{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/2","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2. (0-1)\nFibroblasty to wrzecionowate komórki tkanki łącznej, zachowujące zdolność do podziałów\nmitotycznych. Mogą z nich powstawać inne typy komórek tkanki łącznej. Jeden z takich\nszlaków przemian przedstawiono na schemacie.\nNa podstawie: W. Sawicki, Histologia. Podręcznik dla studentów, Warszawa 1993,\nBiologia. Jedność i różnorodność, praca zbiorowa, Warszawa 2008.\nOceń, czy prawdziwe jest stwierdzenie „Liczba komórek tłuszczowych u dorosłego\nczłowieka jest stała”. Odpowiedź uzasadnij, uwzględniając właściwości fibroblastów.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n1.1.\n1.2.\n1.3.\n2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\njądro komórkowe\nkrople tłuszczu\nfibroblast\nkomórka tłuszczowa\nMBI_1R","answer":"A, E","answer_text":"2 p. - za zaznaczenie dwóch poprawnie sformułowanych wniosków.\n1 p. - za zaznaczenie jednego poprawnie sformułowanego wniosku.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA, E","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Stwierdzenie jest fałszywe (nieprawdziwe).**\n\n**Uzasadnienie:** Adipocyty (komórki tłuszczowe) powstają z fibroblastów, które zachowują zdolność do podziałów mitotycznych i mogą różnicować się w komórki tłuszczowe - dlatego liczba komórek tłuszczowych u dorosłego człowieka **może wzrastać** (nie jest stała).\n\n## Sposób 1 - Argumentacja przez właściwości fibroblastów\n\n**Krok 1: Co wiemy o fibroblastach z tekstu?**\n- Są **wrzecionowate** (specyficzny kształt komórki).\n- Zachowują **zdolność do podziałów mitotycznych** (nie są terminalnie zróżnicowane).\n- Są **multipotentne** - mogą różnicować się w inne typy komórek tkanki łącznej (m.in. adipocyty).\n\n**Krok 2: Co to oznacza dla liczby adipocytów?**\nU dorosłego człowieka:\n- Fibroblasty nadal się dzielą i różnicują w adipocyty (np. przy zwiększonej podaży energii, otyłości).\n- Stara, dojrzała komórka tłuszczowa może się też napełnić tłuszczem (hipertrofia) - ale POZA tym, **nowe** adipocyty mogą powstawać z fibroblastów (hiperplazja).\n\n→ Liczba adipocytów MOŻE rosnąć → stwierdzenie 'jest stała' jest **fałszywe**.\n\n## Sposób 2 - Argumentacja przez fakt zwiększania masy tłuszczowej\n\nObserwacyjnie - gdy człowiek przybiera na wadze (otyłość), nie tylko istniejące adipocyty się powiększają, ale również tworzą się NOWE komórki tłuszczowe z fibroblastów. Ten proces (adipogeneza) zachodzi przez całe życie, choć z różną intensywnością.\n\nZdolność fibroblastów do mitozy + różnicowania w adipocyty = mechanizm zwiększania liczby komórek tłuszczowych.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 2, max 1 pkt):**\n- **1 pkt** - za określenie, że jest to stwierdzenie nieprawdziwe wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do **zachowania zdolności fibroblastów do różnicowania się w komórki tłuszczowe (adipocyty)**\n- **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi\n\n**Przykładowe akceptowane odpowiedzi (klucz CKE):**\n- *Nie, ponieważ adipocyty powstają z fibroblastów.*\n- *Stwierdzenie jest fałszywe, ponieważ fibroblasty mają właściwości pluripotencjalne i mogą różnicować się w komórki tej tkanki.*\n- *Nie jest prawdziwe, ponieważ fibroblasty są komórkami zachowującymi zdolność do podziałów mitotycznych i mogą różnicować się w kolejne komórki tkanki tłuszczowej.*\n- *Nie, ponieważ fibroblasty zachowują zdolność do przekształcania się w komórki innego typu, np. komórki tłuszczowej, powodując wzrost ich liczby u dorosłego człowieka.