{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/28","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"28","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 28. (2 pkt)\nReguła Allena i reguła Bergmanna to dwie ekogeograficzne reguły dotyczące zwierząt\nstałocieplnych. Zgodnie z regułą Allena, u zwierząt jednego gatunku lub gatunków blisko\nspokrewnionych, populacje żyjące w zimniejszym klimacie odznaczają się mniejszymi\nrozmiarami wystających części ciała, takich jak: kończyny, małżowiny uszne czy ogon, niż\npopulacje z obszarów cieplejszych. Reguła Bergmanna dotyczy również zwierząt tego samego\ngatunku lub blisko spokrewnionych i określa, że populacje zwierząt żyjących w zimniejszym\nklimacie odznaczają się większymi rozmiarami ciała.\na) Wyjaśnij, jakie znaczenie dla zwierząt żyjących w klimacie chłodnym mają adaptacje\npolegające na mniejszych rozmiarach wystających części ciała i większych rozmiarach\nciała.\nb) Wyjaśnij, dlaczego opisane reguły odnoszą się wyłącznie do zwierząt stałocieplnych.","answer":null,"answer_text":"Zadanie 28. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie znaczenia opisanych w tekście adaptacji\nu zwierząt żyjących w chłodnym klimacie. (III.2a., I.3c.3)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie znaczenia opisanych adaptacji zwierząt żyjących w chłodnym\nklimacie, uwzględniające zmniejszenie stosunku powierzchni ciała do objętości\ni w związku z tym mniejszą utratę ciepła przez powierzchnię ciała.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\nMniejsze rozmiary wystających części ciała powodują, że stosunek powierzchni ciała\ndo objętości jest mniejszy, przez co tracone jest mniej ciepła przez powłoki ciała.\nObie opisane adaptacje zwierząt zmniejszają stosunek powierzchni ciała do objętości,\nprzez co zwierzęta te tracą mniej ciepła przez powłoki ciała.\nZwierzęta żyjące w chłodniejszym klimacie mają mniejsze rozmiary wystających części\nciała niż blisko spokrewnione z nimi gatunki z klimatu cieplejszego, ponieważ\nzmniejszają w ten sposób stosunek powierzchni ciała do objętości i w konsekwencji\nograniczają ilość wypromieniowywanego ciepła.\nZwierzęta żyjące w chłodnym klimacie mają większe rozmiary ciała, ponieważ wówczas\nstosunek objętości ich ciała do powierzchni jest większy, a zatem korzystniejszy\nze względu na ograniczenie utraty ciepła.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi, w których zdający odnosi się tylko do jednej z reguł\nekogeograficznych, ale uwzględnia zmniejszenie stosunku powierzchni ciała do objętości\ni ograniczenie utraty ciepła.\nUznaje się odpowiedzi, odnoszące się do zwiększenia stosunku objętości ciała do jego\npowierzchni zamiast zmniejszenia stosunku powierzchni ciała do jego objętości (jest to\nrównoważne).\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nWyjaśnienie zasadności stosowania reguły Allena\ni reguły Bergmanna w odniesieniu tylko do zwierząt\nstałocieplnych. (III.2a., I.3c.3)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające straty energii związane z utrzymywaniem\nstałej temperatury ciała przez zwierzęta stałocieplne, a w związku z tym - konieczność\njak największego ograniczania utraty ciepła z organizmu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• Zwierzęta stałocieplne, żyjące w warunkach chłodnego klimatu, muszą ograniczać utratę\nciepła z organizmu, aby utrzymać jego stałą temperaturę i ograniczyć koszty energetyczne\nstałocieplności.\n• Dlatego, że te zwierzęta ponoszą największe straty energetyczne na utrzymanie stałej\ntemperatury ciała, a więc ważne jest dla nich, aby ograniczyć straty ciepła w chłodnym\nklimacie.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-28.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 28. (2 pkt)
Reguła Allena i reguła Bergmanna to dwie ekogeograficzne reguły dotyczące zwierząt
stałocieplnych. Zgodnie z regułą Allena, u zwierząt jednego gatunku lub gatunków blisko
spokrewnionych, populacje żyjące w zimniejszym klimacie odznaczają się mniejszymi
rozmiarami wystających części ciała, takich jak: kończyny, małżowiny uszne czy ogon, niż
populacje z obszarów cieplejszych. Reguła Bergmanna dotyczy również zwierząt tego samego
gatunku lub blisko spokrewnionych i określa, że populacje zwierząt żyjących w zimniejszym
klimacie odznaczają się większymi rozmiarami ciała.
a) Wyjaśnij, jakie znaczenie dla zwierząt żyjących w klimacie chłodnym mają adaptacje
polegające na mniejszych rozmiarach wystających części ciała i większych rozmiarach
ciała.
b) Wyjaśnij, dlaczego opisane reguły odnoszą się wyłącznie do zwierząt stałocieplnych.

