Zadanie 8.2. (0-1)
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one prawdziwe informacje dotyczące
workowców. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie.
Strzępki troficzne grzybni workowców są (haploidalne / diploidalne), powstają na nich lęgnie
i plemnie, w których po (mitozie / mejozie) tworzą się liczne jądra komórkowe, łączące się
po procesie płciowym w pary jąder sprzężonych. W zarodniach, po kariogamii i kolejnych
podziałach, powstają zarodniki workowe, które są (mitosporami / mejosporami).
8.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający [ ]
przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska
biologiczne; przedstawia związki między
strukturą a funkcją na różnych poziomach
organizacji życia.
IV. Przegląd różnorodności organizmów.
na odróżnienie sprzężniowców, workowców
i podstawczaków;
w które wchodzą grzyby (w tym mikoryzę).
Schemat punktowania
1 p. - za podkreślenie trzech właściwych określeń.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Strzępki troficzne grzybni workowców są (haploidalne / diploidalne), powstają na nich lęgnie
i plemnie, w których po (mitozie / mejozie) tworzą się liczne jądra komórkowe, łączące się
po procesie płciowym w pary jąder sprzężonych. W zarodniach, po kariogamii i kolejnych
podziałach, powstają zarodniki workowe, które są (mitosporami / mejosporami).
Strzępki troficzne grzybni workowców są haploidalne, powstają na nich lęgnie i plemnie, w których po mitozie tworzą się liczne jądra komórkowe, łączące się po procesie płciowym w pary jąder sprzężonych. W zarodniach, po kariogamii i kolejnych podziałach, powstają zarodniki workowe, które są mejosporami.
\nPrzechodzimy przez każdą lukę, śledząc ploidy komórek:
\nLuka 1 - haploidalne czy diploidalne?
\nGrzybnia wegetatywna (troficzna) workowców (Ascomycota) to stadium dominujące w cyklu - trwa przez większość życia grzyba. Komórki tej grzybni są haploidalne (n), bo diplofaza u workowców jest skrajnie zredukowana (ogranicza się tylko do jądra zygotycznego chwilowo po kariogamii).
\nStadium dominujące u workowców = haplofaza (n).\n
Luka 2 - mitoza czy mejoza?
\nLęgnie (gametorodnia żeńska) i plemnie (gametorodnia męska) to struktury wytwarzające jądra gametyczne. Ponieważ są to narządy jednorodnej, haploidalnej grzybni, jądra w nich nie mogą powstawać przez mejozę (mejoza redukuje liczbę chromosomów - ale te jądra są już haploidalne!). Jedynym możliwym sposobem namnożenia jąder w gametangiach jest mitoza (n → n).
\nLuka 3 - mitospory czy mejospory?
\nPo plazmogamii (zlanie cytoplazmy) tworzą się strzępki dikaryotyczne (n+n). W worku (ascus):
\nZarodniki workowe (askospory) powstają po mejozie, więc są mejosporami.
\nTworzymy mapę ploidalności poszczególnych etapów:
\n| Etap | Ploidy | Jak powstaje |
| Strzępki troficzne | n (haploidalne) | wzrost przez mitozę |
| Jądra w lęgni/plemnicy | n (haploidalne) | mnożenie przez mitozę |
| Jądra sprzężone (dikaryotyczne strzępki) | n+n | plazmogamia |
| Jądro zygotyczne w worku | 2n | kariogamia (jedyna diplofaza!) |
| Zarodniki workowe | n | mejoza (+ ewentualna mitoza) → mejospory |
Wniosek: diplofaza u workowców to tylko chwilowe jądro 2n w worku przed mejozą - dlatego:
\nSprawdzamy, czy uczeń rozumie co oznaczają pojęcia:
\nMitospora = zarodnik powstały przez mitozę - ploidy taki sam jak komórka macierzysta; służy do rozmnażania bezpłciowego (np. konidium u Penicillium).
\nMejospora = zarodnik powstały przez mejozę - ploidy zredukowany o połowę; powstaje po procesie płciowym. Jeśli mamy: kariogamię (2n) → mejozę → zarodniki, to zarodniki są zawsze mejosporami.
\nZadanie mówi wprost: "w zarodniach, po kariogamii i kolejnych podziałach" - kariogamia = połączenie jąder = diplofaza, po której MUSI nastąpić mejoza (inaczej nie wrócimy do haplofazy). Zatem askospory = mejospory ✓.
\n1 pkt - za podkreslenie trzech wlasciwych okreslen.
0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.
Rozwiazanie CKE: strzepki troficzne grzybni workowcow sa HAPLOIDALNE; po MITOZIE tworza sie liczne jadra komorkowe; zarodniki workowe sa MEJOSPORAMI.
\nW tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość cyklu życiowego workowców i rozumienie terminów mitospora/mejospora. Karta biologiczna (str. 4-8) nie zawiera schematów grzybów.
\n| Wariant | Typowy błąd |
| diploidalne (luka 1) | Uczeń myli workowce z organizmami, u których diplofaza dominuje (jak rośliny wyższe lub zwierzęta). U workowców dominuje haplofaza. |
| mejozie (luka 2) | Uczeń „skrótem myślowym" łączy grzybnię płciową z mejozą, nie uwzględniając, że jądra w gametangiach są już haploidalne - mejoza zaszłaby w próżnię (n/2 nie istnieje). |
| mitosporami (luka 3) | Uczeń nie śledzi ploidów: widzi słowo „podział" i wpisuje mitozę, zapominając, że przed podziałami jest kariogamia (diploidalizacja), a po niej konieczna jest mejoza. |
⚠️ Uwaga: Workowce ≠ podstawczaki - u podstawczaków bazidiospory też są mejosporami, ale inaczej wygląda strzępka dikaryotyczna (sprzążka); nie mieszaj tych cykli na maturze.\n
⚠️ Uwaga: Słowo „kolejne podziały" w treści zadania sugeruje uczniowi mitozę - ale te kolejne podziały (mitotyczne, tworzące 8 askospor z 4 mejotycznych) NIE ZMIENIAJĄ faktu, że kluczowym etapem była mejoza; zarodniki i tak klasyfikujemy jako mejospory.\n
⚠️ Uwaga: Nie mylić kariogamii (połączenie jąder) z plazmogamią (połączenie cytoplazmy) - w zadaniu jest mowa o kariogamii, co jednoznacznie oznacza pojawienie się jądra 2n i zapowiedź mejozy."}]}