{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"1.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one informacje prawdziwe. W każdym\nnawiasie podkreśl właściwe określenie.\nGdy temperatura środowiska wzrasta, to płynność błony komórkowej organizmu\njednokomórkowego (się zmniejsza / się zwiększa). Temu zjawisku przeciwdziała zmiana składu\nbłony komórkowej, która polega na (zmniejszeniu / zwiększeniu) udziału cząsteczek\no dłuższych łańcuchach węglowodorowych z mniejszą liczbą wiązań podwójnych.","answer":"się zwiększa, zwiększeniu","answer_text":"1.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\n[…] odnosi się krytycznie do\nprzedstawionych informacji […], wyjaśnia\nzależności przyczynowo-skutkowe.\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, porównuje i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nI. Poznanie świata organizmów na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne [ ].\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n3. Lipidy. Zdający:\n1) przedstawia budowę i znaczenie tłuszczów\nw organizmach;\n2) rozróżnia lipidy (fosfolipidy, glikolipidy, woski\ni steroidy, w tym cholesterol), podaje ich\nwłaściwości i omawia znaczenie.\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:\n2) opisuje błony komórki, wskazując na\nzwiązek między budową a funkcją pełnioną\nprzez błony.\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawny wybór i podkreślenie właściwych określeń w obu nawiasach.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nGdy temperatura środowiska wzrasta, to płynność błony komórkowej organizmu\njednokomórkowego (się zmniejsza / się zwiększa). Temu zjawisku przeciwdziała zmiana\nskładu błony komórkowej, która polega na (zmniejszeniu / zwiększeniu) udziału cząsteczek\no dłuższych łańcuchach węglowodorowych z mniejszą liczbą wiązań podwójnych.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Gdy temperatura środowiska wzrasta, to płynność błony komórkowej organizmu jednokomórkowego (~~się zmniejsza~~ / **się zwiększa**). Temu zjawisku przeciwdziała zmiana składu błony komórkowej, która polega na (~~zmniejszeniu~~ / **zwiększeniu**) udziału cząsteczek o dłuższych łańcuchach węglowodorowych z mniejszą liczbą wiązań podwójnych.**\n\n## Sposób 1 - Wpływ temperatury na płynność błon\n\n**Krok 1: Wzrost temperatury → wzrost płynności błony.**\nWyższa temperatura = większa energia kinetyczna cząsteczek lipidów = szybsze ruchy boczne, mniejsza spójność dwuwarstwy → większa płynność.\n\nDirekt z tekstu zadania: 'jej wzrost [temperatury] skutkuje zwiększeniem płynności dwuwarstwy'.\n\n**Krok 2: Jak organizm przeciwdziała nadmiernej płynności?**\nAby ZMNIEJSZYĆ płynność (przeciwdziałać efektowi temperatury), trzeba **zwiększyć siły międzycząsteczkowe** w błonie:\n\n- **Dłuższe łańcuchy węglowodorowe** → więcej oddziaływań van der Waalsa pomiędzy ogonami → ściślejsze upakowanie → mniejsza płynność.\n- **Mniej wiązań podwójnych** (więcej nasyconych) → łańcuchy są PROSTE (bez 'załamań' cis), upakowują się ciasno → mniejsza płynność.\n\nTekst zadania mówi wprost: 'jest ona [błona] tym bardziej płynna, im więcej w niej cząsteczek fosfolipidów z **krótkimi i nienasyconymi** łańcuchami'. Logiczna kontra: dłuższe + bardziej nasycone = mniej płynna.\n\n→ Trzeba **zwiększyć** udział długich i nasyconych łańcuchów w wyższej temperaturze.\n\n## Sposób 2 - Analogia z masłem i olejem\n\n**Masło** (długie, nasycone kwasy tłuszczowe) → stałe w temperaturze pokojowej.\n**Olej** (krótkie, nienasycone kwasy tłuszczowe) → płynne.\n\nWysoka temperatura 'topi' błonę → trzeba 'zagęścić' ją bardziej masłowymi (długimi, nasyconymi) lipidami, aby utrzymać stałą półpłynną konsystencję.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 1.2, max 1 pkt):**\n- **1 pkt** - za poprawny wybór i podkreślenie właściwych określeń w **obu nawiasach** (się zwiększa + zwiększeniu)\n- **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi\n\n**Wymaganie programowe:** V. Rozumowanie i argumentacja; I. Budowa chemiczna organizmów. 3. Lipidy. II. Budowa i funkcjonowanie komórki - opisuje błony komórki, wskazując na związek między budową a funkcją.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nKarta wzorów BIO str. 4-5 zawiera wzory kwasów tłuszczowych nasyconych (np. palmitynowy, stearynowy) i nienasyconych (np. oleinowy z wiązaniem cis). Wiązanie cis powoduje 'załamanie' łańcucha - kluczowe dla zrozumienia, dlaczego nienasycone lipidy są bardziej płynne.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - uczeń podkreśla 'zmniejszeniu' w drugim nawiasie, myśląc że organizm 'redukuje' coś. Pamiętaj: organizm ZWIĘKSZA udział długich/nasyconych, aby PRZECIWDZIAŁAĆ wzrostowi płynności.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wystarczy podkreślić tylko jeden właściwy wariant w każdym nawiasie - zaznaczenie obydwu = błąd.","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 1.2. (0-1)<br>Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały one informacje prawdziwe. W każdym<br>nawiasie podkreśl właściwe określenie.