quot; → <strong>0 pkt</strong>. Wniosek MUSI być zdaniem uogólniającym o zależności przyczynowej.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pisz „różnorodność gatunkowa wzrasta w czasie&quot; - to zmienna wynikowa zależna od wypasania, nie od upływu miesięcy. Miesiące na osi X to tylko ramy czasowe obserwacji, NIE przyczyna zmian.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie nadgeneralizuj - nie pisz „wypas zawsze zwiększa różnorodność w każdym ekosystemie&quot;. Klucz wymaga odniesienia do <strong>zbiorowiska trawiastego (pampy)</strong> lub przynajmniej do zbiorowisk trawiastych. Intensywne (nadmierne) wypasanie ma odwrotny skutek - to inne badanie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie pomyl kierunku - zbiorowisko wypasane ma <strong>wyższą</strong> różnorodność gatunkową na koniec obserwacji (~4,1) niż niewypasane (~2,8). Myląc krzywe rysujesz wniosek odwrotny i tracisz punkt.</blockquote>"}]}