*\n\n**Klucz CKE - uwagi:**\n- ✅ Uznaje się odpowiedzi odnoszące się ogólnie do różnicowania się fibroblastów w komórki innych typów tkanki łącznej (w domyśle komórki tkanki tłuszczowej).\n- ❌ **Nie uznaje się** odpowiedzi niepełnych odnoszących się WYŁĄCZNIE do podziału fibroblastów (np. 'fałszywe, ponieważ fibroblasty mogą dzielić się mitotycznie').\n- ❌ **Nie uznaje się** odpowiedzi błędnych merytorycznie, np. 'fałszywe, ponieważ fibroblasty mogą się przekształcić w komórki tłuszczowe za pomocą podziałów mitotycznych' (mitoza ≠ różnicowanie).\n\n**Wymaganie programowe:** V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 1. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nKarta wzorów BIO nie zawiera schematu różnicowania fibroblastów - to wiedza z biologii komórki i histologii (podstawa programowa).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** NAJWAŻNIEJSZA pułapka - uczeń pisze 'fibroblasty się dzielą mitotycznie' bez wzmianki o RÓŻNICOWANIU. To nie wystarczy - fibroblast podzielony przez mitozę daje 2 fibroblasty, a nie 2 adipocyty. Klucz CKE wymaga wskazania na różnicowanie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pomyłka logiczna - 'fibroblasty MOGĄ przekształcić się w komórki tłuszczowe za pomocą podziałów mitotycznych'. Mitoza i różnicowanie to dwa RÓŻNE procesy. Mitoza = podział komórki, różnicowanie = zmiana typu komórki.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Aby uzyskać 1 pkt, MUSI być oba elementy: (1) ocena 'stwierdzenie nieprawdziwe' + (2) uzasadnienie o różnicowaniu fibroblastów w adipocyty.","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":3,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 2. (0-1)<br>Fibroblasty to wrzecionowate komórki tkanki łącznej, zachowujące zdolność do podziałów<br>mitotycznych. Mogą z nich powstawać inne typy komórek tkanki łącznej. Jeden z takich<br>szlaków przemian przedstawiono na schemacie.<br>Na podstawie: W. Sawicki, Histologia. Podręcznik dla studentów, Warszawa 1993,<br>Biologia. Jedność i różnorodność, praca zbiorowa, Warszawa 2008.<br>Oceń, czy prawdziwe jest stwierdzenie „Liczba komórek tłuszczowych u dorosłego<br>człowieka jest stała”. Odpowiedź uzasadnij, uwzględniając właściwości fibroblastów.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>1.1.<br>1.2.<br>1.3.<br>2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>jądro komórkowe<br>krople tłuszczu<br>fibroblast<br>komórka tłuszczowa<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>2 p. - za zaznaczenie dwóch poprawnie sformułowanych wniosków.<br>1 p. - za zaznaczenie jednego poprawnie sformułowanego wniosku.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A, E</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Stwierdzenie jest fałszywe (nieprawdziwe).</strong></p>\n<p><strong>Uzasadnienie:</strong> Adipocyty (komórki tłuszczowe) powstają z fibroblastów, które zachowują zdolność do podziałów mitotycznych i mogą różnicować się w komórki tłuszczowe - dlatego liczba komórek tłuszczowych u dorosłego człowieka <strong>może wzrastać</strong> (nie jest stała).</p>\n<h4>Sposób 1 - Argumentacja przez właściwości fibroblastów</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co wiemy o fibroblastach z tekstu?</strong></p>\n<ul><li>Są <strong>wrzecionowate</strong> (specyficzny kształt komórki).</li><li>Zachowują <strong>zdolność do podziałów mitotycznych</strong> (nie są terminalnie zróżnicowane).</li><li>Są <strong>multipotentne</strong> - mogą różnicować się w inne typy komórek tkanki łącznej (m.in. adipocyty).</li></ul>\n<p><strong>Krok 2: Co to oznacza dla liczby adipocytów?</strong><br>U dorosłego człowieka:</p>\n<ul><li>Fibroblasty nadal się dzielą i różnicują w adipocyty (np. przy zwiększonej podaży energii, otyłości).