<br>Gdy temperatura środowiska wzrasta, to płynność błony komórkowej organizmu<br>jednokomórkowego (się zmniejsza / się zwiększa). Temu zjawisku przeciwdziała zmiana składu<br>błony komórkowej, która polega na (zmniejszeniu / zwiększeniu) udziału cząsteczek<br>o dłuższych łańcuchach węglowodorowych z mniejszą liczbą wiązań podwójnych.</p>","answer_text_html":"<p>1.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>[…] odnosi się krytycznie do<br>przedstawionych informacji […], wyjaśnia<br>zależności przyczynowo-skutkowe.<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,<br>selekcjonuje, porównuje i przetwarza<br>informacje pozyskane z różnorodnych<br>źródeł […].<br>I. Poznanie świata organizmów na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający […] przedstawia i wyjaśnia<br>procesy i zjawiska biologiczne [ ].<br>I. Budowa chemiczna organizmów.</p>\n<ol><li>Lipidy. Zdający:</li><li>przedstawia budowę i znaczenie tłuszczów</li></ol>\n<p>w organizmach;</p>\n<ol><li>rozróżnia lipidy (fosfolipidy, glikolipidy, woski</li></ol>\n<p>i steroidy, w tym cholesterol), podaje ich<br>właściwości i omawia znaczenie.<br>II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje błony komórki, wskazując na</li></ol>\n<p>związek między budową a funkcją pełnioną<br>przez błony.<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za poprawny wybór i podkreślenie właściwych określeń w obu nawiasach.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Gdy temperatura środowiska wzrasta, to płynność błony komórkowej organizmu<br>jednokomórkowego (się zmniejsza / się zwiększa). Temu zjawisku przeciwdziała zmiana<br>składu błony komórkowej, która polega na (zmniejszeniu / zwiększeniu) udziału cząsteczek<br>o dłuższych łańcuchach węglowodorowych z mniejszą liczbą wiązań podwójnych.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Gdy temperatura środowiska wzrasta, to płynność błony komórkowej organizmu jednokomórkowego (~~się zmniejsza~~ / </strong>się zwiększa<strong>). Temu zjawisku przeciwdziała zmiana składu błony komórkowej, która polega na (~~zmniejszeniu~~ / </strong>zwiększeniu<strong>) udziału cząsteczek o dłuższych łańcuchach węglowodorowych z mniejszą liczbą wiązań podwójnych.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Wpływ temperatury na płynność błon</h4>\n<p><strong>Krok 1: Wzrost temperatury → wzrost płynności błony.</strong><br>Wyższa temperatura = większa energia kinetyczna cząsteczek lipidów = szybsze ruchy boczne, mniejsza spójność dwuwarstwy → większa płynność.</p>\n<p>Direkt z tekstu zadania: &#x27;jej wzrost [temperatury] skutkuje zwiększeniem płynności dwuwarstwy&#x27;.</p>\n<p><strong>Krok 2: Jak organizm przeciwdziała nadmiernej płynności?</strong><br>Aby ZMNIEJSZYĆ płynność (przeciwdziałać efektowi temperatury), trzeba <strong>zwiększyć siły międzycząsteczkowe</strong> w błonie:</p>\n<ul><li><strong>Dłuższe łańcuchy węglowodorowe</strong> → więcej oddziaływań van der Waalsa pomiędzy ogonami → ściślejsze upakowanie → mniejsza płynność.</li><li><strong>Mniej wiązań podwójnych</strong> (więcej nasyconych) → łańcuchy są PROSTE (bez &#x27;załamań&#x27; cis), upakowują się ciasno → mniejsza płynność.</li></ul>\n<p>Tekst zadania mówi wprost: &#x27;jest ona [błona] tym bardziej płynna, im więcej w niej cząsteczek fosfolipidów z <strong>krótkimi i nienasyconymi</strong> łańcuchami&#x27;. Logiczna kontra: dłuższe + bardziej nasycone = mniej płynna.</p>\n<p>→ Trzeba <strong>zwiększyć</strong> udział długich i nasyconych łańcuchów w wyższej temperaturze.</p>\n<h4>Sposób 2 - Analogia z masłem i olejem</h4>\n<p><strong>Masło</strong> (długie, nasycone kwasy tłuszczowe) → stałe w temperaturze pokojowej.<br><strong>Olej</strong> (krótkie, nienasycone kwasy tłuszczowe) → płynne.</p>\n<p>Wysoka temperatura &#x27;topi&#x27; błonę → trzeba &#x27;zagęścić&#x27; ją bardziej masłowymi (długimi, nasyconymi) lipidami, aby utrzymać stałą półpłynną konsystencję.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 1.2, max 1 pkt):</strong></p>\n<ul><li><strong>1 pkt</strong> - za poprawny wybór i podkreślenie właściwych określeń w <strong>obu nawiasach</strong> (się zwiększa + zwiększeniu)</li><li><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi</li></ul>\n<p><strong>Wymaganie programowe:</strong> V. Rozumowanie i argumentacja; I. Budowa chemiczna organizmów. 3. Lipidy. II. Budowa i funkcjonowanie komórki - opisuje błony komórki, wskazując na związek między budową a funkcją.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO str. 4-5 zawiera wzory kwasów tłuszczowych nasyconych (np. palmitynowy, stearynowy) i nienasyconych (np. oleinowy z wiązaniem cis). Wiązanie cis powoduje &#x27;załamanie&#x27; łańcucha - kluczowe dla zrozumienia, dlaczego nienasycone lipidy są bardziej płynne.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd - uczeń podkreśla &#x27;zmniejszeniu&#x27; w drugim nawiasie, myśląc że organizm &#x27;redukuje&#x27; coś. Pamiętaj: organizm ZWIĘKSZA udział długich/nasyconych, aby PRZECIWDZIAŁAĆ wzrostowi płynności.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wystarczy podkreślić tylko jeden właściwy wariant w każdym nawiasie - zaznaczenie obydwu = błąd.</blockquote>"}]}