{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/7","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"7","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 7. (0-2)\nNa rysunkach A i B przedstawiono dwa rodzime gatunki roślin iglastych, a w punktach 1.-4.\npodano opisy różnych gatunków roślin iglastych.\nA\nB\nNa podstawie: S.W. Tołpa, J. Radomski, Botanika, Warszawa 1974.\nMBI_1R\n1. Jest jedynym krajowym iglakiem tracącym liście na zimę. Jego igły są miękkie, niekłujące,\npojedynczo osadzone na pędach długich, a w pęczkach - na krótkopędach. Młode szyszki\nsą zielone, a dojrzałe jasnobrunatne, pozostają na roślinie jeszcze kilka lat po wysypaniu się\nnasion.\n2. Jest krzewem typowym dla suchych lasów sosnowych i wrzosowisk. Igły ma twarde,\npłaskie, silnie kłujące, zimozielone, układają się po trzy w okółku. Rozrastające się łuski\nnasienne stają się mięsiste i tworzą fioletowoczarne, pokryte niebieskim woskowym\nnalotem, tzw. szyszkojagody, zawierające po trzy nasiona.\n3. Jest krzewem osiągającym ok. 3 m wysokości. Igły dość miękkie, zielone z połyskiem,\nsą ustawione parami na krótkopędach ułożonych gęsto wokół pędu. Szyszki siedzące\npojedynczo lub po dwie - trzy. Młode są pokryte niebieskawym lub fioletowym nalotem,\ndojrzałe brązowieją.\n4. Jest rośliną dwupienną. Igły są płaskie, ostre, lśniące i ciemnozielone, ustawione w dwóch\nrzędach na rozpostartych gałązkach. Nasiona nie są osadzone w szyszkach, lecz otoczone\nmięsistą czerwoną powłoką, tzw. osnówką, która jest jedyną nietrującą częścią rośliny.\nW Polsce występuje jeden gatunek, będący pod ochroną.\nNa podstawie: I. Szwedler, Z. Nawara, Spotkania z przyrodą. Rośliny, Warszawa 2007.\nRozpoznaj rośliny iglaste przedstawione na rysunkach A i B - wpisz w tabeli ich polskie\nnazwy rodzajowe oraz numer opisu tego gatunku wybrany spośród 1.-4.\nRysunek\nNazwa rodzajowa gatunku\nNumer opisu\ngatunku\nA\nB\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n6.2.\n6.3.\n6.4.\n7.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Rysunek | Nazwa rodzajowa gatunku | Numer opisu gatunku |\n| A | **cis** | **4** |\n| B | **jałowiec** | **2** |\n\n## Sposób 1 - Identyfikacja przez cechy diagnostyczne (mechanizm krok po kroku)\n\n### Rysunek A → Cis (*Taxus baccata*)\n\nNa rysunku A widać:\n- **Igły płaskie, ciemnozielone, ułożone w dwóch rzędach** na rozpostartych gałązkach\n- Przy nasieniu: **mięsista czerwona powłoka = osnówka** (aryllus), brak prawdziwej szyszki\n\nPorównanie z opisami:\n- Opis 4 mówi wprost: *„Igły są płaskie, ostre, lśniące i ciemnozielone, ustawione w dwóch rzędach\"* + *„nasiona otoczone mięsistą czerwoną powłoką, tzw. osnówką\"*\n- **Pasuje idealnie → A = cis, opis 4**\n\nCechy dodatkowe potwierdzające cisa:\n- **Roślina dwupienna** (osobniki ♂ i ♀ oddzielnie)\n- Jedyny rodzimy iglak bez szyszek (nasiona w osnówce)\n- Jedyny gatunek cisa w Polsce: *Taxus baccata* - **pod ochroną gatunkową**\n- Osnówka = **jedyna nietrująca część** (reszta rośliny, w tym nasiono, jest silnie trująca - taksyna)\n\n### Rysunek B → Modrzew (*Larix decidua*)\n\nNa rysunku B widać:\n- **Igły miękkie, w pęczkach na krótkopędach** (charakterystyczne rozetki)\n- **Szyszki** dojrzałe, jasnobrunatne, pozostające na gałązce\n\nPorównanie z opisami:\n- Opis 1 mówi wprost: *„igły miękkie, niekłujące, pojedynczo osadzone na pędach długich, a w pęczkach - na krótkopędach\"* + *„dojrzałe jasnobrunatne, pozostają na roślinie jeszcze kilka lat\"*\n- **Pasuje idealnie → B = modrzew, opis 1**\n\nCecha kluczowa: modrzew to **jedyny rodzimy iglak zrzucający igły na zimę** - iglak liściasty. Latem intensywnie zielony, jesienią żółty.