</li><li>Stara, dojrzała komórka tłuszczowa może się też napełnić tłuszczem (hipertrofia) - ale POZA tym, <strong>nowe</strong> adipocyty mogą powstawać z fibroblastów (hiperplazja).</li></ul>\n<p>→ Liczba adipocytów MOŻE rosnąć → stwierdzenie &#x27;jest stała&#x27; jest <strong>fałszywe</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Argumentacja przez fakt zwiększania masy tłuszczowej</h4>\n<p>Obserwacyjnie - gdy człowiek przybiera na wadze (otyłość), nie tylko istniejące adipocyty się powiększają, ale również tworzą się NOWE komórki tłuszczowe z fibroblastów. Ten proces (adipogeneza) zachodzi przez całe życie, choć z różną intensywnością.</p>\n<p>Zdolność fibroblastów do mitozy + różnicowania w adipocyty = mechanizm zwiększania liczby komórek tłuszczowych.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 2, max 1 pkt):</strong></p>\n<ul><li><strong>1 pkt</strong> - za określenie, że jest to stwierdzenie nieprawdziwe wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do <strong>zachowania zdolności fibroblastów do różnicowania się w komórki tłuszczowe (adipocyty)</strong></li><li><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi</li></ul>\n<p><strong>Przykładowe akceptowane odpowiedzi (klucz CKE):</strong></p>\n<ul><li><em>Nie, ponieważ adipocyty powstają z fibroblastów.</em></li><li><em>Stwierdzenie jest fałszywe, ponieważ fibroblasty mają właściwości pluripotencjalne i mogą różnicować się w komórki tej tkanki.</em></li><li><em>Nie jest prawdziwe, ponieważ fibroblasty są komórkami zachowującymi zdolność do podziałów mitotycznych i mogą różnicować się w kolejne komórki tkanki tłuszczowej.</em></li><li><em>Nie, ponieważ fibroblasty zachowują zdolność do przekształcania się w komórki innego typu, np. komórki tłuszczowej, powodując wzrost ich liczby u dorosłego człowieka.</em></li></ul>\n<p><strong>Klucz CKE - uwagi:</strong></p>\n<ul><li>✅ Uznaje się odpowiedzi odnoszące się ogólnie do różnicowania się fibroblastów w komórki innych typów tkanki łącznej (w domyśle komórki tkanki tłuszczowej).</li><li>❌ <strong>Nie uznaje się</strong> odpowiedzi niepełnych odnoszących się WYŁĄCZNIE do podziału fibroblastów (np. &#x27;fałszywe, ponieważ fibroblasty mogą dzielić się mitotycznie&#x27;).</li><li>❌ <strong>Nie uznaje się</strong> odpowiedzi błędnych merytorycznie, np. &#x27;fałszywe, ponieważ fibroblasty mogą się przekształcić w komórki tłuszczowe za pomocą podziałów mitotycznych&#x27; (mitoza ≠ różnicowanie).</li></ul>\n<p><strong>Wymaganie programowe:</strong> V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 1. Hierarchiczna budowa organizmu człowieka.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO nie zawiera schematu różnicowania fibroblastów - to wiedza z biologii komórki i histologii (podstawa programowa).</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> NAJWAŻNIEJSZA pułapka - uczeń pisze &#x27;fibroblasty się dzielą mitotycznie&#x27; bez wzmianki o RÓŻNICOWANIU. To nie wystarczy - fibroblast podzielony przez mitozę daje 2 fibroblasty, a nie 2 adipocyty. Klucz CKE wymaga wskazania na różnicowanie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pomyłka logiczna - &#x27;fibroblasty MOGĄ przekształcić się w komórki tłuszczowe za pomocą podziałów mitotycznych&#x27;. Mitoza i różnicowanie to dwa RÓŻNE procesy. Mitoza = podział komórki, różnicowanie = zmiana typu komórki.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Aby uzyskać 1 pkt, MUSI być oba elementy: (1) ocena &#x27;stwierdzenie nieprawdziwe&#x27; + (2) uzasadnienie o różnicowaniu fibroblastów w adipocyty.</blockquote>"}]}