{"id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad/9.3","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-rozszerzona","number":"9.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.3. (0-1)\nOkreśl ploidalność (n / 2n) formy świdrowca występującej w organizmach ssaków.\nOdpowiedź uzasadnij.\nW organizmie ssaków występuje forma świdrowca, ponieważ","answer":null,"answer_text":"9.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi się\nkrytycznie do przedstawionych informacji\n[…].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach życia. Zdający […] przedstawia\ni wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne\n[…].\nIII. etap edukacyjny.\nVIII. Genetyka. Zdający\n1) […], rozróżnia komórki haploidalne\ni diploidalne […].\nSchemat punktowania\n1 p. - za określenie ploidalności jako 2n wraz z uzasadnieniem odwołującym się\nbezpośrednio lub pośrednio do mejozy przedzapłodnieniowej zachodzącej poza\norganizmem ssaka (w ciele muchy tse-tse) lub zapłodnienia poprzedzającego powstanie\nformy inwazyjnej.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nW organizmie ssaków występuje forma 2n świdrowca, ponieważ\n• forma inwazyjna powstaje w organizmie muchy po zapłodnieniu.\n• w ciele muchy tse-tse, do której formy te dostają się wraz z pobraną krwią, zachodzi\nmejoza, a powstałe gamety świdrowca się łączą i takie diploidalne komórki dostają się\ndo organizmu ssaka.\n• w ciele muchy tse-tse w cyklu świdrowca może zachodzić mejoza, a po niej zapłodnienie.\n• forma troficzna tego protista jest diploidalna.\nUwaga:\nNie uznaje się uzasadnienia odwołującego się wyłącznie do rozmnażania się przez podział\nkomórki w ciele ssaków.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nForma świdrowca występująca w organizmie ssaków jest **diploidalna (2n)**.\n\n**Uzasadnienie:** Forma inwazyjna, która dostaje się do ssaka, powstaje w organizmie muchy tse-tse. W ciele muchy w cyklu rozwojowym świdrowca zachodzi mejoza, a powstałe gamety łączą się w wyniku zapłodnienia - diploidalne (2n) komórki przedostają się następnie do organizmu ssaka. Dlatego w organizmie ssaka świdrowiec występuje w postaci diploidalnej. Uzasadnienie musi odwoływać się do mejozy przedzapłodnieniowej zachodzącej poza organizmem ssaka (w ciele muchy) lub do zapłodnienia poprzedzającego powstanie formy inwazyjnej - samo odwołanie do podziału (namnażania) komórki w ciele ssaka NIE jest wystarczające.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm reprodukcji świdrowca w organizmie ssaka\n\n1. Świdrowiec (*Trypanosoma* sp.) w organizmie ssaka (krew, tkanki) przyjmuje formę **trypomastigoty** (postać inwazyjną).\n2. Forma ta rozmnaża się **wyłącznie bezpłciowo - przez podział dwójkowy (binary fission)**, który przebiega na drodze **mitozy**.\n3. Mitoza **nie redukuje** liczby chromosomów - każda komórka potomna otrzymuje tę samą liczbę chromosomów co komórka macierzysta.\n4. Skoro nie zachodzi mejoza → nie ma redukcji \\(2n \\rightarrow n\\) → komórki pozostają **diploidalne (2n)**.\n\n**Wniosek:** Forma ssacza = 2n, bo reprodukcja mitotyczna.\n\n## Sposób 2 - Analiza cyklu życiowego: gdzie zachodzi mejoza?\n\nŚwidrowiec ma **dwa etapy cyklu życiowego** (dwa żywiciele):\n\n| Etap | Żywiciel | Forma | Rozmnażanie | Ploidalność |\n| Inwazyjny | Ssak (krew) | trypomastigota | mitoza (podział dwójkowy) | **2n** |\n| Wektor | Mucha tse-tse / pluskwiak | epimastigota | mitoza | 2n |\n\n**Kluczowy wniosek eliminacyjny:** Świdrowce **w ogóle nie rozmnażają się płciowo** w typowym sensie (brak mejozy prowadzącej do haploidalnych gamet). Nigdzie w cyklu nie pojawia się forma haploidalna (n). W organizmie ssaka tym bardziej nie dochodzi do mejozy - odpowiedź **n jest błędna**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n**1 pkt** - za okreslenie ploidalnosci jako 2n wraz z uzasadnieniem odwolujacym sie (bezposrednio lub posrednio) do mejozy przedzaplodnieniowej zachodzacej poza organizmem ssaka (w ciele muchy tse-tse) lub do zaplodnienia poprzedzajacego powstanie formy inwazyjnej.