{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/23","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"23","points":2,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 23. (2 pkt)\nDo najczęstszych mechanizmów molekularnych indukujących rozwój nowotworów zalicza się\nnieprawidłową ekspresję tzw. protoonkogenów oraz genów supresorowych.\n• Protoonkogeny - to geny regulujące cykl komórkowy, stymulujące wzrost i podział\nkomórek. Protoonkogeny mogą na skutek mutacji przekształcać się w onkogeny, które mają\nznacznie zwiększoną aktywność i powodują intensywne, niekontrolowane namnażanie się\nkomórek.\n• Geny supresorowe - zwane również antyonkogenami, to geny kodujące białka\nzapobiegające niekontrolowanym podziałom komórkowym, np. przez hamowanie\npodziałów komórek z uszkodzonym DNA.\nGen BRCA1, którego mutacje są częstą przyczyną dziedzicznego raka piersi i jajnika, jest\nzlokalizowany na chromosomie 17. Gen ten koduje białko BRCA1, które działa w jądrze\nkomórkowym i bierze udział w kontroli cyklu komórkowego oraz działa na szlaku naprawy\nuszkodzonego DNA.\nU kobiet mających mutację tylko jednego allelu genu BRCA1 obserwuje się 50-80% ryzyko\nwystąpienia raka piersi i około 40% ryzyko wystąpienia raka jajnika. Średni wiek zachorowania\nna raka sutka w przypadku obecności mutacji BRCA1 jest znacznie niższy niż w przypadkach,\nw których u chorych nie stwierdzono mutacji tego genu.\nNa podstawie: G. Drewa, T. Ferenc, Genetyka medyczna, Wrocław 2015.\na) Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest\nprawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.\n1. Przyczyną nowotworów może być mutacja powodująca aktywację genów\nsupresorowych.\nP\nF\n2. Gen BRCA1 należy do genów supresorowych.\nP\nF\n3. Prawidłowe białko BRCA1 inicjuje procesy prowadzące do raka piersi.\nP\nF\nb) Wyjaśnij, dlaczego w celach profilaktycznych badaniu genetycznemu na obecność\nmutacji genu BRCA1 powinny poddać się kobiety, których matki chorowały na raka\npiersi i wykryto u nich mutację tego genu.\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 23. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nZinterpretowanie informacji dotyczących wpływu genu\nBRCA1 na powstawanie nowotworów. (III.2b., I.4a.22)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPoprawna odpowiedź\n1. - F, 2. - P, 3. - F\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nPlanowanie działań człowieka na rzecz własnego zdrowia.\n(III.1a., I.4c.18)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie uwzględniające wykrycie mutacji genu BRCA1, którą mogła\nodziedziczyć po matce / określenia nosicielstwa po matce mutacji genu BRCA1 oraz\npodjęcie\nbadań\nw\ncelu\nwczesnego\nwykrycia\nzmian\nnowotworowych\nlub\nzapoczątkowanie ich leczenia.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Takie badanie daje możliwość określenia, czy jest się nosicielem mutacji genu BRCA1,\na w razie potwierdzenia nosicielstwa należy wykonywać odpowiednio często badania\ncelem wczesnego wykrycia raka (i zwiększenia szansy jego wyleczenia).\n• Dlatego, że córka mogła odziedziczyć mutację i będzie miała większą skłonność do\nzachorowania na raka piersi, a w takim przypadku powinna częściej wykonywać badania\nprofilaktyczne, np. mammografię.\n• Córka będzie mogła sprawdzić, czy odziedziczyła tę mutację i czy ma większe ryzyko,\nże zachoruje na raka piersi, a w takim przypadku powinna częściej się badać.\n• Te kobiety powinny wykonać badanie genetyczne dlatego, że matka chora na raka piersi\nmiała mutację genu BRCA1, którą mogła odziedziczyć córka, a więc istnieje większe\nprawdopodobieństwo, że córka też może zachorować na raka piersi. Jeżeli potwierdzi się\nu niej nosicielstwo, powinna częściej badać się pod kątem wykrycia raka piersi.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-23.