{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/11","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"11","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11. (0-1)\nNa rysunku przedstawiono trzy organy: biceps, serce i jelito, różniące się rodzajem tworzącej\nje tkanki mięśniowej.\nNa podstawie: http://dev.coursepics.com\nhttps://s3mn.mnimgs.com\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące tych organów są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli\nstwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nBiceps jest zbudowany z włókien o naprzemiennym ułożeniu aktyny\ni miozyny, a taka budowa umożliwia znaczne jego skracanie w trakcie\nskurczu.\nP\nF\n2.\nW obrębie serca jest możliwe bardzo szybkie rozprzestrzenianie się\npobudzenia, ponieważ komórki mięśniowe są rozgałęzione i połączone\nwstawkami.\nP\nF\n3.\nŚcianę jelita buduje tkanka mięśniowa gładka, której skurcz jest\nniezależny od woli.\nP\nF\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":null,"solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Biceps - naprzemienne ułożenie aktyny i miozyny → znaczne skracanie | **P** |\n| 2. Serce - szybkie rozprzestrzenianie pobudzenia przez rozgałęzione komórki i wstawki | **P** |\n| 3. Jelito - tkanka mięśniowa gładka, skurcz niezależny od woli | **P** |\n\n**Odpowiedź: P, P, P**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny każdego stwierdzenia\n\n**Stwierdzenie 1 - P:**\nMięsień szkieletowy (biceps) zbudowany jest z sarkomerów - podstawowych jednostek kurczliwych. W sarkomeru naprzemiennie ułożone są cienkie filamenty **aktyny** i grube filamenty **miozyny**. Podczas skurczu główki miozyny przyłączają się do aktyny i „ciągną\" filamenty aktynowe ku środkowi sarkomeru (teoria ślizgania filamentów). Ponieważ każdy sarkomer skraca się o 20-30%, a setki-tysiące sarkomerów połączone są szeregowo w jednym włóknie mięśniowym, **łączne skrócenie całego mięśnia jest znaczne** (nawet do ~30-40% długości spoczynkowej). Stwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n**Stwierdzenie 2 - P:**\nTkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana sercowa ma dwie kluczowe cechy morfologiczne widoczne na rysunku:\n1. **Komórki rozgałęzione** - tworzą sieć, więc pobudzenie może biec wieloma ścieżkami jednocześnie.\n2. **Wstawki** (*disci intercalares*) - wyspecjalizowane złącza między komórkami zawierają **neksus (połączenia szczelinowe, gap junctions)**, przez które jony depolaryzujące (głównie \\(\\ce{Na+}\\) i \\(\\ce{Ca^{2+}}\\)) przepływają bezpośrednio z komórki do komórki.\n\nEfekt: serce działa jako **funkcjonalne syncytium** - pobudzenie błyskawicznie ogarnia cały mięsień sercowy. Stwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n**Stwierdzenie 3 - P:**\nTkanka mięśniowa **gładka** (wrzecionowate komórki z centralnie położonym, pojedynczym jądrem) wyściela narządy wewnętrzne: jelito, żołądek, naczynia krwionośne, macicę. Jej skurcze **nie są sterowane wolą** - kontrolowane są przez:\n- autonomiczny układ nerwowy (współczulny i przywspółczulny),\n- hormony (np. oksytocyna, adrenalina),\n- sploty jelitowe (układ nerwowy jelitowy - *enteric nervous system*).\n\nRuchy perystaltyczne jelit są całkowicie mimowolne. Stwierdzenie jest **prawdziwe**.