{"id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad/4","paper_id":"biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona","number":"4","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2019,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4. (2 pkt)\nKomórki charakteryzujące się wysokim tempem syntezy białek, np. komórki trzustki, zawierają\nszczególnie dużo rybosomów. Takie komórki mają również dobrze widoczne aktywne jąderka\noraz liczne mitochondria. Część rybosomów jest zawieszona w cytozolu komórki, a część\nprzyłącza się do cytozolowej powierzchni błon siateczki śródplazmatycznej. Rybosomy\nwystępują również w matriks mitochondriów.\na) Wykaż związek między obecnością licznych rybosomów w komórkach trzustki\na obecnością dobrze widocznych jąderek w jej komórkach.\nb) Określ, na czym polega różnica między rybosomami występującymi w cytozolu\na rybosomami występującymi w matriks mitochondriów komórek trzustki.\nW odpowiedzi porównaj oba typy rybosomów.\nInformacja do zadań: 5. i 6.\nChromosomy są najlepiej widoczne w komórce podczas metafazy podziału mitotycznego. Mają\nwtedy zwartą strukturę, są krótkie i grube. Po ich wybarwieniu przy użyciu specjalnych\nbarwników uzyskuje się charakterystyczny dla każdego chromosomu homologicznego wzór\nprążków, co ułatwia rozpoznanie pod mikroskopem poszczególnych chromosomów\ni obserwację ich struktury.\nNa rysunku przedstawiono budowę metafazowego chromosomu 2 człowieka.\nNa podstawie: www. basicmedicalkey.com/genetic-and-developmental-disorders/\nPoziom rozszerzony\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"Zadanie 4. (0-2)\na) (0-1)\nTworzenie informacji\nWykazanie związku między budową komórki trzustki a jej\nfunkcją. (III.2a., I.1a.7, 4a.20)\nSchemat punktowania\n1 p. - za poprawne\nwykazanie\nzwiązku\nmiędzy obecnością\nlicznych\nrybosomów\nw komórkach trzustki a obecnością dobrze widocznych jąderek, uwzględniające rolę\njąderek w syntezie rRNA lub składania podjednostek rybosomów.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• W jąderkach wytwarzany jest rRNA, który buduje rybosomy, dlatego jąderka są lepiej\nwidoczne, gdyż są aktywne.\n• W jąderkach wytwarzany jest rRNA, dlatego w sytuacji, kiedy powstaje dużo rRNA,\nto jąderka są bardziej wyraźne.\n• W jąderkach syntezowany jest rRNA.\n• Jąderka odpowiadają za syntezę podjednostek rybosomów.\nUwagi:\nUznaje się odpowiedzi odnoszące się do dojrzewania mRNA w jąderku, jeżeli zdający\njednocześnie wykazał związek między mRNA a syntezą białek na rybosomach.\nNie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Jąderka uczestniczą w powstawaniu\nrybosomów”, „W jąderkach syntezowany jest RNA”, lub zawierających błędne uogólnienie,\nnp. „Jąderka odpowiadają za syntezę rybosomów”, „W jąderkach powstają rybosomy”, albo\nniewykazujących związku określonego w poleceniu, np. „W jąderkach zawarty jest rRNA”.\nb) (0-1)\nTworzenie informacji\nOkreślenie różnicy między rybosomami występującymi\nw cytozolu a rybosomami występującymi w mitochondriach\nkomórek trzustki. (III.2a.,1.a,b.7)\nSchemat punktowania\n1 p. - za określenie różnicy polegającej na występowaniu w mitochondriach rybosomów typu\nprokariotycznego, a w cytozolu rybosomów typu eukariotycznego albo określenie\nróżnicy w wielkości obu typów rybosomów lub współczynnika sedymentacji obu tych\nstruktur.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe odpowiedzi\n• W mitochondriach występują rybosomy typu prokariotycznego, które są mniejsze\nod rybosomów występujących w cytozolu komórek eukariotycznych.\n• W mitochondriach występują rybosomy typu prokariotycznego, a w cytoplazmie - typu\neukariotycznego.\n• Rybosomy mitochondrialne są mniejsze od rybosomów występujących w cytozolu\nkomórek eukariotycznych.\n• Rybosomy cytoplazmatyczne mają stałą sedymentacji 80S, a mitochondrialne - 55S.\n• Stosunek rRNA do białek w rybosomach mitochondrialnych jest niższy (1 : 3) niż\nw rybosomach cytoplazmatycznych (1 : 1).\n• Rybosomy mitochondrialne są mniejsze.\n• Rybosomy cytoplazmatyczne mają większą stałą sedymentacji.\nUwagi:\nUznaje\nsię\nodpowiedzi,\nw\nktórych\nwspółczynnik\nsedymentacji\ndla\nrybosomów\nmitochondrialnych został podany jako 70S zamiast 55S.\nNie uznaje się odpowiedzi nieokreślających kierunku różnicy, np.: „różnią się\nwspółczynnikiem sedymentacji”, „różnią się wielkością” lub „rybosomy cytoplazmatyczne\nmają stałą sedymentacji 80S”.