{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/5.1","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"5.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.1. (0-1)\nWybierz spośród A-D i zaznacz dwa poprawnie sformułowane problemy badawcze\nprzedstawionego doświadczenia.\nA. Wpływ kwasu abscysynowego na transpirację w liściach lilaka w warunkach różnej\nwilgotności powietrza.\nB. Czy wilgotność powietrza i oprysk ABA mają wpływ na transpirację wody?\nC. Czy kwas abscysynowy stymuluje zamykanie się aparatów szparkowych lilaka niezależnie\nod wilgotności powietrza?\nD. Czy na skutek oprysku ABA zwiększy się transpiracja u lilaka?\nMBI_1R","answer":"A, C.","answer_text":"5.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający […] planuje [ ]\ndoświadczenia biologiczne; formułuje\nproblemy badawcze, [ ] określa warunki\ndoświadczenia [ ].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający\n2) określa sposób pobierania wody [ ] oraz\nmechanizmy transportu wody ([…]\ntranspiracja […]).\n9. Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający\n2) przedstawia rolę hormonów roślinnych\nw funkcjonowaniu rośliny […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za zaznaczenie dwóch poprawnych problemów badawczych.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA, C.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nDwa poprawnie sformułowane problemy badawcze to **A** oraz **C** (zgodnie z oficjalnym kluczem CKE):\n\n- **A.** Wpływ kwasu abscysynowego na transpirację w liściach lilaka w warunkach różnej wilgotności powietrza.\n- **C.** Czy kwas abscysynowy stymuluje zamykanie się aparatów szparkowych lilaka niezależnie od wilgotności powietrza?\n\nObie opcje są poprawnie sformułowanymi problemami badawczymi dla tego doświadczenia: odnoszą się do realnie testowanych zmiennych niezależnych (oprysk ABA oraz wilgotność powietrza) i ich wpływu na zmienną zależną (intensywność transpiracji). Opcja A ma formę dopuszczalnego równoważnika zdania (\"Wpływ na \"), a opcja C jest poprawnym pytaniem badawczym wiążącym działanie ABA z aparatami szparkowymi przy różnej wilgotności.\n\n## Sposób 1 - Analiza zmiennych doświadczenia\n\n**Krok 1 - Zidentyfikuj zmienne niezależne:**\n\n| Zmienna niezależna | Wartości | Zestawy porównawcze |\n| Obecność ABA | (+) lub (-) | A vs B (20% wilg.) lub C vs D (90% wilg.) |\n| Wilgotność powietrza | 20% lub 90% | A vs C (ABA+) lub B vs D (ABA-) |\n\n**Krok 2 - Zmienna zależna:** intensywność transpiracji (poziom wody w kapilarze).\n\n**Krok 3 - Reguła CKE dla problemu badawczego:**\n\nProblem badawczy musi być:\n- sformułowany jako **pytanie**,\n- dotyczyć **relacji przyczyna → skutek** (zmienna niezależna → zmienna zależna),\n- testowany w danym eksperymencie.\n\n**Poprawne opcje** to te, które pytają o wpływ ABA lub wilgotności na transpirację - bo dokładnie tych dwóch zmiennych dotyczy układ zestawów.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędnych opcji\n\nNiepoprawnie sformułowane problemy badawcze to typowo opcje, które:\n\n| Błąd | Przykład | Dlaczego odrzucamy |\n| Zmienna nie jest testowana | „Czy temperatura wpływa na transpirację?\" | Temperatura = stała 25°C - nie jest zmienną niezależną w tym doświadczeniu |\n| Zmienna nie jest testowana | „Czy oświetlenie wpływa na transpirację?\" | Oświetlenie = równomierne, stałe |\n| Hipoteza, nie problem | „ABA zamyka aparaty szparkowe\" | Zdanie twierdzące ≠ pytanie badawcze |\n| Błędna zmienna zależna | „Czy ABA wpływa na wzrost rośliny?\" | Mierzymy transpirację, nie wzrost |\n\n✅ **Zostają tylko:** pytanie o ABA oraz pytanie o wilgotność.\n\n## Sposób 3 - Logika układu eksperymentalnego\n\nZestawy A-D są zbudowane jako **schemat czynnikowy 2×2**:\n\nABA(+) ABA(-)\nWilg. 20% → A B ← porównanie ABA: A vs B\nWilg. 90% → C D ← porównanie ABA: C vs D\n\n↑ ↑\nporównanie porównanie\nwilgotności: wilgotności:\nA vs C B vs D\n\nW dobrze zaprojektowanym doświadczeniu **każda para prób badawcza jednej zmiennej odpowiada jednemu problemowi badawczemu**. Mamy dwie pary → **dwa problemy badawcze**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za zaznaczenie dwoch poprawnych problemow badawczych.