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez wykluczenie opisów\n\nMamy 4 opisy i 2 rysunki. Eliminujemy opisy pasujące do gatunków **niewidocznych na rysunkach**:\n\n| Opis | Gatunek | Kluczowa cecha rozpoznawcza | Pasuje do A lub B? |\n| 1 | Modrzew (*Larix*) | Iglak zrzucający igły, igły w pęczkach na krótkopędach | ✅ **B** |\n| 2 | Jałowiec (*Juniperus communis*) | Igły w okółkach po 3, szyszkojagody fioletowoczarne | ❌ nie na rysunku |\n| 3 | Kosodrzewina (*Pinus mugo*) | Igły parami na krótkopędach, krzew ~3 m | ❌ nie na rysunku |\n| 4 | Cis (*Taxus baccata*) | Igły w 2 rzędach, osnówka czerwona, brak szyszek | ✅ **A** |\n\nOpisy 2 i 3 zostają wyeliminowane - na żadnym rysunku nie widać igieł w okółkach po 3 (jałowiec) ani par igieł na krótkopędach otoczonych symetrycznie pędem (kosodrzewina).\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie przez cechy absolutnie unikalne (tzw. „sygnatura gatunku\")\n\nKażdy z czterech opisanych gatunków ma **jedną cechę absolutnie unikalną** wśród polskich iglastych:\n\n| Gatunek | Cecha unikalna (sygnatury diagnostyczne) |\n| **Modrzew** | Jedyny rodzimy iglak **zrzucający igły zimą** |\n| **Jałowiec** | Jedyny z **szyszkojagodami** (stożek + mięsność w jednym) |\n| **Kosodrzewina** | Jedyny rodzimy iglak **piętrowy** (piętro subalpejskie, krzew powyżej lasu) |\n| **Cis** | Jedyny rodzimy iglak **bez szyszek** (osnówka zamiast szyszki) |\n\nNa rysunku A → brak szyszki, widoczna czerwona osnówka = **cis** (opis 4).\nNa rysunku B → igły w pęczkach na krótkopędach = **modrzew** (opis 1).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**2 pkt** - za poprawne wypelnienie obu wierszy tabeli.\n**1 pkt** - za poprawne wypelnienie jednego wiersza tabeli lub poprawne wypelnienie drugiej kolumny przy niewypelnionej kolumnie pierwszej.\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Rozwiazanie CKE:** A - cis - 4; B - jalowiec - 2.\n\n**Uwaga CKE:** uznaje sie nazwy cis pospolity, jalowiec pospolity/zwyczajny oraz nazwy lacinskie Taxus (baccata), Juniperus (communis).\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość morfologii i systematyki roślin iglastych (cechy diagnostyczne: typ igieł, sposób ułożenia, organ nasiennonośny).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Modrzew wygląda jak iglak liściasty - uczniowie mylnie sądzą, że zrzucanie igieł wyklucza go z iglastych. To nieprawda - iglaste to gromada systematyczna, nie oznacza „zimozielony\"!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Cis nie ma szyszek - uczniowie szukający szyszki na rysunku A i nie znajdując jej mogą twierdzić, że „to nie iglak\". Osnówka to zmodyfikowana osłonka nasienia, nie owoc w sensie botanicznym.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kosodrzewina (opis 3) też ma igły parami - ale na **długopędach** z gęsto ułożonymi krótkopędami, nie w rozetkach jak modrzew. Igły modrzewia są **miękkie i niekłujące** - to kluczowa różnica od pozostałych iglastych.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Jałowiec (opis 2) to jedyna roślina z opisów, której szyszki stają się mięsiste (szyszkojagody) - często mylony z cisem, bo oba mają mięsiste struktury. Różnica: szyszkojagody jałowca są **fioletowoczarne**, osnówka cisa **czerwona**, i to zupełnie inne struktury anatomicznie.","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-7.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":8,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 7. (0-2)<br>Na rysunkach A i B przedstawiono dwa rodzime gatunki roślin iglastych, a w punktach 1.-4.<br>podano opisy różnych gatunków roślin iglastych.<br>A<br>B<br>Na podstawie: S.W. Tołpa, J. Radomski, Botanika, Warszawa 1974.