{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/16.4","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"16.4","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.4. (0-1)\nWybierz i podkreśl nazwę ludzkiego narządu układu pokarmowego, w którym jest\ntrawiona laktoza.\nślinianki żołądek wątroba trzustka jelito cienkie\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n15.2.\n16.1.\n16.2.\n16.3.\n16.4.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":"jelito cienkie","answer_text":"16.4. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia\nfunkcjonowanie organizmu ludzkiego\nna różnych poziomach złożoności […],\ndostrzega związki między strukturą\na funkcją […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów\ntrawiennych. Zdający:\n3) przedstawia i porównuje proces trawienia,\nwchłaniania i transportu białek, cukrów […].\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 p. - za podkreślenie nazwy właściwego narządu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nślinianki\nżołądek\nwątroba\ntrzustka\njelito cienkie","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Jelito cienkie**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: enzym → lokalizacja\n\nLaktoza to **dwucukier (disacharyd)** zbudowany z glukozy i galaktozy połączonych wiązaniem β-1,4-glikozydowym.\n\nDo jej hydrolizy potrzebny jest enzym **laktaza (β-galaktozydaza)**, który:\n\n1. Jest produkowany przez **enterocyty** (komórki nabłonka jelita cienkiego)\n2. Działa na **rąbku szczoteczkowym** mikrokosmków jelita cienkiego\n3. Hydrolizuje laktozę: \\(\\text{laktoza} + \\text{H}_2\\text{O} \\xrightarrow{\\text{laktaza}} \\text{glukoza} + \\text{galaktoza}\\)\n4. Produkty wchłaniane są bezpośrednio przez enterocyty do krwi\n\n**Wniosek:** Trawienie laktozy zachodzi w **jelicie cienkim**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja innych narządów układu pokarmowego\n\n| Narząd | Czy trawi laktozę? | Uzasadnienie |\n| Jama ustna | ❌ | Ślina zawiera amylazę ślinową - trawi skrobię, nie disacharydy |\n| Żołądek | ❌ | Środowisko kwaśne (pH 1,5-2), pepsyna trawi białka; **brak laktazy** |\n| **Jelito cienkie** | ✅ | Laktaza rąbka szczoteczkowego enterocytów hydrolizuje laktozę |\n| Jelito grube | ❌ | Brak enzymów trawiennych; niestrawiona laktoza jest tu fermentowana przez bakterie jelitowe → co powoduje objawy nietolerancji laktozy |\n| Trzustka | ❌ | Gruczoł, nie narząd trawiący; sok trzustkowy zawiera amylazę, lipazy, proteazy - nie laktazę |\n\n## Sposób 3 - Wnioskowanie przez analogię: inne disacharydy\n\nWszystkie disacharydy trawione są w jelicie cienkim - to zasada ogólna:\n- **Sacharoza** → sacharaza (jelito cienkie) → glukoza + fruktoza\n- **Maltoza** → maltaza (jelito cienkie) → glukoza + glukoza\n- **Laktoza** → laktaza (jelito cienkie) → glukoza + galaktoza\n\nEnzym **zawsze jest tam, gdzie produkt ma zostać wchłonięty** - wchłanianie monosacharydów odbywa się w jelicie cienkim, więc tam musi zajść ostatni etap trawienia węglowodanów.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 16.4, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń podkreślił wyłącznie nazwę **jelito cienkie**\n> - **0 pkt** - podkreślono inny narząd lub więcej niż jeden narząd\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość lokalizacji enzymu laktazy i mechanizmu trawienia disacharydów w jelicie cienkim.\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Jelito **grube** vs **cienkie** - najczęstszy błąd! Laktoza niestrawiona dociera do jelita grubego i jest tam fermentowana przez bakterie, ale **trawienie** (enzymatyczna hydroliza przez laktazę) zachodzi w jelicie **cienkim**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Laktaza NIE jest enzymem soku trzustkowego - jest enzymem **błony śluzowej jelita cienkiego** (rąbka szczoteczkowego). Nie myl z amylazą trzustkową (trawi skrobię).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W żołądku panuje pH ~2 - laktaza w takich warunkach byłaby natychmiast zdenaturowana. Żołądek trawi wyłącznie białka (pepsyna) i w niewielkim stopniu tłuszcze (lipaza żołądkowa).","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-16.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 16.4. (0-1)<br>Wybierz i podkreśl nazwę ludzkiego narządu układu pokarmowego, w którym jest<br>trawiona laktoza.