{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/10.1","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"10.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.1. (0-1)\nWybierz i zaznacz nazwę zjawiska opisanego w tekście, umożliwiającego odróżnienie\nsamca ohara od samicy ohara po cechach morfologicznych.\nA. hermafrodytyzm\nB. zmienność modyfikacyjna\nC. dymorfizm płciowy\nD. rozdzielnopłciowość\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n9.1.\n9.2.\n9.3.\n10.1.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":"C","answer_text":"10.1. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje\norganizmy, […] przedstawia związki\nmiędzy strukturą a funkcją na różnych\npoziomach organizacji życia […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, porównuje i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający:\n1) wymienia cechy charakterystyczne […]\nptaków […] w powiązaniu ze środowiskiem\ni trybem życia;\n2) opisuje przebieg czynności życiowych,\nw tym rozmnażanie się i rozwój grup\nwymienionych w pkt 1.\nZasady oceniania\n1 p. - za wybranie właściwej nazwy opisanego w tekście zjawiska.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nC","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Dymorfizm płciowy** (dymorfizm seksualny)\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (definicja zjawiska)\n\n**Dymorfizm płciowy** to zjawisko, w którym osobniki tego samego gatunku różnią się morfologicznie w zależności od płci - różnice dotyczą budowy ciała, ubarwienia, rozmiarów lub dodatkowych struktur (np. naroli, czubów, grzebieni).\n\nW tekście podano **trzy konkretne cechy morfologiczne** różniące samca od samicy ohara:\n1. **Rozmiar** - samce są nieco **większe** od samic\n2. **Ubarwienie** - samce są **intensywniej ubarwione**\n3. **Struktury dodatkowe** - samce mają **jaskrawoczerwoną narolę** u nasady dzioba oraz **rdzawe pióra** pod ogonem\n\nWszystkie trzy cechy są cechami morfologicznymi (wygląd zewnętrzny) i wszystkie są **zależne od płci** → to definicja dymorfizmu płciowego.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez definicje pokrewnych zjawisk\n\nTypowe opcje w zadaniach CKE tego typu to cztery zjawiska:\n\n| Zjawisko | Co oznacza | Czy pasuje do opisu? |\n| **Dymorfizm płciowy** | Różnice morfologiczne między ♂ i ♀ tego samego gatunku | ✅ TAK - różna naroś, ubarwienie, rozmiar |\n| **Polimorfizm** | Różne formy fenotypowe wewnątrz jednej płci/populacji (np. różne ubarwienia u jednej płci) | ❌ NIE - to nie porównanie płci |\n| **Melanizm** | Nadmierne wybarwienie ciemne/czarne | ❌ NIE - opis dotyczy czerwono-rdzawych cech, nie ciemnienia |\n| **Mimikra** | Upodobnienie do innego organizmu lub otoczenia | ❌ NIE - brak kontekstu naśladownictwa |\n\nTylko dymorfizm płciowy opisuje **różnicę między ♂ a ♀ na poziomie morfologicznym**.\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie ewolucyjne (kontekst funkcjonalny)\n\nDymorfizm płciowy u ptaków jest wynikiem **doboru płciowego** (*sexual selection*, teoria Darwina):\n- Samce konkurują o samice → silna presja selekcyjna na cechy sygnalizujące **kondycję i jakość genetyczną**\n- Jaskrawa naroś + intensywne ubarwienie samca = sygnał dla samicy = **dobór płciowy wewnątrzpłciowy i międzypłciowy**\n- Pisklęta są **zagniazdownikami** wędrowymi (wodzenie do wody) → ochrona przed drapieżnikami może tłumaczyć, dlaczego **samice są skromniej ubarwione** (kryptyczny wygląd na gnieździe)\n\nTen kontekst potwierdza: opisane różnice to **dymorfizm płciowy** uwarunkowany ewolucyjnie przez dobór płciowy.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 10.1, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń wybiera i zaznacza: **dymorfizm płciowy**\n> - **0 pkt** - odpowiedź inna lub brak odpowiedzi\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość definicji zjawisk biologicznych: dymorfizm płciowy, polimorfizm, mimikra. To czysta terminologia z zakresu systematyki i ekologii.