","answer_text_html":"

Zadanie 28. (0-2)
a) (0-1)
Tworzenie informacji
Wyjaśnienie znaczenia opisanych w tekście adaptacji
u zwierząt żyjących w chłodnym klimacie. (III.2a., I.3c.3)
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne wyjaśnienie znaczenia opisanych adaptacji zwierząt żyjących w chłodnym
klimacie, uwzględniające zmniejszenie stosunku powierzchni ciała do objętości
i w związku z tym mniejszą utratę ciepła przez powierzchnię ciała.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
Mniejsze rozmiary wystających części ciała powodują, że stosunek powierzchni ciała
do objętości jest mniejszy, przez co tracone jest mniej ciepła przez powłoki ciała.
Obie opisane adaptacje zwierząt zmniejszają stosunek powierzchni ciała do objętości,
przez co zwierzęta te tracą mniej ciepła przez powłoki ciała.
Zwierzęta żyjące w chłodniejszym klimacie mają mniejsze rozmiary wystających części
ciała niż blisko spokrewnione z nimi gatunki z klimatu cieplejszego, ponieważ
zmniejszają w ten sposób stosunek powierzchni ciała do objętości i w konsekwencji
ograniczają ilość wypromieniowywanego ciepła.
Zwierzęta żyjące w chłodnym klimacie mają większe rozmiary ciała, ponieważ wówczas
stosunek objętości ich ciała do powierzchni jest większy, a zatem korzystniejszy
ze względu na ograniczenie utraty ciepła.
Uwagi:
Uznaje się odpowiedzi, w których zdający odnosi się tylko do jednej z reguł
ekogeograficznych, ale uwzględnia zmniejszenie stosunku powierzchni ciała do objętości
i ograniczenie utraty ciepła.
Uznaje się odpowiedzi, odnoszące się do zwiększenia stosunku objętości ciała do jego
powierzchni zamiast zmniejszenia stosunku powierzchni ciała do jego objętości (jest to
równoważne).
b) (0-1)
Tworzenie informacji
Wyjaśnienie zasadności stosowania reguły Allena
i reguły Bergmanna w odniesieniu tylko do zwierząt
stałocieplnych. (III.2a., I.3c.3)
Schemat punktowania
1 p. - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające straty energii związane z utrzymywaniem
stałej temperatury ciała przez zwierzęta stałocieplne, a w związku z tym - konieczność
jak największego ograniczania utraty ciepła z organizmu.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Przykładowe odpowiedzi
• Zwierzęta stałocieplne, żyjące w warunkach chłodnego klimatu, muszą ograniczać utratę
ciepła z organizmu, aby utrzymać jego stałą temperaturę i ograniczyć koszty energetyczne
stałocieplności.
• Dlatego, że te zwierzęta ponoszą największe straty energetyczne na utrzymanie stałej
temperatury ciała, a więc ważne jest dla nich, aby ograniczyć straty ciepła w chłodnym
klimacie.

","solutions":[]}