\nNie uznaje się odpowiedzi odwołujących się do różnicy w funkcji wynikającej bezpośrednio\nz odmiennej lokalizacji rybosomów cytoplazmatycznych i mitochondrialnych, np. „Rybosomy\nmitochondrialne syntezują białka dla mitochondrium, a cytoplazmatyczne - dla całej\nkomórki”.","solution":null,"image":"img/biologia-2019-maj-matura-stara-rozszerzona/zad-4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2019 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4. (2 pkt)<br>Komórki charakteryzujące się wysokim tempem syntezy białek, np. komórki trzustki, zawierają<br>szczególnie dużo rybosomów. Takie komórki mają również dobrze widoczne aktywne jąderka<br>oraz liczne mitochondria. Część rybosomów jest zawieszona w cytozolu komórki, a część<br>przyłącza się do cytozolowej powierzchni błon siateczki śródplazmatycznej. Rybosomy<br>występują również w matriks mitochondriów.<br>a) Wykaż związek między obecnością licznych rybosomów w komórkach trzustki<br>a obecnością dobrze widocznych jąderek w jej komórkach.<br>b) Określ, na czym polega różnica między rybosomami występującymi w cytozolu<br>a rybosomami występującymi w matriks mitochondriów komórek trzustki.<br>W odpowiedzi porównaj oba typy rybosomów.<br>Informacja do zadań: 5. i 6.<br>Chromosomy są najlepiej widoczne w komórce podczas metafazy podziału mitotycznego. Mają<br>wtedy zwartą strukturę, są krótkie i grube. Po ich wybarwieniu przy użyciu specjalnych<br>barwników uzyskuje się charakterystyczny dla każdego chromosomu homologicznego wzór<br>prążków, co ułatwia rozpoznanie pod mikroskopem poszczególnych chromosomów<br>i obserwację ich struktury.<br>Na rysunku przedstawiono budowę metafazowego chromosomu 2 człowieka.<br>Na podstawie: www. basicmedicalkey.com/genetic-and-developmental-disorders/<br>Poziom rozszerzony<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>Zadanie 4. (0-2)<br>a) (0-1)<br>Tworzenie informacji<br>Wykazanie związku między budową komórki trzustki a jej<br>funkcją. (III.2a., I.1a.7, 4a.20)<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za poprawne<br>wykazanie<br>związku<br>między obecnością<br>licznych<br>rybosomów<br>w komórkach trzustki a obecnością dobrze widocznych jąderek, uwzględniające rolę<br>jąderek w syntezie rRNA lub składania podjednostek rybosomów.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>• W jąderkach wytwarzany jest rRNA, który buduje rybosomy, dlatego jąderka są lepiej<br>widoczne, gdyż są aktywne.<br>• W jąderkach wytwarzany jest rRNA, dlatego w sytuacji, kiedy powstaje dużo rRNA,<br>to jąderka są bardziej wyraźne.<br>• W jąderkach syntezowany jest rRNA.<br>• Jąderka odpowiadają za syntezę podjednostek rybosomów.<br>Uwagi:<br>Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do dojrzewania mRNA w jąderku, jeżeli zdający<br>jednocześnie wykazał związek między mRNA a syntezą białek na rybosomach.<br>Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, np. „Jąderka uczestniczą w powstawaniu<br>rybosomów”, „W jąderkach syntezowany jest RNA”, lub zawierających błędne uogólnienie,<br>np. „Jąderka odpowiadają za syntezę rybosomów”, „W jąderkach powstają rybosomy”, albo<br>niewykazujących związku określonego w poleceniu, np. „W jąderkach zawarty jest rRNA”.<br>b) (0-1)<br>Tworzenie informacji<br>Określenie różnicy między rybosomami występującymi<br>w cytozolu a rybosomami występującymi w mitochondriach<br>komórek trzustki. (III.2a.,1.a,b.7)<br>Schemat punktowania<br>1 p. - za określenie różnicy polegającej na występowaniu w mitochondriach rybosomów typu<br>prokariotycznego, a w cytozolu rybosomów typu eukariotycznego albo określenie<br>różnicy w wielkości obu typów rybosomów lub współczynnika sedymentacji obu tych<br>struktur.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe odpowiedzi<br>• W mitochondriach występują rybosomy typu prokariotycznego, które są mniejsze<br>od rybosomów występujących w cytozolu komórek eukariotycznych.<br>• W mitochondriach występują rybosomy typu prokariotycznego, a w cytoplazmie - typu<br>eukariotycznego.<br>• Rybosomy mitochondrialne są mniejsze od rybosomów występujących w cytozolu<br>komórek eukariotycznych.<br>• Rybosomy cytoplazmatyczne mają stałą sedymentacji 80S, a mitochondrialne - 55S.<br>• Stosunek rRNA do białek w rybosomach mitochondrialnych jest niższy (1 : 3) niż<br>w rybosomach cytoplazmatycznych (1 : 1).<br>• Rybosomy mitochondrialne są mniejsze.<br>• Rybosomy cytoplazmatyczne mają większą stałą sedymentacji.<br>Uwagi:<br>Uznaje<br>się<br>odpowiedzi,<br>w<br>których<br>współczynnik<br>sedymentacji<br>dla<br>rybosomów<br>mitochondrialnych został podany jako 70S zamiast 55S.<br>Nie uznaje się odpowiedzi nieokreślających kierunku różnicy, np.: „różnią się<br>współczynnikiem sedymentacji”, „różnią się wielkością” lub „rybosomy cytoplazmatyczne<br>mają stałą sedymentacji 80S”.<br>Nie uznaje się odpowiedzi odwołujących się do różnicy w funkcji wynikającej bezpośrednio<br>z odmiennej lokalizacji rybosomów cytoplazmatycznych i mitochondrialnych, np. „Rybosomy<br>mitochondrialne syntezują białka dla mitochondrium, a cytoplazmatyczne - dla całej<br>komórki”.</p>","solutions":[]}