\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Rozwiazanie CKE:** A, C.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość metodologii doświadczalnej (zmienne: niezależna, zależna, kontrolna) i zasad formułowania problemów badawczych.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Błędna opcja | Typowy błąd ucznia |\n| „Temperatura wpływa na transpirację\" | Uczeń wie, że temperatura ogólnie wpływa na transpirację - ale w TYM doświadczeniu temperatura jest stała i **nie jest badana** |\n| „Czy ABA wpływa na wzrost lilaka?\" | Mylenie zmiennej zależnej - mierzymy wodę w kapilarze (transpirację), nie wzrost |\n| Hipoteza zamiast pytania | „ABA zmniejsza transpirację\" - to **hipoteza**, nie problem badawczy; pytanie musi pozostawać otwarte |\n| Opcja dotycząca aparatów szparkowych bez odniesienia do transpiracji | Aparaty szparkowe są mechanizmem, nie zmienną mierzoną w tym zestawie |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Problem badawczy = pytanie otwarte. Odpowiedź typu „ABA wpływa na transpirację\" to **hipoteza** - CKE nie uznaje!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Musisz zaznaczyć **dokładnie dwa** - zaznaczenie trzeciej, nawet częściowo trafnej opcji = 0 punktów za całe zadanie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zmienne kontrolowane (temperatura, oświetlenie) to **tematy fałszywych opcji** - uczeń je zna, myśli że pasują, ale one nie są badane w tym układzie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** ABA zamyka aparaty szparkowe → zmniejsza transpirację. Wilgotność 90% → mniejszy gradient → mniejsza transpiracja. Oba mechanizmy są biologicznie sensowne, dlatego oba są testowane - i oba muszą znaleźć się w problemach badawczych.","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-5.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.1. (0-1)<br>Wybierz spośród A-D i zaznacz dwa poprawnie sformułowane problemy badawcze<br>przedstawionego doświadczenia.<br>A. Wpływ kwasu abscysynowego na transpirację w liściach lilaka w warunkach różnej<br>wilgotności powietrza.<br>B. Czy wilgotność powietrza i oprysk ABA mają wpływ na transpirację wody?<br>C. Czy kwas abscysynowy stymuluje zamykanie się aparatów szparkowych lilaka niezależnie<br>od wilgotności powietrza?<br>D. Czy na skutek oprysku ABA zwiększy się transpiracja u lilaka?<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>5.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający […] planuje [ ]<br>doświadczenia biologiczne; formułuje<br>problemy badawcze, [ ] określa warunki<br>doświadczenia [ ].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - odżywianie się. Zdający</li><li>określa sposób pobierania wody [ ] oraz</li></ol>\n<p>mechanizmy transportu wody ([…]<br>transpiracja […]).</p>\n<ol><li>Rośliny - reakcja na bodźce. Zdający</li><li>przedstawia rolę hormonów roślinnych</li></ol>\n<p>w funkcjonowaniu rośliny […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za zaznaczenie dwóch poprawnych problemów badawczych.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A, C.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Dwa poprawnie sformułowane problemy badawcze to <strong>A</strong> oraz <strong>C</strong> (zgodnie z oficjalnym kluczem CKE):</p>\n<ul><li><strong>A.</strong> Wpływ kwasu abscysynowego na transpirację w liściach lilaka w warunkach różnej wilgotności powietrza.</li><li><strong>C.</strong> Czy kwas abscysynowy stymuluje zamykanie się aparatów szparkowych lilaka niezależnie od wilgotności powietrza?</li></ul>\n<p>Obie opcje są poprawnie sformułowanymi problemami badawczymi dla tego doświadczenia: odnoszą się do realnie testowanych zmiennych niezależnych (oprysk ABA oraz wilgotność powietrza) i ich wpływu na zmienną zależną (intensywność transpiracji). Opcja A ma formę dopuszczalnego równoważnika zdania (&quot;Wpływ na &quot;), a opcja C jest poprawnym pytaniem badawczym wiążącym działanie ABA z aparatami szparkowymi przy różnej wilgotności.