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |\n| **Polimorfizm** | Uczeń myli „wiele form w gatunku\" z „dwie formy (♂/♀) w gatunku\" - polimorfizm to różnorodność wewnątrz jednej płci, np. różne morfotypy barwne u samic jednego gatunku |\n| **Melanizm** | Uczeń widzi opis ubarwienia i kojarzy z „melanina = barwnik\" - błąd, bo melanizm to konkretnie NADMIAR ciemnego barwnika, a nie ogólna różnica ubarwień między płciami |\n| **Mimikra** | Uczeń kojarzy „naśladowanie = upodobnienie\" - błąd, bo mimikra wymaga podobieństwa do INNEGO GATUNKU lub środowiska, nie do samicy własnego gatunku |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dymorfizm płciowy ≠ polimorfizm - **polimorfizm** to wiele form w populacji niezależnie od płci (np. krew grupy 0/A/B/AB), **dymorfizm płciowy** to konkretnie różnica ♂ vs ♀.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dymorfizm płciowy może obejmować zarówno **rozmiar ciała** (samce większe), **ubarwienie** (jaskrawsze samce), jak i **struktury dodatkowe** (naroś, grzebień, rogi) - wszystkie trzy typy są w tekście, co wzmacnia odpowiedź.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W CKE bywa pułapka - dobór płciowy (zjawisko ewolucyjne) vs dymorfizm płciowy (zjawisko morfologiczne). Pytanie dotyczy **nazwy cechy/zjawiska morfologicznego**, nie mechanizmu ewolucyjnego → odpowiedź to **dymorfizm płciowy**, NIE „dobór płciowy\".","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-10.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.1. (0-1)<br>Wybierz i zaznacz nazwę zjawiska opisanego w tekście, umożliwiającego odróżnienie<br>samca ohara od samicy ohara po cechach morfologicznych.<br>A. hermafrodytyzm<br>B. zmienność modyfikacyjna<br>C. dymorfizm płciowy<br>D. rozdzielnopłciowość<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>9.1.<br>9.2.<br>9.3.<br>10.1.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>10.1. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje<br>organizmy, […] przedstawia związki<br>między strukturą a funkcją na różnych<br>poziomach organizacji życia […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,<br>selekcjonuje, porównuje i przetwarza<br>informacje pozyskane z różnorodnych<br>źródeł […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Zwierzęta kręgowe. Zdający:</li><li>wymienia cechy charakterystyczne […]</li></ol>\n<p>ptaków […] w powiązaniu ze środowiskiem<br>i trybem życia;</p>\n<ol><li>opisuje przebieg czynności życiowych,</li></ol>\n<p>w tym rozmnażanie się i rozwój grup<br>wymienionych w pkt 1.<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za wybranie właściwej nazwy opisanego w tekście zjawiska.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>C</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Dymorfizm płciowy</strong> (dymorfizm seksualny)</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (definicja zjawiska)</h4>\n<p><strong>Dymorfizm płciowy</strong> to zjawisko, w którym osobniki tego samego gatunku różnią się morfologicznie w zależności od płci - różnice dotyczą budowy ciała, ubarwienia, rozmiarów lub dodatkowych struktur (np. naroli, czubów, grzebieni).</p>\n<p>W tekście podano <strong>trzy konkretne cechy morfologiczne</strong> różniące samca od samicy ohara:</p>\n<ol><li><strong>Rozmiar</strong> - samce są nieco <strong>większe</strong> od samic</li><li><strong>Ubarwienie</strong> - samce są <strong>intensywniej ubarwione</strong></li><li><strong>Struktury dodatkowe</strong> - samce mają <strong>jaskrawoczerwoną narolę</strong> u nasady dzioba oraz <strong>rdzawe pióra</strong> pod ogonem</li></ol>\n<p>Wszystkie trzy cechy są cechami morfologicznymi (wygląd zewnętrzny) i wszystkie są <strong>zależne od płci</strong> → to definicja dymorfizmu płciowego.