<br>MBI_1R</p>\n<ol><li>Jest jedynym krajowym iglakiem tracącym liście na zimę. Jego igły są miękkie, niekłujące,</li></ol>\n<p>pojedynczo osadzone na pędach długich, a w pęczkach - na krótkopędach. Młode szyszki<br>są zielone, a dojrzałe jasnobrunatne, pozostają na roślinie jeszcze kilka lat po wysypaniu się<br>nasion.</p>\n<ol><li>Jest krzewem typowym dla suchych lasów sosnowych i wrzosowisk. Igły ma twarde,</li></ol>\n<p>płaskie, silnie kłujące, zimozielone, układają się po trzy w okółku. Rozrastające się łuski<br>nasienne stają się mięsiste i tworzą fioletowoczarne, pokryte niebieskim woskowym<br>nalotem, tzw. szyszkojagody, zawierające po trzy nasiona.</p>\n<ol><li>Jest krzewem osiągającym ok. 3 m wysokości. Igły dość miękkie, zielone z połyskiem,</li></ol>\n<p>są ustawione parami na krótkopędach ułożonych gęsto wokół pędu. Szyszki siedzące<br>pojedynczo lub po dwie - trzy. Młode są pokryte niebieskawym lub fioletowym nalotem,<br>dojrzałe brązowieją.</p>\n<ol><li>Jest rośliną dwupienną. Igły są płaskie, ostre, lśniące i ciemnozielone, ustawione w dwóch</li></ol>\n<p>rzędach na rozpostartych gałązkach. Nasiona nie są osadzone w szyszkach, lecz otoczone<br>mięsistą czerwoną powłoką, tzw. osnówką, która jest jedyną nietrującą częścią rośliny.<br>W Polsce występuje jeden gatunek, będący pod ochroną.<br>Na podstawie: I. Szwedler, Z. Nawara, Spotkania z przyrodą. Rośliny, Warszawa 2007.<br>Rozpoznaj rośliny iglaste przedstawione na rysunkach A i B - wpisz w tabeli ich polskie<br>nazwy rodzajowe oraz numer opisu tego gatunku wybrany spośród 1.-4.<br>Rysunek<br>Nazwa rodzajowa gatunku<br>Numer opisu<br>gatunku<br>A<br>B<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>6.2.<br>6.3.<br>6.4.<br>7.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>2<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Rysunek | Nazwa rodzajowa gatunku | Numer opisu gatunku |<br>| A | <strong>cis</strong> | <strong>4</strong> |<br>| B | <strong>jałowiec</strong> | <strong>2</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Identyfikacja przez cechy diagnostyczne (mechanizm krok po kroku)</h4>\n<h5>Rysunek A → Cis (<em>Taxus baccata</em>)</h5>\n<p>Na rysunku A widać:</p>\n<ul><li><strong>Igły płaskie, ciemnozielone, ułożone w dwóch rzędach</strong> na rozpostartych gałązkach</li><li>Przy nasieniu: <strong>mięsista czerwona powłoka = osnówka</strong> (aryllus), brak prawdziwej szyszki</li></ul>\n<p>Porównanie z opisami:</p>\n<ul><li>Opis 4 mówi wprost: <em>„Igły są płaskie, ostre, lśniące i ciemnozielone, ustawione w dwóch rzędach&quot;</em> + <em>„nasiona otoczone mięsistą czerwoną powłoką, tzw. osnówką&quot;</em></li><li><strong>Pasuje idealnie → A = cis, opis 4</strong></li></ul>\n<p>Cechy dodatkowe potwierdzające cisa:</p>\n<ul><li><strong>Roślina dwupienna</strong> (osobniki ♂ i ♀ oddzielnie)</li><li>Jedyny rodzimy iglak bez szyszek (nasiona w osnówce)</li><li>Jedyny gatunek cisa w Polsce: <em>Taxus baccata</em> - <strong>pod ochroną gatunkową</strong></li><li>Osnówka = <strong>jedyna nietrująca część</strong> (reszta rośliny, w tym nasiono, jest silnie trująca - taksyna)</li></ul>\n<h5>Rysunek B → Modrzew (<em>Larix decidua</em>)</h5>\n<p>Na rysunku B widać:</p>\n<ul><li><strong>Igły miękkie, w pęczkach na krótkopędach</strong> (charakterystyczne rozetki)</li><li><strong>Szyszki</strong> dojrzałe, jasnobrunatne, pozostające na gałązce</li></ul>\n<p>Porównanie z opisami:</p>\n<ul><li>Opis 1 mówi wprost: <em>„igły miękkie, niekłujące, pojedynczo osadzone na pędach długich, a w pęczkach - na krótkopędach&quot;</em> + <em>„dojrzałe jasnobrunatne, pozostają na roślinie jeszcze kilka lat&quot;</em></li><li><strong>Pasuje idealnie → B = modrzew, opis 1</strong></li></ul>\n<p>Cecha kluczowa: modrzew to <strong>jedyny rodzimy iglak zrzucający igły na zimę</strong> - iglak liściasty. Latem intensywnie zielony, jesienią żółty.