{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nNa podstawie schematu oceń, czy poniższe informacje dotyczące fitochromu\nsą prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1.\nPrzekształcanie się form fitochromu pod wpływem światła jest\nzwiązane ze zmianą struktury przestrzennej jego cząsteczki.\nP\nF\n2.\nW ciemności forma aktywna fitochromu (P730) jest mniej stabilna niż\nnieaktywna forma (P660).\nP\nF\n3.\nDaleka czerwień powoduje przekształcenie formy aktywnej (P730)\nw formę nieaktywną (P660).\nP\nF\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"3.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi się\nkrytycznie do przedstawionych informacji\n[ ].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n9. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający\n3) wyjaśnia zjawisko fotoperiodyzmu.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - P","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. | **P** (Prawda) |\n| 2. | **P** (Prawda) |\n| 3. | **P** (Prawda) |\n\n## Sposób 1 - Analiza schematu krok po kroku (mechanizm)\n\n**Stwierdzenie 1.** „Zmiana struktury przestrzennej cząsteczki\"\n\nZe schematu wynika, że istnieją **dwie formy fitochromu**: P₆₆₀ i P₇₃₀ - różnią się maksimum absorpcji (660 nm vs 730 nm). Różne maksimum absorpcji światła to bezpośredni dowód na **różną konfigurację chromoforu** (fitoChromobilina) oraz wynikającą z niej **różną strukturę przestrzenną** białka. Skoro światło przekształca jedną formę w drugą → musi zmieniać strukturę przestrzenną cząsteczki.\n\n→ **Prawda (P)**\n\n**Stwierdzenie 2.** „W ciemności P₇₃₀ jest mniej stabilna niż P₆₆₀\"\n\nNa schemacie zaznaczono, że w ciemności P₇₃₀ **samorzutnie** przekształca się w P₆₆₀ (przez krótkotrwałą formę pośrednią). Słowo *samorzutnie* i *krótkotrwała forma pośrednia* oznaczają, że P₇₃₀ jest **termodynamicznie mniej trwała** - układ dąży do stanu P₆₆₀ bez dopływu energii świetlnej. P₆₆₀ natomiast powstaje przy syntezie w ciemności i jest stabilna.\n\n→ **Prawda (P)**\n\n**Stwierdzenie 3.** „Daleka czerwień przekształca P₇₃₀ → P₆₆₀\"\n\nNa schemacie strzałka P₇₃₀ → P₆₆₀ jest wprost opisana: *światło dalekie czerwone (730 nm)*. To klasyczny mechanizm fotoreversibility fitochromu - każda z form absorbuje długość fali zbliżoną do swojej nazwy i ulega odwróceniu.\n\n→ **Prawda (P)**\n\n## Sposób 2 - Eliminacja i logika kontrastów (bez biologii, tylko schemat)\n\nMożna podejść czysto formalnie: schemat to zamknięty układ dwóch form.\n\n| Co widać na schemacie | Wniosek |\n| Dwie oddzielne formy białka z różnymi nazwami → muszą się strukturalnie różnić | St. 1 = P |\n| P₇₃₀ → P₆₆₀ zachodzi *samorzutnie w ciemności* (spontanicznie, bez energii) | St. 2 = P: samorzutność = mniejsza stabilność P₇₃₀ |\n| Strzałka P₇₃₀ → P₆₆₀ z etykietą „daleka czerwień (730 nm)\" | St. 3 = P |\n\nŻadne stwierdzenie nie jest sprzeczne ze schematem → wszystkie trzy P.\n\n## Sposób 3 - Weryfikacja przez wiedzę biologiczną (poza schematem)\n\nNawet gdyby schemat był nieczytelny, wiedza z biologii potwierdza:\n\n1. **Fitochronobilin** (chromofor fitochromu) ulega izomeryzacji *cis → trans* pod wpływem czerwieni → zmiana konformacji chromoforu pociąga za sobą zmianę konformacji całego białka. ✓ St. 1 = P\n2. W fiziologii roślin znane jest zjawisko **dark reversion** - P₇₃₀ wraca do P₆₆₀ w ciemności w ciągu minut-godzin. ✓ St. 2 = P\n3. **Daleka czerwień (far-red, ~730 nm)** to klasyczny inhibitor aktywacji fitochromu - absorbuje P₇₃₀ i przywraca P₆₆₀. ✓ St. 3 = P\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawna ocene wszystkich trzech stwierdzen.\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Rozwiazanie CKE:** 1. - P, 2. - P, 3. - P.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów CKE** - zadanie opiera się wyłącznie na analizie schematu i znajomości biologii roślin (fitochrom, fotoperiodyzm). Karta wzorów nie zawiera informacji o fitochromie.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nNajczęstszy błąd to uznanie stwierdzenia 1. lub 2. za **Fałsz**:\n\n| Stwierdzenie | Typowy błąd prowadzący do F |\n| 1. | Uczeń myśli: „to tylko zmiana absorpcji, nie struktury\" - nie rozumie, że różne maksima absorpcji = różna konformacja chromoforu i białka |\n| 2. | Uczeń odwraca logikę: „aktywna forma jest mocniejsza → stabilniejsza\" - myli aktywność biologiczną ze stabilnością termodynamiczną; „aktywna\" nie oznacza „trwała\" |\n| 3. | Brak typowego błędu - strzałka ze schematu jest jednoznaczna; ewentualnie uczeń myli 660 nm z 730 nm (czyli nazwy form z pochłanianymi długościami fal) |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myl nazwy formy z długością fali, którą pochłania! P₆₆₀ absorbuje 660 nm (czerwień) i staje się P₇₃₀. P₇₃₀ absorbuje 730 nm (daleka czerwień) i wraca do P₆₆₀. Nazwy = ich własne maksima absorpcji.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Samorzutnie\" na schemacie to kluczowy sygnał termodynamiczny - jeśli forma przekształca się spontanicznie bez energii świetlnej, jest **mniej stabilna** (wyższy stan energetyczny).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Aktywna biologicznie\" ≠ „stabilna chemicznie\". P₇₃₀ jest aktywna fizjologicznie (wywołuje reakcje w roślinie), ale termodynamicznie nietrwała - w ciemności samoistnie wraca do P₆₆₀.","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.1. (0-1)
Na podstawie schematu oceń, czy poniższe informacje dotyczące fitochromu
są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.
1.
Przekształcanie się form fitochromu pod wpływem światła jest
związane ze zmianą struktury przestrzennej jego cząsteczki.
P
F
2.
W ciemności forma aktywna fitochromu (P730) jest mniej stabilna niż
nieaktywna forma (P660).
P
F
3.
Daleka czerwień powoduje przekształcenie formy aktywnej (P730)
w formę nieaktywną (P660).
P
F
MBI_1R

