{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/10.3","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"10.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 10.3. (0-1)\nNa podstawie tekstu określ jeden z czynników ograniczających liczebność par lęgowych\noharów nad Zatoką Pucką.","answer":null,"answer_text":"10.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nVI. Postawa wobec przyrody i środowiska.\nZdający rozumie znaczenie ochrony\nprzyrody i środowiska oraz zna i rozumie\nzasady zrównoważonego rozwoju […].\nZakres rozszerzony.\nVIII. Różnorodność biologiczna Ziemi. Zdający:\n6) uzasadnia konieczność stosowania ochrony\nczynnej dla zachowania wybranych gatunków\ni ekosystemów.\nZakres podstawowy.\n2. Różnorodność biologiczna i jej zagrożenia.\nZdający:\n1) opisuje różnorodność biologiczną na\npoziomie genetycznym, gatunkowym\ni ekosystemowym; wskazuje przyczyny spadku\nróżnorodności genetycznej, wymierania\ngatunków, zanikania siedlisk i ekosystemów;\n6) przedstawia różnicę między ochroną bierną\na czynną […].\nZasady oceniania\n1 p. - za określenie właściwego czynnika - liczby miejsc do gniazdowania.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Czynnikiem ograniczającym liczebność par lęgowych ohara nad Zatoką Pucką jest brak\nodpowiedniej liczby miejsc do gniazdowania.\n• Dostępność nor lęgowych.\n• Liczba nor.\nZadanie 11. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi\nsię krytycznie do przedstawionych\ninformacji […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe.\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia\nfunkcjonowanie organizmu ludzkiego na\nróżnych poziomach złożoności […],\ndostrzega związki między strukturą\na funkcją […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n1. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka\n(tkanki, narządy, układy narządów). Zdający:\n2) przedstawia układy narządów człowieka\noraz określa ich podstawowe funkcje, wykazuje\ncechy budowy narządów będące ich adaptacją\ndo pełnionych funkcji.\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - P.\nZadanie 12. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Mała liczba dostępnych nor (miejsc lęgowych)** - ohary gniazdują w norach (np. króliczych), a ich liczba jest ograniczona i wyznacza maksymalną liczbę par lęgowych.\n\n*(Alternatywnie - zależnie od treści tekstu w arkuszu: ograniczona baza pokarmowa / presja turystyczna / drapieżnictwo. Podaj ten czynnik, który jest dosłownie wymieniony lub wynika z treści tekstu.)*\n\n## Sposób 1 - Analiza tekstu: czynnik ograniczający = „wąskie gardło\" lęgowe\n\n1. **Czego szukamy?** Czynnik ograniczający liczebność = coś, czego **brakuje lub jest za mało**, żeby para mogła się rozmnożyć.\n2. **Ohary jako gatunek:** *Tadorna tadorna* to kaczka gniazdująca **w norach** (głównie króliczych lub lisich) - nie buduje gniazd na otwartej wodzie ani w trzcinach.\n3. **Logika ograniczenia:** Jeśli tekst podaje, że liczba nor jest skończona → **każda para potrzebuje jednej nory → brak wolnych nor = brak nowych par lęgowych**.\n4. **Wniosek z tekstu:** Liczba par lęgowych jest równa liczbie zajętych nor = liczba par **nie może przekroczyć liczby dostępnych nor**.\n\n**Odpowiedź:** Mała liczba odpowiednich nor (miejsc lęgowych) ogranicza liczbę par, które mogą przystąpić do lęgów.\n\n## Sposób 2 - Definicja czynnika ograniczającego (prawo minimum Liebiga)\n\n**Czynnik ograniczający** to ten zasób lub warunek środowiskowy, który jest **w najmniejszej ilości względem potrzeb populacji** i przez to hamuje jej wzrost.\n\nDla oharów nad Zatoką Pucką:\n\n| Potrzeba pary lęgowej | Dostępność | Czynnik ograniczający? |\n| Miejsce lęgowe (nora) | **Ograniczona liczba nor** w terenie | **TAK - wąskie gardło** |\n| Pokarm (bezkręgowce denne) | Zależy od tekstu | TAK, jeśli tekst o tym mówi |\n| Terytorium | Zależy od zagęszczenia | Zależy od tekstu |\n| Spokój od człowieka | Presja turystyczna | TAK, jeśli tekst o tym mówi |\n\n→ Z tekstu wybierz **ten czynnik, który jest wprost wymieniony jako ograniczony**. W standardowych tekstach CKE o oharach najczęściej pojawia się **dostępność nor**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 10.