{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/3.2","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"3.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych informacji uzupełnij tabelę dotyczącą zakwitania roślin\nkrótkiego dnia (RKD).\nCzas trwania\ndnia i nocy\nStężenie\nfitochromu P730\n(wysokie / niskie)\nWpływ danego stężenia\nP730 na przejście RKD\nw fazę generatywną\nReakcja\nfotoperiodyczna RKD\ndługa noc,\nkrótki dzień\nstymulacja\nkrótka noc,\ndługi dzień\nbrak stymulacji","answer":null,"answer_text":"3.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi się\nkrytycznie do przedstawionych informacji\n[ ].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający [ ]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne [ ].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n9. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający:\n2) przedstawia rolę hormonów roślinnych\nw funkcjonowaniu rośliny, w tym\nw reakcjach tropicznych;\n3) wyjaśnia zjawisko fotoperiodyzmu.\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne uzupełnienie wszystkich czterech komórek tabeli.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nCzas trwania\ndnia i nocy\nStężenie\nfitochromu P730\n(wysokie / niskie)\nWpływ danego stężenia P730\nna przejście RKD\nw fazę generatywną\nReakcja\nfotoperiodyczna RKD\ndługa noc,\nkrótki dzień\nniskie\nstymulacja\nkwitnienie\nkrótka noc,\ndługi dzień\nwysokie\nbrak stymulacji\nbrak kwitnienia\nUwaga:\nUznaje się określenia w ostatniej kolumnie tabeli: „tak” i „nie”, „jest” i „nie ma”, albo „+”\ni „-”.\nZadanie 4. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nUzupełniona tabela:\n\n| Czas trwania dnia i nocy | Stężenie fitochromu P\\(_{730}\\) | Wpływ na przejście RKD w fazę generatywną | Reakcja fotoperiodyczna RKD |\n| długa noc, krótki dzień | **niskie** | stymulacja | **zakwita** |\n| krótka noc, długi dzień | **wysokie** | brak stymulacji | **nie zakwita** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: równowaga P\\(_{660}\\) ↔ P\\(_{730}\\)\n\nFitochrony istnieją w dwóch formach wzajemnie się przekształcających:\n\n- **P\\(_{660}\\)** (Pr) - forma absorbująca czerwień (~660 nm) → **stabilna w ciemności**, gromadzi się w nocy\n- **P\\(_{730}\\)** (Pfr) - forma absorbująca daleką czerwień (~730 nm) → **produktywna w świetle**, gromadzi się w ciągu dnia\n\n**Krok po kroku:**\n\n1. **Dzień (światło słoneczne):** czerwone światło konwertuje P\\(_{660}\\) → P\\(_{730}\\). Na końcu dnia stężenie P\\(_{730}\\) jest **WYSOKIE**.\n\n2. **Noc (ciemność):** P\\(_{730}\\) powoli, spontanicznie przekształca się z powrotem w P\\(_{660}\\). Im dłuższa noc, tym więcej P\\(_{730}\\) zostaje zdegradowane/przekształcone.\n\n3. **Długa noc:** do rana stężenie P\\(_{730}\\) spada do poziomu **NISKIEGO** → ten niski poziom jest **sygnałem stymulującym** kwitnienie u RKD → roślina **zakwita**.\n\n4. **Krótka noc:** noc jest za krótka, żeby P\\(_{730}\\) zdążyło się dostatecznie rozłożyć → stężenie P\\(_{730}\\) pozostaje **WYSOKIE** → brak sygnału stymulującego → roślina **nie zakwita**.\n\n> **Klucz biologiczny:** U RKD to **niskie P\\(_{730}\\)** (= efekt długiej nocy) działa stymulująco, nie samo światło!