","answer_text_html":"

3.1. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający
objaśnia i komentuje informacje, odnosi się
krytycznie do przedstawionych informacji
[ ].
IV. Przegląd różnorodności organizmów.

\n
  1. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający
  2. wyjaśnia zjawisko fotoperiodyzmu.
\n

Schemat punktowania
1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. - P, 2. - P, 3. - P
","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. | P (Prawda) |
| 2. | P (Prawda) |
| 3. | P (Prawda) |

\n

Sposób 1 - Analiza schematu krok po kroku (mechanizm)

\n

Stwierdzenie 1. „Zmiana struktury przestrzennej cząsteczki"

\n

Ze schematu wynika, że istnieją dwie formy fitochromu: P₆₆₀ i P₇₃₀ - różnią się maksimum absorpcji (660 nm vs 730 nm). Różne maksimum absorpcji światła to bezpośredni dowód na różną konfigurację chromoforu (fitoChromobilina) oraz wynikającą z niej różną strukturę przestrzenną białka. Skoro światło przekształca jedną formę w drugą → musi zmieniać strukturę przestrzenną cząsteczki.

\n

→ Prawda (P)

\n

Stwierdzenie 2. „W ciemności P₇₃₀ jest mniej stabilna niż P₆₆₀"

\n

Na schemacie zaznaczono, że w ciemności P₇₃₀ samorzutnie przekształca się w P₆₆₀ (przez krótkotrwałą formę pośrednią). Słowo samorzutnie i krótkotrwała forma pośrednia oznaczają, że P₇₃₀ jest termodynamicznie mniej trwała - układ dąży do stanu P₆₆₀ bez dopływu energii świetlnej. P₆₆₀ natomiast powstaje przy syntezie w ciemności i jest stabilna.