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń podaje jeden czynnik ograniczający liczebność par lęgowych oharów, który **wynika z treści tekstu** (np. mała liczba miejsc lęgowych/nor; ograniczona baza pokarmowa; presja człowieka/turystyka - zgodnie z tym, co tekst zawiera)\n> - **0 pkt** - uczeń podaje czynnik, który **nie wynika z tekstu**, lub odpowiedź jest zbyt ogólna/niepowiązana z oharami nad Zatoką Pucką\n> - **Uwaga z klucza:** ❌ Nie uznaje się czynników biologicznie poprawnych, ale niewymienionych w tekście - zadanie jest **„na podstawie tekstu\"**, nie na ogólną wiedzę\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy:\n- umiejętność **czytania ze zrozumieniem** (wyodrębnienie czynnika ograniczającego z tekstu)\n- znajomość definicji **czynnika ograniczającego** (prawo minimum)\n- podstawowa wiedza o biologii lęgowej *Tadorna tadorna* (gniazdowanie w norach)\n\n## Częste błędne odpowiedzi\n\n| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie zostanie uznana |\n| „Zanieczyszczenie wody\" | Może być prawdziwe ekologicznie, ale jeśli tekst tego nie mówi → 0 pkt |\n| „Zbyt duża konkurencja wewnątrzgatunkowa\" | Zbyt ogólne; nie wskazuje konkretnego ograniczonego zasobu |\n| „Niekorzystny klimat\" | Nie dotyczy Zatoki Puckiej; brak w tekście |\n| „Drapieżnictwo lisów\" | Poprawne biologicznie dla *T. tadorna*, ale tylko jeśli tekst to wymienia |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Zadanie brzmi „na podstawie tekstu\" - odpowiedź MUSI wynikać z treści tekstu, nie z ogólnej wiedzy o gatunku. Nawet idealnie poprawna biologicznie odpowiedź = **0 pkt**, jeśli tekst jej nie zawiera.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wystarczy **jeden** czynnik - nie pisz listy, bo ryzykujesz, że komisja trafi na błędny punkt na liście i nie przyzna punktu.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odpowiedź musi być **przyczynowa**, nie opisowa. „Mała liczba nor\" ✅ vs. „ohary gniazdują w norach\" ❌ (to opis biologii, nie wskazanie czynnika ograniczającego).","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-10.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 10.3. (0-1)<br>Na podstawie tekstu określ jeden z czynników ograniczających liczebność par lęgowych<br>oharów nad Zatoką Pucką.</p>","answer_text_html":"<p>10.3. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>VI. Postawa wobec przyrody i środowiska.<br>Zdający rozumie znaczenie ochrony<br>przyrody i środowiska oraz zna i rozumie<br>zasady zrównoważonego rozwoju […].<br>Zakres rozszerzony.<br>VIII. Różnorodność biologiczna Ziemi. Zdający:</p>\n<ol><li>uzasadnia konieczność stosowania ochrony</li></ol>\n<p>czynnej dla zachowania wybranych gatunków<br>i ekosystemów.<br>Zakres podstawowy.</p>\n<ol><li>Różnorodność biologiczna i jej zagrożenia.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>opisuje różnorodność biologiczną na</li></ol>\n<p>poziomie genetycznym, gatunkowym<br>i ekosystemowym; wskazuje przyczyny spadku<br>różnorodności genetycznej, wymierania<br>gatunków, zanikania siedlisk i ekosystemów;</p>\n<ol><li>przedstawia różnicę między ochroną bierną</li></ol>\n<p>a czynną […].<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za określenie właściwego czynnika - liczby miejsc do gniazdowania.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Czynnikiem ograniczającym liczebność par lęgowych ohara nad Zatoką Pucką jest brak<br>odpowiedniej liczby miejsc do gniazdowania.<br>• Dostępność nor lęgowych.<br>• Liczba nor.<br>Zadanie 11. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi<br>się krytycznie do przedstawionych<br>informacji […] wyjaśnia zależności<br>przyczynowo-skutkowe.<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia<br>funkcjonowanie organizmu ludzkiego na<br>różnych poziomach złożoności […],<br>dostrzega związki między strukturą<br>a funkcją […].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Hierarchiczna budowa organizmu człowieka</li></ol>\n<p>(tkanki, narządy, układy narządów). Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia układy narządów człowieka</li></ol>\n<p>oraz określa ich podstawowe funkcje, wykazuje<br>cechy budowy narządów będące ich adaptacją<br>do pełnionych funkcji.<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- P, 2. - P, 3. - P.</li></ol>\n<p>Zadanie 12. (0-2)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Mała liczba dostępnych nor (miejsc lęgowych)</strong> - ohary gniazdują w norach (np. króliczych), a ich liczba jest ograniczona i wyznacza maksymalną liczbę par lęgowych.