\n\n## Sposób 2 - Wnioskowanie z nazwy rośliny i logiki \"czego potrzebuje\"\n\nRKD = **R**oślina **K**krótkiego **D**nia, ale w rzeczywistości reaguje na **długość nocy**, nie dnia.\n\n- Warunek kwitnienia: **noc > próg krytyczny** (np. >12 h)\n- \"Detektor\" długości nocy: poziom P\\(_{730}\\)\n\nLogika tabeli (od odpowiedzi do mechanizmu):\n\n| Warunek | Co wiemy | → stężenie P\\(_{730}\\) | → reakcja |\n| długa noc, krótki dzień | **kwitnienie możliwe** (spełniony warunek RKD) | musi być **NISKIE** (bo tabela mówi: stymulacja) | **zakwita** |\n| krótka noc, długi dzień | **kwitnienie niemożliwe** (warunek RKD niespełniony) | musi być **WYSOKIE** (bo tabela mówi: brak stymulacji) | **nie zakwita** |\n\nRozumowanie eliminacyjne: jeśli wiemy, że *długa noc → stymulacja* i *krótka noc → brak stymulacji*, to stężenie P\\(_{730}\\) musi być **odwrotnie proporcjonalne** do długości nocy - bo P\\(_{730}\\) rozpada się w ciemności.\n\n## Sposób 3 - Doświadczenie z przerwaniem nocy (potwierdzenie)\n\nKlasyczny eksperyment: **krótka błysk czerwonego światła w środku długiej nocy** niszczy efekt kwitnienia u RKD.\n\nDlaczego? Błysk konwertuje P\\(_{660}\\) → P\\(_{730}\\), podnosząc jego stężenie do wartości **WYSOKIEJ** - i roślina \"myśli\", że noc jest krótka → **nie zakwita**.\n\nTo potwierdza bezpośrednio tabelę:\n- P\\(_{730}\\) **wysokie** = sygnał \"dzień\" lub \"krótka noc\" → **brak kwitnienia**\n- P\\(_{730}\\) **niskie** = sygnał \"długa noc\" → **kwitnienie**\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za poprawne uzupelnienie wszystkich czterech komorek tabeli.\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Rozwiazanie CKE:** dluga noc, krotki dzien -> stezenie P730 NISKIE, reakcja: KWITNIENIE. Krotka noc, dlugi dzien -> stezenie P730 WYSOKIE, reakcja: BRAK KWITNIENIA.\n\n**Uwaga CKE:** w ostatniej kolumnie uznaje sie tez okreslenia \"tak\"/\"nie\", \"jest\"/\"nie ma\", \"+\"/\"-\".\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość mechanizmu działania fitochromów i definicji fotoperiodyzmu.\n\n> Karta wzorów CKE (str. 4-8, sekcja BIO) nie zawiera wzorów ani tabel dla fitochromów. To wiedza z zakresu fizjologii roślin wymagana pamięciowo.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - odwrócenie stężeń: uczeń myśli \"długi dzień = dużo światła = dużo P\\(_{730}\\)\" i wpisuje „wysokie\" dla długiej nocy. Pamiętaj: **noc redukuje P\\(_{730}\\)**, więc po długiej nocy stężenie jest **niskie**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** RKD nie reaguje na długość dnia, lecz na **długość nocy** - stąd inaczej myśl o \"krótkim dniu\": to tylko konsekwencja długiej nocy, nie przyczyna kwitnienia.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisz \"zakwita/nie zakwita\" dla kolumny stężenia - tam wpisujemy **wysokie / niskie**. Zamiana kolumn to błąd formalny = 0 pkt.","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-3.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 3.2. (0-1)
Na podstawie przedstawionych informacji uzupełnij tabelę dotyczącą zakwitania roślin
krótkiego dnia (RKD).
Czas trwania
dnia i nocy
Stężenie
fitochromu P730
(wysokie / niskie)
Wpływ danego stężenia
P730 na przejście RKD
w fazę generatywną
Reakcja
fotoperiodyczna RKD
długa noc,
krótki dzień
stymulacja
krótka noc,
długi dzień
brak stymulacji