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez definicje pokrewnych zjawisk</h4>\n<p>Typowe opcje w zadaniach CKE tego typu to cztery zjawiska:</p>\n<p>| Zjawisko | Co oznacza | Czy pasuje do opisu? |<br>| <strong>Dymorfizm płciowy</strong> | Różnice morfologiczne między ♂ i ♀ tego samego gatunku | ✅ TAK - różna naroś, ubarwienie, rozmiar |<br>| <strong>Polimorfizm</strong> | Różne formy fenotypowe wewnątrz jednej płci/populacji (np. różne ubarwienia u jednej płci) | ❌ NIE - to nie porównanie płci |<br>| <strong>Melanizm</strong> | Nadmierne wybarwienie ciemne/czarne | ❌ NIE - opis dotyczy czerwono-rdzawych cech, nie ciemnienia |<br>| <strong>Mimikra</strong> | Upodobnienie do innego organizmu lub otoczenia | ❌ NIE - brak kontekstu naśladownictwa |</p>\n<p>Tylko dymorfizm płciowy opisuje <strong>różnicę między ♂ a ♀ na poziomie morfologicznym</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie ewolucyjne (kontekst funkcjonalny)</h4>\n<p>Dymorfizm płciowy u ptaków jest wynikiem <strong>doboru płciowego</strong> (<em>sexual selection</em>, teoria Darwina):</p>\n<ul><li>Samce konkurują o samice → silna presja selekcyjna na cechy sygnalizujące <strong>kondycję i jakość genetyczną</strong></li><li>Jaskrawa naroś + intensywne ubarwienie samca = sygnał dla samicy = <strong>dobór płciowy wewnątrzpłciowy i międzypłciowy</strong></li><li>Pisklęta są <strong>zagniazdownikami</strong> wędrowymi (wodzenie do wody) → ochrona przed drapieżnikami może tłumaczyć, dlaczego <strong>samice są skromniej ubarwione</strong> (kryptyczny wygląd na gnieździe)</li></ul>\n<p>Ten kontekst potwierdza: opisane różnice to <strong>dymorfizm płciowy</strong> uwarunkowany ewolucyjnie przez dobór płciowy.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 10.1, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń wybiera i zaznacza: <strong>dymorfizm płciowy</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - odpowiedź inna lub brak odpowiedzi</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość definicji zjawisk biologicznych: dymorfizm płciowy, polimorfizm, mimikra. To czysta terminologia z zakresu systematyki i ekologii.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |<br>| <strong>Polimorfizm</strong> | Uczeń myli „wiele form w gatunku&quot; z „dwie formy (♂/♀) w gatunku&quot; - polimorfizm to różnorodność wewnątrz jednej płci, np. różne morfotypy barwne u samic jednego gatunku |<br>| <strong>Melanizm</strong> | Uczeń widzi opis ubarwienia i kojarzy z „melanina = barwnik&quot; - błąd, bo melanizm to konkretnie NADMIAR ciemnego barwnika, a nie ogólna różnica ubarwień między płciami |<br>| <strong>Mimikra</strong> | Uczeń kojarzy „naśladowanie = upodobnienie&quot; - błąd, bo mimikra wymaga podobieństwa do INNEGO GATUNKU lub środowiska, nie do samicy własnego gatunku |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Dymorfizm płciowy ≠ polimorfizm - <strong>polimorfizm</strong> to wiele form w populacji niezależnie od płci (np. krew grupy 0/A/B/AB), <strong>dymorfizm płciowy</strong> to konkretnie różnica ♂ vs ♀.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Dymorfizm płciowy może obejmować zarówno <strong>rozmiar ciała</strong> (samce większe), <strong>ubarwienie</strong> (jaskrawsze samce), jak i <strong>struktury dodatkowe</strong> (naroś, grzebień, rogi) - wszystkie trzy typy są w tekście, co wzmacnia odpowiedź.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W CKE bywa pułapka - dobór płciowy (zjawisko ewolucyjne) vs dymorfizm płciowy (zjawisko morfologiczne). Pytanie dotyczy <strong>nazwy cechy/zjawiska morfologicznego</strong>, nie mechanizmu ewolucyjnego → odpowiedź to <strong>dymorfizm płciowy</strong>, NIE „dobór płciowy&quot;.</blockquote>"}]}