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":20,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 23. (2 pkt)<br>Do najczęstszych mechanizmów molekularnych indukujących rozwój nowotworów zalicza się<br>nieprawidłową ekspresję tzw. protoonkogenów oraz genów supresorowych.<br>• Protoonkogeny - to geny regulujące cykl komórkowy, stymulujące wzrost i podział<br>komórek. Protoonkogeny mogą na skutek mutacji przekształcać się w onkogeny, które mają<br>znacznie zwiększoną aktywność i powodują intensywne, niekontrolowane namnażanie się<br>komórek.<br>• Geny supresorowe - zwane również antyonkogenami, to geny kodujące białka<br>zapobiegające niekontrolowanym podziałom komórkowym, np. przez hamowanie<br>podziałów komórek z uszkodzonym DNA.<br>Gen BRCA1, którego mutacje są częstą przyczyną dziedzicznego raka piersi i jajnika, jest<br>zlokalizowany na chromosomie 17. Gen ten koduje białko BRCA1, które działa w jądrze<br>komórkowym i bierze udział w kontroli cyklu komórkowego oraz działa na szlaku naprawy<br>uszkodzonego DNA.<br>U kobiet mających mutację tylko jednego allelu genu BRCA1 obserwuje się 50-80% ryzyko<br>wystąpienia raka piersi i około 40% ryzyko wystąpienia raka jajnika. Średni wiek zachorowania<br>na raka sutka w przypadku obecności mutacji BRCA1 jest znacznie niższy niż w przypadkach,<br>w których u chorych nie stwierdzono mutacji tego genu.<br>Na podstawie: G. Drewa, T. Ferenc, Genetyka medyczna, Wrocław 2015.<br>a) Oceń, czy poniższe informacje są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli informacja jest<br>prawdziwa, albo F - jeśli jest fałszywa.</p>\n<ol><li>Przyczyną nowotworów może być mutacja powodująca aktywację genów</li></ol>\n<p>supresorowych.<br>P<br>F</p>\n<ol><li>Gen BRCA1 należy do genów supresorowych.</li></ol>\n<p>P<br>F</p>\n<ol><li>Prawidłowe białko BRCA1 inicjuje procesy prowadzące do raka piersi.</li></ol>\n<p>P<br>F<br>b) Wyjaśnij, dlaczego w celach profilaktycznych badaniu genetycznemu na obecność<br>mutacji genu BRCA1 powinny poddać się kobiety, których matki chorowały na raka<br>piersi i wykryto u nich mutację tego genu.<br>Poziom rozszerzony<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 23. (0-2)<br>a) (0-1)<br>Tworzenie informacji<br>Zinterpretowanie informacji dotyczących wpływu genu<br>BRCA1 na powstawanie nowotworów. (III.2b., I.4a.22)<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Poprawna odpowiedź</p>\n<ol><li>- F, 2. - P, 3. - F</li></ol>\n<p>b) (0-1)<br>Tworzenie informacji<br>Planowanie działań człowieka na rzecz własnego zdrowia.<br>(III.1a., I.4c.18)<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne wyjaśnienie uwzględniające wykrycie mutacji genu BRCA1, którą mogła<br>odziedziczyć po matce / określenia nosicielstwa po matce mutacji genu BRCA1 oraz<br>podjęcie<br>badań<br>w<br>celu<br>wczesnego<br>wykrycia<br>zmian<br>nowotworowych<br>lub<br>zapoczątkowanie ich leczenia.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>• Takie badanie daje możliwość określenia, czy jest się nosicielem mutacji genu BRCA1,<br>a w razie potwierdzenia nosicielstwa należy wykonywać odpowiednio często badania<br>celem wczesnego wykrycia raka (i zwiększenia szansy jego wyleczenia).<br>• Dlatego, że córka mogła odziedziczyć mutację i będzie miała większą skłonność do<br>zachorowania na raka piersi, a w takim przypadku powinna częściej wykonywać badania<br>profilaktyczne, np. mammografię.<br>• Córka będzie mogła sprawdzić, czy odziedziczyła tę mutację i czy ma większe ryzyko,<br>że zachoruje na raka piersi, a w takim przypadku powinna częściej się badać.<br>• Te kobiety powinny wykonać badanie genetyczne dlatego, że matka chora na raka piersi<br>miała mutację genu BRCA1, którą mogła odziedziczyć córka, a więc istnieje większe<br>prawdopodobieństwo, że córka też może zachorować na raka piersi. Jeżeli potwierdzi się<br>u niej nosicielstwo, powinna częściej badać się pod kątem wykrycia raka piersi.</p>","solutions":[]}