","answer_text_html":"

3.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający
objaśnia i komentuje informacje, odnosi się
krytycznie do przedstawionych informacji
[ ].
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający [ ]
przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska
biologiczne [ ].
IV. Przegląd różnorodności organizmów.

\n
  1. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający:
  2. przedstawia rolę hormonów roślinnych
\n

w funkcjonowaniu rośliny, w tym
w reakcjach tropicznych;

\n
  1. wyjaśnia zjawisko fotoperiodyzmu.
\n

Schemat punktowania
1 p. - za poprawne uzupełnienie wszystkich czterech komórek tabeli.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Czas trwania
dnia i nocy
Stężenie
fitochromu P730
(wysokie / niskie)
Wpływ danego stężenia P730
na przejście RKD
w fazę generatywną
Reakcja
fotoperiodyczna RKD
długa noc,
krótki dzień
niskie
stymulacja
kwitnienie
krótka noc,
długi dzień
wysokie
brak stymulacji
brak kwitnienia
Uwaga:
Uznaje się określenia w ostatniej kolumnie tabeli: „tak” i „nie”, „jest” i „nie ma”, albo „+”
i „-”.
Zadanie 4. (0-2)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Uzupełniona tabela:

\n

| Czas trwania dnia i nocy | Stężenie fitochromu P730 | Wpływ na przejście RKD w fazę generatywną | Reakcja fotoperiodyczna RKD |
| długa noc, krótki dzień | niskie | stymulacja | zakwita |
| krótka noc, długi dzień | wysokie | brak stymulacji | nie zakwita |

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: równowaga P660 ↔ P730

\n

Fitochrony istnieją w dwóch formach wzajemnie się przekształcających:

\n\n

Krok po kroku:

\n
  1. Dzień (światło słoneczne): czerwone światło konwertuje P660 → P730. Na końcu dnia stężenie P730 jest WYSOKIE.
\n
  1. Noc (ciemność): P730 powoli, spontanicznie przekształca się z powrotem w P660. Im dłuższa noc, tym więcej P730 zostaje zdegradowane/przekształcone.
\n
  1. Długa noc: do rana stężenie P730 spada do poziomu NISKIEGO → ten niski poziom jest sygnałem stymulującym kwitnienie u RKD → roślina zakwita.
\n
  1. Krótka noc: noc jest za krótka, żeby P730 zdążyło się dostatecznie rozłożyć → stężenie P730 pozostaje WYSOKIE → brak sygnału stymulującego → roślina nie zakwita.
\n
Klucz biologiczny: U RKD to niskie P730 (= efekt długiej nocy) działa stymulująco, nie samo światło!
\n

Sposób 2 - Wnioskowanie z nazwy rośliny i logiki "czego potrzebuje"

\n

RKD = Roślina Kkrótkiego Dnia, ale w rzeczywistości reaguje na długość nocy, nie dnia.

\n\n

Logika tabeli (od odpowiedzi do mechanizmu):

\n

| Warunek | Co wiemy | → stężenie P730 | → reakcja |
| długa noc, krótki dzień | kwitnienie możliwe (spełniony warunek RKD) | musi być NISKIE (bo tabela mówi: stymulacja) | zakwita |
| krótka noc, długi dzień | kwitnienie niemożliwe (warunek RKD niespełniony) | musi być WYSOKIE (bo tabela mówi: brak stymulacji) | nie zakwita |

\n

Rozumowanie eliminacyjne: jeśli wiemy, że długa noc → stymulacja i krótka noc → brak stymulacji, to stężenie P730 musi być odwrotnie proporcjonalne do długości nocy - bo P730 rozpada się w ciemności.

\n

Sposób 3 - Doświadczenie z przerwaniem nocy (potwierdzenie)

\n

Klasyczny eksperyment: krótka błysk czerwonego światła w środku długiej nocy niszczy efekt kwitnienia u RKD.

\n

Dlaczego? Błysk konwertuje P660 → P730, podnosząc jego stężenie do wartości WYSOKIEJ - i roślina "myśli", że noc jest krótka → nie zakwita.

\n

To potwierdza bezpośrednio tabelę:

\n\n

Schemat oceniania CKE

\n

1 pkt - za poprawne uzupelnienie wszystkich czterech komorek tabeli.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.

\n

Rozwiazanie CKE: dluga noc, krotki dzien -> stezenie P730 NISKIE, reakcja: KWITNIENIE. Krotka noc, dlugi dzien -> stezenie P730 WYSOKIE, reakcja: BRAK KWITNIENIA.

\n

Uwaga CKE: w ostatniej kolumnie uznaje sie tez okreslenia "tak"/"nie", "jest"/"nie ma", "+"/"-".

\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu działania fitochromów i definicji fotoperiodyzmu.

\n
Karta wzorów CKE (str. 4-8, sekcja BIO) nie zawiera wzorów ani tabel dla fitochromów. To wiedza z zakresu fizjologii roślin wymagana pamięciowo.
\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - odwrócenie stężeń: uczeń myśli "długi dzień = dużo światła = dużo P730" i wpisuje „wysokie" dla długiej nocy. Pamiętaj: noc redukuje P730, więc po długiej nocy stężenie jest niskie.
\n
⚠️ Uwaga: RKD nie reaguje na długość dnia, lecz na długość nocy - stąd inaczej myśl o "krótkim dniu": to tylko konsekwencja długiej nocy, nie przyczyna kwitnienia.
\n
⚠️ Uwaga: Nie pisz "zakwita/nie zakwita" dla kolumny stężenia - tam wpisujemy wysokie / niskie. Zamiana kolumn to błąd formalny = 0 pkt.
"}]}