\n\n**0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.\n\n**Przyklad CKE:** \"W organizmie ssakow wystepuje forma 2n swidrowca, poniewaz forma inwazyjna powstaje w organizmie muchy po zaplodnieniu\".\n\n**Uwaga CKE:** nie uznaje sie uzasadnienia odwolujacego sie wylacznie do rozmnazania przez podzial komorki w ciele ssakow.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość:\n- definicji ploidalności (n vs 2n)\n- cyklu życiowego świdrowca i faktu, że rozmnażanie w organizmie ssaka odbywa się przez **mitozę**, nie mejozę\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie \"organizm jednokomórkowy = haploidalny\" - błąd! Jednokomórkowość nie determinuje ploidalności. *Trypanosoma* jest **diploidalny** (2n), tak jak komórki somatyczne ssaka.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Myślenie schematem \"pasożyt w żywicielu → forma inwazyjna → gameta → n\" - świdrowiec NIE tworzy gamet w organizmie ssaka. Nie jest to pierwotniak rozmnażający się płciowo na etapie ssaka.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uzasadnienie musi ZAWIERAĆ słowo kluczowe: \"mitoza\" / \"podział dwójkowy\" / \"brak mejozy\" - samo \"2n\" bez uzasadnienia = **0 pkt** orientacyjnie (brak oficjalnego klucza w serwisie).","image":"img/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona/zad-9.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.3. (0-1)<br>Określ ploidalność (n / 2n) formy świdrowca występującej w organizmach ssaków.<br>Odpowiedź uzasadnij.<br>W organizmie ssaków występuje forma świdrowca, ponieważ</p>","answer_text_html":"<p>9.3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi się<br>krytycznie do przedstawionych informacji<br>[…].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach życia. Zdający […] przedstawia<br>i wyjaśnia procesy i zjawiska biologiczne<br>[…].<br>III. etap edukacyjny.<br>VIII. Genetyka. Zdający</p>\n<ol><li>[…], rozróżnia komórki haploidalne</li></ol>\n<p>i diploidalne […].<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za określenie ploidalności jako 2n wraz z uzasadnieniem odwołującym się<br>bezpośrednio lub pośrednio do mejozy przedzapłodnieniowej zachodzącej poza<br>organizmem ssaka (w ciele muchy tse-tse) lub zapłodnienia poprzedzającego powstanie<br>formy inwazyjnej.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>W organizmie ssaków występuje forma 2n świdrowca, ponieważ<br>• forma inwazyjna powstaje w organizmie muchy po zapłodnieniu.<br>• w ciele muchy tse-tse, do której formy te dostają się wraz z pobraną krwią, zachodzi<br>mejoza, a powstałe gamety świdrowca się łączą i takie diploidalne komórki dostają się<br>do organizmu ssaka.<br>• w ciele muchy tse-tse w cyklu świdrowca może zachodzić mejoza, a po niej zapłodnienie.<br>• forma troficzna tego protista jest diploidalna.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się uzasadnienia odwołującego się wyłącznie do rozmnażania się przez podział<br>komórki w ciele ssaków.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Forma świdrowca występująca w organizmie ssaków jest <strong>diploidalna (2n)</strong>.</p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Forma inwazyjna, która dostaje się do ssaka, powstaje w organizmie muchy tse-tse. W ciele muchy w cyklu rozwojowym świdrowca zachodzi mejoza, a powstałe gamety łączą się w wyniku zapłodnienia - diploidalne (2n) komórki przedostają się następnie do organizmu ssaka. Dlatego w organizmie ssaka świdrowiec występuje w postaci diploidalnej. Uzasadnienie musi odwoływać się do mejozy przedzapłodnieniowej zachodzącej poza organizmem ssaka (w ciele muchy) lub do zapłodnienia poprzedzającego powstanie formy inwazyjnej - samo odwołanie do podziału (namnażania) komórki w ciele ssaka NIE jest wystarczające.