\n\n## Sposób 2 - Klasyfikacja tkanek mięśniowych + eliminacja\n\nPorównanie trzech typów tkanek mięśniowych:\n\n| Cecha | Szkieletowa (biceps) | Sercowa (serce) | Gładka (jelito) |\n| Prążkowanie | TAK | TAK | NIE |\n| Jądra | na **obwodzie**, liczne | centralnie, 1-2 | centralnie, **1** |\n| Kształt komórek | walcowate, wielojądrowe | rozgałęzione | wrzecionowate |\n| Wstawki | NIE | **TAK** | NIE |\n| Kontrola | **dowolna** | **mimowolna** | **mimowolna** |\n| Szybkość skurczu | bardzo szybka | pośrednia | powolna, długotrwała |\n\nNa podstawie tej tabeli:\n- Stwierdzenie 1: biceps = szkieletowa = naprzemienne sarkomery → skraca się znacznie ✓ **P**\n- Stwierdzenie 2: serce = sercowa = rozgałęzione + wstawki = szybkie przewodzenie ✓ **P**\n- Stwierdzenie 3: jelito = gładka = mimowolna ✓ **P**\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie wprost z opisu obrazka (strategia egzaminacyjna)\n\nTreść zadania sama dostarcza informacji ikonograficznej:\n\n> *Biceps* - „naprzemiennie ułożone włókna aktyny i miozyny\" - te słowa **dosłownie pojawiają się w stwierdzeniu 1** i są potwierdzone rysunkiem → **P**\n\n> *Serce* - „komórki rozgałęzione połączone wstawkami\" - te słowa **dosłownie pojawiają się w stwierdzeniu 2** jako powód szybkiego przewodzenia → **P**\n\n> *Jelito* - „tkanka mięśniowa gładka\" - opis potwierdza budowę, a ogólna wiedza biologiczna wskazuje na mimowolność → **P**\n\n⚡ **Strategia:** CKE często projektuje stwierdzenia P/F tak, że informacja na rysunku *bezpośrednio weryfikuje* stwierdzenie. Zawsze czytaj opis rysunku równolegle ze stwierdzeniami!\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 11, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń poprawnie ocenia **wszystkie trzy** stwierdzenia: P, P, P\n> - **0 pkt** - uczeń popełnia błąd w co najmniej jednym stwierdzeniu\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - zadanie opiera się na znajomości morfologii i fizjologii tkanek mięśniowych. Karta wzorów nie zawiera tabel histologicznych.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nTypowe błędne odpowiedzi (które powodują utratę punktu):\n\n| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |\n| 1 | **F** | Uczeń myli „naprzemienne ułożenie\" z nieregularnym chaosem; albo myśli, że mięsień szkieletowy *nie skraca się znacznie* (fakt: skurcz izometryczny vs izotoniczny - ale przy skurczu izonicznym skrócenie jest właśnie znaczne) |\n| 2 | **F** | Uczeń wie o wstawkach, ale nie kojarzy ich z **szybkością** przewodzenia; albo myli wstawki z synapsami nerwowo-mięśniowymi |\n| 3 | **F** | Uczeń myli tkankę gładką z poprzecznie prążkowaną szkieletową (obie mogą być kojarzone z „jelitem\", jeśli uczeń zna tylko ogólnie „mięśnie brzucha\") |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka:** Nie myl **wstawek (disci intercalares)** w sercu z **płytkami końcowymi** (motor end plate) połączenia nerwowo-mięśniowego - to dwie zupełnie różne struktury!\n\n> ⚠️ **Pułapka:** Tkanka mięśniowa sercowa jest **prążkowana** (jak szkieletowa), ale **mimowolna** (jak gładka) - leży „pomiędzy\" i uczniowie często błędnie przypisują jej cechy tylko jednego typu.\n\n> ⚠️ **Pułapka:** Stwierdzenie 1 mówi o „znacznym skracaniu\" - to **prawda**, bo wiele sarkomerów szeregowo sumuje swoje skrócenia. Nie należy mylić z „siłą skurczu\" - to inne pojęcie.\n\n> ⚠️ **Pułapka:** W zadaniach P/F **jeden błąd = 0 punktów za całe zadanie** (1-punktowe). Nawet jeśli masz 2 z 3 poprawnie - nie dostajesz 0,5 pkt. Dlatego sprawdzaj każde stwierdzenie osobno i pewnie!","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-11.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"maturazai","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11. (0-1)<br>Na rysunku przedstawiono trzy organy: biceps, serce i jelito, różniące się rodzajem tworzącej<br>je tkanki mięśniowej.<br>Na podstawie: http://dev.coursepics.com<br>https://s3mn.mnimgs.com<br>Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące tych organów są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli<br>stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.