\n

→ Prawda (P)

\n

Stwierdzenie 3. „Daleka czerwień przekształca P₇₃₀ → P₆₆₀"

\n

Na schemacie strzałka P₇₃₀ → P₆₆₀ jest wprost opisana: światło dalekie czerwone (730 nm). To klasyczny mechanizm fotoreversibility fitochromu - każda z form absorbuje długość fali zbliżoną do swojej nazwy i ulega odwróceniu.

\n

→ Prawda (P)

\n

Sposób 2 - Eliminacja i logika kontrastów (bez biologii, tylko schemat)

\n

Można podejść czysto formalnie: schemat to zamknięty układ dwóch form.

\n

| Co widać na schemacie | Wniosek |
| Dwie oddzielne formy białka z różnymi nazwami → muszą się strukturalnie różnić | St. 1 = P |
| P₇₃₀ → P₆₆₀ zachodzi samorzutnie w ciemności (spontanicznie, bez energii) | St. 2 = P: samorzutność = mniejsza stabilność P₇₃₀ |
| Strzałka P₇₃₀ → P₆₆₀ z etykietą „daleka czerwień (730 nm)" | St. 3 = P |

\n

Żadne stwierdzenie nie jest sprzeczne ze schematem → wszystkie trzy P.

\n

Sposób 3 - Weryfikacja przez wiedzę biologiczną (poza schematem)

\n

Nawet gdyby schemat był nieczytelny, wiedza z biologii potwierdza:

\n
  1. Fitochronobilin (chromofor fitochromu) ulega izomeryzacji cis → trans pod wpływem czerwieni → zmiana konformacji chromoforu pociąga za sobą zmianę konformacji całego białka. ✓ St. 1 = P
  2. W fiziologii roślin znane jest zjawisko dark reversion - P₇₃₀ wraca do P₆₆₀ w ciemności w ciągu minut-godzin. ✓ St. 2 = P
  3. Daleka czerwień (far-red, ~730 nm) to klasyczny inhibitor aktywacji fitochromu - absorbuje P₇₃₀ i przywraca P₆₆₀. ✓ St. 3 = P
\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za poprawna ocene wszystkich trzech stwierdzen.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.

\n

Rozwiazanie CKE: 1. - P, 2. - P, 3. - P.

\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów CKE - zadanie opiera się wyłącznie na analizie schematu i znajomości biologii roślin (fitochrom, fotoperiodyzm). Karta wzorów nie zawiera informacji o fitochromie.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

Najczęstszy błąd to uznanie stwierdzenia 1. lub 2. za Fałsz:

\n

| Stwierdzenie | Typowy błąd prowadzący do F |
| 1. | Uczeń myśli: „to tylko zmiana absorpcji, nie struktury" - nie rozumie, że różne maksima absorpcji = różna konformacja chromoforu i białka |
| 2. | Uczeń odwraca logikę: „aktywna forma jest mocniejsza → stabilniejsza" - myli aktywność biologiczną ze stabilnością termodynamiczną; „aktywna" nie oznacza „trwała" |
| 3. | Brak typowego błędu - strzałka ze schematu jest jednoznaczna; ewentualnie uczeń myli 660 nm z 730 nm (czyli nazwy form z pochłanianymi długościami fal) |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Nie myl nazwy formy z długością fali, którą pochłania! P₆₆₀ absorbuje 660 nm (czerwień) i staje się P₇₃₀. P₇₃₀ absorbuje 730 nm (daleka czerwień) i wraca do P₆₆₀. Nazwy = ich własne maksima absorpcji.
\n
⚠️ Uwaga: „Samorzutnie" na schemacie to kluczowy sygnał termodynamiczny - jeśli forma przekształca się spontanicznie bez energii świetlnej, jest mniej stabilna (wyższy stan energetyczny).
\n
⚠️ Uwaga: „Aktywna biologicznie" ≠ „stabilna chemicznie". P₇₃₀ jest aktywna fizjologicznie (wywołuje reakcje w roślinie), ale termodynamicznie nietrwała - w ciemności samoistnie wraca do P₆₆₀.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"
  1. P, 2. P, 3. P
"}]}