</p>\n<p><em>(Alternatywnie - zależnie od treści tekstu w arkuszu: ograniczona baza pokarmowa / presja turystyczna / drapieżnictwo. Podaj ten czynnik, który jest dosłownie wymieniony lub wynika z treści tekstu.)</em></p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza tekstu: czynnik ograniczający = „wąskie gardło&quot; lęgowe</h4>\n<ol><li><strong>Czego szukamy?</strong> Czynnik ograniczający liczebność = coś, czego <strong>brakuje lub jest za mało</strong>, żeby para mogła się rozmnożyć.</li><li><strong>Ohary jako gatunek:</strong> <em>Tadorna tadorna</em> to kaczka gniazdująca <strong>w norach</strong> (głównie króliczych lub lisich) - nie buduje gniazd na otwartej wodzie ani w trzcinach.</li><li><strong>Logika ograniczenia:</strong> Jeśli tekst podaje, że liczba nor jest skończona → <strong>każda para potrzebuje jednej nory → brak wolnych nor = brak nowych par lęgowych</strong>.</li><li><strong>Wniosek z tekstu:</strong> Liczba par lęgowych jest równa liczbie zajętych nor = liczba par <strong>nie może przekroczyć liczby dostępnych nor</strong>.</li></ol>\n<p><strong>Odpowiedź:</strong> Mała liczba odpowiednich nor (miejsc lęgowych) ogranicza liczbę par, które mogą przystąpić do lęgów.</p>\n<h4>Sposób 2 - Definicja czynnika ograniczającego (prawo minimum Liebiga)</h4>\n<p><strong>Czynnik ograniczający</strong> to ten zasób lub warunek środowiskowy, który jest <strong>w najmniejszej ilości względem potrzeb populacji</strong> i przez to hamuje jej wzrost.</p>\n<p>Dla oharów nad Zatoką Pucką:</p>\n<p>| Potrzeba pary lęgowej | Dostępność | Czynnik ograniczający? |<br>| Miejsce lęgowe (nora) | <strong>Ograniczona liczba nor</strong> w terenie | <strong>TAK - wąskie gardło</strong> |<br>| Pokarm (bezkręgowce denne) | Zależy od tekstu | TAK, jeśli tekst o tym mówi |<br>| Terytorium | Zależy od zagęszczenia | Zależy od tekstu |<br>| Spokój od człowieka | Presja turystyczna | TAK, jeśli tekst o tym mówi |</p>\n<p>→ Z tekstu wybierz <strong>ten czynnik, który jest wprost wymieniony jako ograniczony</strong>. W standardowych tekstach CKE o oharach najczęściej pojawia się <strong>dostępność nor</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 10.3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń podaje jeden czynnik ograniczający liczebność par lęgowych oharów, który <strong>wynika z treści tekstu</strong> (np. mała liczba miejsc lęgowych/nor; ograniczona baza pokarmowa; presja człowieka/turystyka - zgodnie z tym, co tekst zawiera)<br>- <strong>0 pkt</strong> - uczeń podaje czynnik, który <strong>nie wynika z tekstu</strong>, lub odpowiedź jest zbyt ogólna/niepowiązana z oharami nad Zatoką Pucką<br>- <strong>Uwaga z klucza:</strong> ❌ Nie uznaje się czynników biologicznie poprawnych, ale niewymienionych w tekście - zadanie jest <strong>„na podstawie tekstu&quot;</strong>, nie na ogólną wiedzę</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy:</p>\n<ul><li>umiejętność <strong>czytania ze zrozumieniem</strong> (wyodrębnienie czynnika ograniczającego z tekstu)</li><li>znajomość definicji <strong>czynnika ograniczającego</strong> (prawo minimum)</li><li>podstawowa wiedza o biologii lęgowej <em>Tadorna tadorna</em> (gniazdowanie w norach)</li></ul>\n<h4>Częste błędne odpowiedzi</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego nie zostanie uznana |<br>| „Zanieczyszczenie wody&quot; | Może być prawdziwe ekologicznie, ale jeśli tekst tego nie mówi → 0 pkt |<br>| „Zbyt duża konkurencja wewnątrzgatunkowa&quot; | Zbyt ogólne; nie wskazuje konkretnego ograniczonego zasobu |<br>| „Niekorzystny klimat&quot; | Nie dotyczy Zatoki Puckiej; brak w tekście |<br>| „Drapieżnictwo lisów&quot; | Poprawne biologicznie dla <em>T. tadorna</em>, ale tylko jeśli tekst to wymienia |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Zadanie brzmi „na podstawie tekstu&quot; - odpowiedź MUSI wynikać z treści tekstu, nie z ogólnej wiedzy o gatunku. Nawet idealnie poprawna biologicznie odpowiedź = <strong>0 pkt</strong>, jeśli tekst jej nie zawiera.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wystarczy <strong>jeden</strong> czynnik - nie pisz listy, bo ryzykujesz, że komisja trafi na błędny punkt na liście i nie przyzna punktu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Odpowiedź musi być <strong>przyczynowa</strong>, nie opisowa. „Mała liczba nor&quot; ✅ vs. „ohary gniazdują w norach&quot; ❌ (to opis biologii, nie wskazanie czynnika ograniczającego).</blockquote>"}]}