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez wykluczenie opisów</h4>\n<p>Mamy 4 opisy i 2 rysunki. Eliminujemy opisy pasujące do gatunków <strong>niewidocznych na rysunkach</strong>:</p>\n<p>| Opis | Gatunek | Kluczowa cecha rozpoznawcza | Pasuje do A lub B? |<br>| 1 | Modrzew (<em>Larix</em>) | Iglak zrzucający igły, igły w pęczkach na krótkopędach | ✅ <strong>B</strong> |<br>| 2 | Jałowiec (<em>Juniperus communis</em>) | Igły w okółkach po 3, szyszkojagody fioletowoczarne | ❌ nie na rysunku |<br>| 3 | Kosodrzewina (<em>Pinus mugo</em>) | Igły parami na krótkopędach, krzew ~3 m | ❌ nie na rysunku |<br>| 4 | Cis (<em>Taxus baccata</em>) | Igły w 2 rzędach, osnówka czerwona, brak szyszek | ✅ <strong>A</strong> |</p>\n<p>Opisy 2 i 3 zostają wyeliminowane - na żadnym rysunku nie widać igieł w okółkach po 3 (jałowiec) ani par igieł na krótkopędach otoczonych symetrycznie pędem (kosodrzewina).</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie przez cechy absolutnie unikalne (tzw. „sygnatura gatunku&quot;)</h4>\n<p>Każdy z czterech opisanych gatunków ma <strong>jedną cechę absolutnie unikalną</strong> wśród polskich iglastych:</p>\n<p>| Gatunek | Cecha unikalna (sygnatury diagnostyczne) |<br>| <strong>Modrzew</strong> | Jedyny rodzimy iglak <strong>zrzucający igły zimą</strong> |<br>| <strong>Jałowiec</strong> | Jedyny z <strong>szyszkojagodami</strong> (stożek + mięsność w jednym) |<br>| <strong>Kosodrzewina</strong> | Jedyny rodzimy iglak <strong>piętrowy</strong> (piętro subalpejskie, krzew powyżej lasu) |<br>| <strong>Cis</strong> | Jedyny rodzimy iglak <strong>bez szyszek</strong> (osnówka zamiast szyszki) |</p>\n<p>Na rysunku A → brak szyszki, widoczna czerwona osnówka = <strong>cis</strong> (opis 4).<br>Na rysunku B → igły w pęczkach na krótkopędach = <strong>modrzew</strong> (opis 1).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>2 pkt</strong> - za poprawne wypelnienie obu wierszy tabeli.<br><strong>1 pkt</strong> - za poprawne wypelnienie jednego wiersza tabeli lub poprawne wypelnienie drugiej kolumny przy niewypelnionej kolumnie pierwszej.<br><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.</p>\n<p><strong>Rozwiazanie CKE:</strong> A - cis - 4; B - jalowiec - 2.</p>\n<p><strong>Uwaga CKE:</strong> uznaje sie nazwy cis pospolity, jalowiec pospolity/zwyczajny oraz nazwy lacinskie Taxus (baccata), Juniperus (communis).</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość morfologii i systematyki roślin iglastych (cechy diagnostyczne: typ igieł, sposób ułożenia, organ nasiennonośny).</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Modrzew wygląda jak iglak liściasty - uczniowie mylnie sądzą, że zrzucanie igieł wyklucza go z iglastych. To nieprawda - iglaste to gromada systematyczna, nie oznacza „zimozielony&quot;!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Cis nie ma szyszek - uczniowie szukający szyszki na rysunku A i nie znajdując jej mogą twierdzić, że „to nie iglak&quot;. Osnówka to zmodyfikowana osłonka nasienia, nie owoc w sensie botanicznym.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Kosodrzewina (opis 3) też ma igły parami - ale na <strong>długopędach</strong> z gęsto ułożonymi krótkopędami, nie w rozetkach jak modrzew. Igły modrzewia są <strong>miękkie i niekłujące</strong> - to kluczowa różnica od pozostałych iglastych.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Jałowiec (opis 2) to jedyna roślina z opisów, której szyszki stają się mięsiste (szyszkojagody) - często mylony z cisem, bo oba mają mięsiste struktury. Różnica: szyszkojagody jałowca są <strong>fioletowoczarne</strong>, osnówka cisa <strong>czerwona</strong>, i to zupełnie inne struktury anatomicznie.</blockquote>"}]}