<br>1.<br>Biceps jest zbudowany z włókien o naprzemiennym ułożeniu aktyny<br>i miozyny, a taka budowa umożliwia znaczne jego skracanie w trakcie<br>skurczu.<br>P<br>F<br>2.<br>W obrębie serca jest możliwe bardzo szybkie rozprzestrzenianie się<br>pobudzenia, ponieważ komórki mięśniowe są rozgałęzione i połączone<br>wstawkami.<br>P<br>F<br>3.<br>Ścianę jelita buduje tkanka mięśniowa gładka, której skurcz jest<br>niezależny od woli.<br>P<br>F<br>MBI_1R</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Biceps - naprzemienne ułożenie aktyny i miozyny → znaczne skracanie | <strong>P</strong> |<br>| 2. Serce - szybkie rozprzestrzenianie pobudzenia przez rozgałęzione komórki i wstawki | <strong>P</strong> |<br>| 3. Jelito - tkanka mięśniowa gładka, skurcz niezależny od woli | <strong>P</strong> |</p>\n<p><strong>Odpowiedź: P, P, P</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny każdego stwierdzenia</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 - P:</strong><br>Mięsień szkieletowy (biceps) zbudowany jest z sarkomerów - podstawowych jednostek kurczliwych. W sarkomeru naprzemiennie ułożone są cienkie filamenty <strong>aktyny</strong> i grube filamenty <strong>miozyny</strong>. Podczas skurczu główki miozyny przyłączają się do aktyny i „ciągną&quot; filamenty aktynowe ku środkowi sarkomeru (teoria ślizgania filamentów). Ponieważ każdy sarkomer skraca się o 20-30%, a setki-tysiące sarkomerów połączone są szeregowo w jednym włóknie mięśniowym, <strong>łączne skrócenie całego mięśnia jest znaczne</strong> (nawet do ~30-40% długości spoczynkowej). Stwierdzenie jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 - P:</strong><br>Tkanka mięśniowa poprzecznie prążkowana sercowa ma dwie kluczowe cechy morfologiczne widoczne na rysunku:</p>\n<ol><li><strong>Komórki rozgałęzione</strong> - tworzą sieć, więc pobudzenie może biec wieloma ścieżkami jednocześnie.</li><li><strong>Wstawki</strong> (<em>disci intercalares</em>) - wyspecjalizowane złącza między komórkami zawierają <strong>neksus (połączenia szczelinowe, gap junctions)</strong>, przez które jony depolaryzujące (głównie \\(\\ce{Na+}\\) i \\(\\ce{Ca^{2+}}\\)) przepływają bezpośrednio z komórki do komórki.</li></ol>\n<p>Efekt: serce działa jako <strong>funkcjonalne syncytium</strong> - pobudzenie błyskawicznie ogarnia cały mięsień sercowy. Stwierdzenie jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 3 - P:</strong><br>Tkanka mięśniowa <strong>gładka</strong> (wrzecionowate komórki z centralnie położonym, pojedynczym jądrem) wyściela narządy wewnętrzne: jelito, żołądek, naczynia krwionośne, macicę. Jej skurcze <strong>nie są sterowane wolą</strong> - kontrolowane są przez:</p>\n<ul><li>autonomiczny układ nerwowy (współczulny i przywspółczulny),</li><li>hormony (np. oksytocyna, adrenalina),</li><li>sploty jelitowe (układ nerwowy jelitowy - <em>enteric nervous system</em>).</li></ul>\n<p>Ruchy perystaltyczne jelit są całkowicie mimowolne. Stwierdzenie jest <strong>prawdziwe</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Klasyfikacja tkanek mięśniowych + eliminacja</h4>\n<p>Porównanie trzech typów tkanek mięśniowych:</p>\n<p>| Cecha | Szkieletowa (biceps) | Sercowa (serce) | Gładka (jelito) |<br>| Prążkowanie | TAK | TAK | NIE |<br>| Jądra | na <strong>obwodzie</strong>, liczne | centralnie, 1-2 | centralnie, <strong>1</strong> |<br>| Kształt komórek | walcowate, wielojądrowe | rozgałęzione | wrzecionowate |<br>| Wstawki | NIE | <strong>TAK</strong> | NIE |<br>| Kontrola | <strong>dowolna</strong> | <strong>mimowolna</strong> | <strong>mimowolna</strong> |<br>| Szybkość skurczu | bardzo szybka | pośrednia | powolna, długotrwała |</p>\n<p>Na podstawie