</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza zmiennych doświadczenia</h4>\n<p><strong>Krok 1 - Zidentyfikuj zmienne niezależne:</strong></p>\n<p>| Zmienna niezależna | Wartości | Zestawy porównawcze |<br>| Obecność ABA | (+) lub (-) | A vs B (20% wilg.) lub C vs D (90% wilg.) |<br>| Wilgotność powietrza | 20% lub 90% | A vs C (ABA+) lub B vs D (ABA-) |</p>\n<p><strong>Krok 2 - Zmienna zależna:</strong> intensywność transpiracji (poziom wody w kapilarze).</p>\n<p><strong>Krok 3 - Reguła CKE dla problemu badawczego:</strong></p>\n<p>Problem badawczy musi być:</p>\n<ul><li>sformułowany jako <strong>pytanie</strong>,</li><li>dotyczyć <strong>relacji przyczyna → skutek</strong> (zmienna niezależna → zmienna zależna),</li><li>testowany w danym eksperymencie.</li></ul>\n<p><strong>Poprawne opcje</strong> to te, które pytają o wpływ ABA lub wilgotności na transpirację - bo dokładnie tych dwóch zmiennych dotyczy układ zestawów.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędnych opcji</h4>\n<p>Niepoprawnie sformułowane problemy badawcze to typowo opcje, które:</p>\n<p>| Błąd | Przykład | Dlaczego odrzucamy |<br>| Zmienna nie jest testowana | „Czy temperatura wpływa na transpirację?&quot; | Temperatura = stała 25°C - nie jest zmienną niezależną w tym doświadczeniu |<br>| Zmienna nie jest testowana | „Czy oświetlenie wpływa na transpirację?&quot; | Oświetlenie = równomierne, stałe |<br>| Hipoteza, nie problem | „ABA zamyka aparaty szparkowe&quot; | Zdanie twierdzące ≠ pytanie badawcze |<br>| Błędna zmienna zależna | „Czy ABA wpływa na wzrost rośliny?&quot; | Mierzymy transpirację, nie wzrost |</p>\n<p>✅ <strong>Zostają tylko:</strong> pytanie o ABA oraz pytanie o wilgotność.</p>\n<h4>Sposób 3 - Logika układu eksperymentalnego</h4>\n<p>Zestawy A-D są zbudowane jako <strong>schemat czynnikowy 2×2</strong>:</p>\n<p>ABA(+) ABA(-)<br>Wilg. 20% → A B ← porównanie ABA: A vs B<br>Wilg. 90% → C D ← porównanie ABA: C vs D</p>\n<p>↑ ↑<br>porównanie porównanie<br>wilgotności: wilgotności:<br>A vs C B vs D</p>\n<p>W dobrze zaprojektowanym doświadczeniu <strong>każda para prób badawcza jednej zmiennej odpowiada jednemu problemowi badawczemu</strong>. Mamy dwie pary → <strong>dwa problemy badawcze</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie dwoch poprawnych problemow badawczych.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.</p>\n<p><strong>Rozwiazanie CKE:</strong> A, C.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość metodologii doświadczalnej (zmienne: niezależna, zależna, kontrolna) i zasad formułowania problemów badawczych.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Błędna opcja | Typowy błąd ucznia |<br>| „Temperatura wpływa na transpirację&quot; | Uczeń wie, że temperatura ogólnie wpływa na transpirację - ale w TYM doświadczeniu temperatura jest stała i <strong>nie jest badana</strong> |<br>| „Czy ABA wpływa na wzrost lilaka?&quot; | Mylenie zmiennej zależnej - mierzymy wodę w kapilarze (transpirację), nie wzrost |<br>| Hipoteza zamiast pytania | „ABA zmniejsza transpirację&quot; - to <strong>hipoteza</strong>, nie problem badawczy; pytanie musi pozostawać otwarte |<br>| Opcja dotycząca aparatów szparkowych bez odniesienia do transpiracji | Aparaty szparkowe są mechanizmem, nie zmienną mierzoną w tym zestawie |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Problem badawczy = pytanie otwarte. Odpowiedź typu „ABA wpływa na transpirację&quot; to <strong>hipoteza</strong> - CKE nie uznaje!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Musisz zaznaczyć <strong>dokładnie dwa</strong> - zaznaczenie trzeciej, nawet częściowo trafnej opcji = 0 punktów za całe zadanie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zmienne kontrolowane (temperatura, oświetlenie) to <strong>tematy fałszywych opcji</strong> - uczeń je zna, myśli że pasują, ale one nie są badane w tym układzie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> ABA zamyka aparaty szparkowe → zmniejsza transpirację. Wilgotność 90% → mniejszy gradient → mniejsza transpiracja. Oba mechanizmy są biologicznie sensowne, dlatego oba są testowane - i oba muszą znaleźć się w problemach badawczych.</blockquote>"}]}