<br>ślinianki żołądek wątroba trzustka jelito cienkie<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>15.2.<br>16.1.<br>16.2.<br>16.3.<br>16.4.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>16.4. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia<br>funkcjonowanie organizmu ludzkiego<br>na różnych poziomach złożoności […],<br>dostrzega związki między strukturą<br>a funkcją […].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ pokarmowy i przebieg procesów</li></ol>\n<p>trawiennych. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia i porównuje proces trawienia,</li></ol>\n<p>wchłaniania i transportu białek, cukrów […].<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za podkreślenie nazwy właściwego narządu.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>ślinianki<br>żołądek<br>wątroba<br>trzustka<br>jelito cienkie</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Jelito cienkie</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: enzym → lokalizacja</h4>\n<p>Laktoza to <strong>dwucukier (disacharyd)</strong> zbudowany z glukozy i galaktozy połączonych wiązaniem β-1,4-glikozydowym.</p>\n<p>Do jej hydrolizy potrzebny jest enzym <strong>laktaza (β-galaktozydaza)</strong>, który:</p>\n<ol><li>Jest produkowany przez <strong>enterocyty</strong> (komórki nabłonka jelita cienkiego)</li><li>Działa na <strong>rąbku szczoteczkowym</strong> mikrokosmków jelita cienkiego</li><li>Hydrolizuje laktozę: \\(\\text{laktoza} + \\text{H}_2\\text{O} \\xrightarrow{\\text{laktaza}} \\text{glukoza} + \\text{galaktoza}\\)</li><li>Produkty wchłaniane są bezpośrednio przez enterocyty do krwi</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Trawienie laktozy zachodzi w <strong>jelicie cienkim</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja innych narządów układu pokarmowego</h4>\n<p>| Narząd | Czy trawi laktozę? | Uzasadnienie |<br>| Jama ustna | ❌ | Ślina zawiera amylazę ślinową - trawi skrobię, nie disacharydy |<br>| Żołądek | ❌ | Środowisko kwaśne (pH 1,5-2), pepsyna trawi białka; <strong>brak laktazy</strong> |<br>| <strong>Jelito cienkie</strong> | ✅ | Laktaza rąbka szczoteczkowego enterocytów hydrolizuje laktozę |<br>| Jelito grube | ❌ | Brak enzymów trawiennych; niestrawiona laktoza jest tu fermentowana przez bakterie jelitowe → co powoduje objawy nietolerancji laktozy |<br>| Trzustka | ❌ | Gruczoł, nie narząd trawiący; sok trzustkowy zawiera amylazę, lipazy, proteazy - nie laktazę |</p>\n<h4>Sposób 3 - Wnioskowanie przez analogię: inne disacharydy</h4>\n<p>Wszystkie disacharydy trawione są w jelicie cienkim - to zasada ogólna:</p>\n<ul><li><strong>Sacharoza</strong> → sacharaza (jelito cienkie) → glukoza + fruktoza</li><li><strong>Maltoza</strong> → maltaza (jelito cienkie) → glukoza + glukoza</li><li><strong>Laktoza</strong> → laktaza (jelito cienkie) → glukoza + galaktoza</li></ul>\n<p>Enzym <strong>zawsze jest tam, gdzie produkt ma zostać wchłonięty</strong> - wchłanianie monosacharydów odbywa się w jelicie cienkim, więc tam musi zajść ostatni etap trawienia węglowodanów.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 16.4, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń podkreślił wyłącznie nazwę <strong>jelito cienkie</strong><br>- <strong>0 pkt</strong> - podkreślono inny narząd lub więcej niż jeden narząd</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość lokalizacji enzymu laktazy i mechanizmu trawienia disacharydów w jelicie cienkim.</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Jelito <strong>grube</strong> vs <strong>cienkie</strong> - najczęstszy błąd! Laktoza niestrawiona dociera do jelita grubego i jest tam fermentowana przez bakterie, ale <strong>trawienie</strong> (enzymatyczna hydroliza przez laktazę) zachodzi w jelicie <strong>cienkim</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Laktaza NIE jest enzymem soku trzustkowego - jest enzymem <strong>błony śluzowej jelita cienkiego</strong> (rąbka szczoteczkowego). Nie myl z amylazą trzustkową (trawi skrobię).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W żołądku panuje pH ~2 - laktaza w takich warunkach byłaby natychmiast zdenaturowana. Żołądek trawi wyłącznie białka (pepsyna) i w niewielkim stopniu tłuszcze (lipaza żołądkowa).</blockquote>"}]}