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm reprodukcji świdrowca w organizmie ssaka</h4>\n<ol><li>Świdrowiec (<em>Trypanosoma</em> sp.) w organizmie ssaka (krew, tkanki) przyjmuje formę <strong>trypomastigoty</strong> (postać inwazyjną).</li><li>Forma ta rozmnaża się <strong>wyłącznie bezpłciowo - przez podział dwójkowy (binary fission)</strong>, który przebiega na drodze <strong>mitozy</strong>.</li><li>Mitoza <strong>nie redukuje</strong> liczby chromosomów - każda komórka potomna otrzymuje tę samą liczbę chromosomów co komórka macierzysta.</li><li>Skoro nie zachodzi mejoza → nie ma redukcji <math xmlns=\"http://www.w3.org/1998/Math/MathML\" display=\"inline\"><mrow><mn>2</mn><mi>n</mi><mo>&#x02192;</mo><mi>n</mi></mrow></math> → komórki pozostają <strong>diploidalne (2n)</strong>.</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Forma ssacza = 2n, bo reprodukcja mitotyczna.</p>\n<h4>Sposób 2 - Analiza cyklu życiowego: gdzie zachodzi mejoza?</h4>\n<p>Świdrowiec ma <strong>dwa etapy cyklu życiowego</strong> (dwa żywiciele):</p>\n<p>| Etap | Żywiciel | Forma | Rozmnażanie | Ploidalność |<br>| Inwazyjny | Ssak (krew) | trypomastigota | mitoza (podział dwójkowy) | <strong>2n</strong> |<br>| Wektor | Mucha tse-tse / pluskwiak | epimastigota | mitoza | 2n |</p>\n<p><strong>Kluczowy wniosek eliminacyjny:</strong> Świdrowce <strong>w ogóle nie rozmnażają się płciowo</strong> w typowym sensie (brak mejozy prowadzącej do haploidalnych gamet). Nigdzie w cyklu nie pojawia się forma haploidalna (n). W organizmie ssaka tym bardziej nie dochodzi do mejozy - odpowiedź <strong>n jest błędna</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p><strong>1 pkt</strong> - za okreslenie ploidalnosci jako 2n wraz z uzasadnieniem odwolujacym sie (bezposrednio lub posrednio) do mejozy przedzaplodnieniowej zachodzacej poza organizmem ssaka (w ciele muchy tse-tse) lub do zaplodnienia poprzedzajacego powstanie formy inwazyjnej.</p>\n<p><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca tego wymagania lub jej brak.</p>\n<p><strong>Przyklad CKE:</strong> &quot;W organizmie ssakow wystepuje forma 2n swidrowca, poniewaz forma inwazyjna powstaje w organizmie muchy po zaplodnieniu&quot;.</p>\n<p><strong>Uwaga CKE:</strong> nie uznaje sie uzasadnienia odwolujacego sie wylacznie do rozmnazania przez podzial komorki w ciele ssakow.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość:</p>\n<ul><li>definicji ploidalności (n vs 2n)</li><li>cyklu życiowego świdrowca i faktu, że rozmnażanie w organizmie ssaka odbywa się przez <strong>mitozę</strong>, nie mejozę</li></ul>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie &quot;organizm jednokomórkowy = haploidalny&quot; - błąd! Jednokomórkowość nie determinuje ploidalności. <em>Trypanosoma</em> jest <strong>diploidalny</strong> (2n), tak jak komórki somatyczne ssaka.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Myślenie schematem &quot;pasożyt w żywicielu → forma inwazyjna → gameta → n&quot; - świdrowiec NIE tworzy gamet w organizmie ssaka. Nie jest to pierwotniak rozmnażający się płciowo na etapie ssaka.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uzasadnienie musi ZAWIERAĆ słowo kluczowe: &quot;mitoza&quot; / &quot;podział dwójkowy&quot; / &quot;brak mejozy&quot; - samo &quot;2n&quot; bez uzasadnienia = <strong>0 pkt</strong> orientacyjnie (brak oficjalnego klucza w serwisie).</blockquote>"}]}