tej tabeli:</p>\n<ul><li>Stwierdzenie 1: biceps = szkieletowa = naprzemienne sarkomery → skraca się znacznie ✓ <strong>P</strong></li><li>Stwierdzenie 2: serce = sercowa = rozgałęzione + wstawki = szybkie przewodzenie ✓ <strong>P</strong></li><li>Stwierdzenie 3: jelito = gładka = mimowolna ✓ <strong>P</strong></li></ul>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie wprost z opisu obrazka (strategia egzaminacyjna)</h4>\n<p>Treść zadania sama dostarcza informacji ikonograficznej:</p>\n<blockquote><em>Biceps</em> - „naprzemiennie ułożone włókna aktyny i miozyny&quot; - te słowa <strong>dosłownie pojawiają się w stwierdzeniu 1</strong> i są potwierdzone rysunkiem → <strong>P</strong></blockquote>\n<blockquote><em>Serce</em> - „komórki rozgałęzione połączone wstawkami&quot; - te słowa <strong>dosłownie pojawiają się w stwierdzeniu 2</strong> jako powód szybkiego przewodzenia → <strong>P</strong></blockquote>\n<blockquote><em>Jelito</em> - „tkanka mięśniowa gładka&quot; - opis potwierdza budowę, a ogólna wiedza biologiczna wskazuje na mimowolność → <strong>P</strong></blockquote>\n<p>⚡ <strong>Strategia:</strong> CKE często projektuje stwierdzenia P/F tak, że informacja na rysunku <em>bezpośrednio weryfikuje</em> stwierdzenie. Zawsze czytaj opis rysunku równolegle ze stwierdzeniami!</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 11, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń poprawnie ocenia <strong>wszystkie trzy</strong> stwierdzenia: P, P, P<br>- <strong>0 pkt</strong> - uczeń popełnia błąd w co najmniej jednym stwierdzeniu</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - zadanie opiera się na znajomości morfologii i fizjologii tkanek mięśniowych. Karta wzorów nie zawiera tabel histologicznych.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Typowe błędne odpowiedzi (które powodują utratę punktu):</p>\n<p>| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd ucznia |<br>| 1 | <strong>F</strong> | Uczeń myli „naprzemienne ułożenie&quot; z nieregularnym chaosem; albo myśli, że mięsień szkieletowy <em>nie skraca się znacznie</em> (fakt: skurcz izometryczny vs izotoniczny - ale przy skurczu izonicznym skrócenie jest właśnie znaczne) |<br>| 2 | <strong>F</strong> | Uczeń wie o wstawkach, ale nie kojarzy ich z <strong>szybkością</strong> przewodzenia; albo myli wstawki z synapsami nerwowo-mięśniowymi |<br>| 3 | <strong>F</strong> | Uczeń myli tkankę gładką z poprzecznie prążkowaną szkieletową (obie mogą być kojarzone z „jelitem&quot;, jeśli uczeń zna tylko ogólnie „mięśnie brzucha&quot;) |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka:</strong> Nie myl <strong>wstawek (disci intercalares)</strong> w sercu z <strong>płytkami końcowymi</strong> (motor end plate) połączenia nerwowo-mięśniowego - to dwie zupełnie różne struktury!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka:</strong> Tkanka mięśniowa sercowa jest <strong>prążkowana</strong> (jak szkieletowa), ale <strong>mimowolna</strong> (jak gładka) - leży „pomiędzy&quot; i uczniowie często błędnie przypisują jej cechy tylko jednego typu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka:</strong> Stwierdzenie 1 mówi o „znacznym skracaniu&quot; - to <strong>prawda</strong>, bo wiele sarkomerów szeregowo sumuje swoje skrócenia. Nie należy mylić z „siłą skurczu&quot; - to inne pojęcie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka:</strong> W zadaniach P/F <strong>jeden błąd = 0 punktów za całe zadanie</strong> (1-punktowe). Nawet jeśli masz 2 z 3 poprawnie - nie dostajesz 0,5 pkt. Dlatego sprawdzaj każde stwierdzenie osobno i pewnie!</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>P, 2. P, 3. P</li></ol>"}]}