{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/3.1","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"3.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.1. (0-1)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące wzrostu komórek roślinnych są prawdziwe.\nZaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nWłókna celulozowe ułożone w ścianie pierwotnej poprzecznie do osi\nwzrostu (kierunku wzrostu) ograniczają wzrost komórki na grubość.\nP\nF\n2.\nBrak w ścianie pierwotnej włókien celulozowych ułożonych równolegle\ndo osi wzrostu (kierunku wzrostu) sprawia, że możliwy staje się wzrost\nwydłużeniowy komórki.\nP\nF\n3.\nPod wpływem turgoru włókna celulozowe w ścianie wtórnej rozsuwają się\ni komórka rośnie.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"3.1. (0-1)\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - P, 3. - F","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Nr | Ocena |\n| 1. | **P** (prawda) |\n| 2. | **P** (prawda) |\n| 3. | **F** (fałsz) |\n\n## Sposób 1 - Analiza ułożenia włókien w ścianie pierwotnej\n\n**Krok 1 (stwierdzenie 1):**\nWłókna celulozowe ułożone POPRZECZNIE do osi wzrostu = okrążają komórkę w kierunku prostopadłym do długiej osi. Działają jak **'opaski'** wokół komórki - uniemożliwiają jej rozszerzanie się na boki (na grubość), ale pozwalają na wydłużenie wzdłuż osi.\n\nAnalogiczna sytuacja: butelka wody owinięta sznurkiem dookoła - może się WYDŁUŻAĆ, ale nie POSZERZAĆ.\n\n→ Stwierdzenie 1: **PRAWDA** ✓\n\n**Krok 2 (stwierdzenie 2):**\nWłókna celulozowe ułożone RÓWNOLEGLE do osi wzrostu uniemożliwiałyby wydłużenie komórki (działałyby jak 'sznurówki' wzdłuż osi). Ich BRAK w ścianie pierwotnej (tylko poprzeczne) → komórka MOŻE się wydłużać → wzrost wydłużeniowy zachodzi.\n\nZ tekstu: 'W najwcześniej odkładanych warstwach ściany włókna celulozowe są ułożone poprzecznie do kierunku wydłużania się komórki' - to UMOŻLIWIA wzrost wydłużeniowy.\n\n→ Stwierdzenie 2: **PRAWDA** ✓\n\n**Krok 3 (stwierdzenie 3):**\nŚciana WTÓRNA powstaje **PO** zakończeniu wzrostu wydłużeniowego komórki (z tekstu: 'Ściany wtórne powstają po zakończeniu wzrostu wydłużeniowego komórki'). Komórka z gotową ścianą wtórną JUŻ NIE ROŚNIE.\n\nNawet pod wpływem turgoru włókna celulozowe ściany wtórnej (często zlignifikowanej, sztywnej) NIE rozsuwają się - ściana wtórna jest sztywna i ostateczna.\n\n→ Stwierdzenie 3: **FAŁSZ** ✗\n\n## Sposób 2 - Mechanizm wzrostu komórki roślinnej\n\nKomórka roślinna rośnie:\n1. **Tylko w fazie ściany pierwotnej** (młoda komórka).\n2. **Przez napęczniewanie wakuoli** + ciśnienie turgorowe (woda wypycha cytoplazmę na zewnątrz).\n3. **Przez kontrolowane rozluźnianie wiązań** w ścianie pierwotnej (enzymy ekspansyny).\n4. **Tylko wzdłuż osi NIEogrożonej** włóknami celulozowymi → kierunek wyznaczony przez ułożenie włókien.\n\nWtórna ściana = STOP wzrostu. Nie ma w niej elastyczności - jest często wzmocniona ligniną.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 3.1, max 1 pkt):**\n- **1 pkt** - za poprawną ocenę WSZYSTKICH trzech stwierdzeń (1.-P, 2.-P, 3.-F)\n- **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi\n\n**Wymaganie programowe:** II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający 6) wymienia przykłady grup organizmów charakteryzujących się obecnością ściany komórkowej oraz omawia związek między jej budową a funkcją.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nKarta wzorów BIO nie zawiera schematu ściany komórkowej roślin - to wiedza z biologii komórki (podstawa programowa).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - zaznaczenie 3. jako PRAWDA. Pamiętaj: ściana **wtórna** to STOP wzrostu, nie wzrost. Jest sztywna (lignina), nieelastyczna.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie kierunków włókien - POPRZECZNE = ograniczają grubość, RÓWNOLEGŁE = ograniczałyby wydłużenie. Włókna pierwotne są poprzeczne → komórka może się wydłużać.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Aby zdobyć 1 pkt, muszą być WSZYSTKIE trzy oceny poprawne. Pomylenie choćby jednej = 0 pkt.","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-3.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3.1. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące wzrostu komórek roślinnych są prawdziwe.<br>Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.<br>1.<br>Włókna celulozowe ułożone w ścianie pierwotnej poprzecznie do osi<br>wzrostu (kierunku wzrostu) ograniczają wzrost komórki na grubość.<br>P<br>F<br>2.<br>Brak w ścianie pierwotnej włókien celulozowych ułożonych równolegle<br>do osi wzrostu (kierunku wzrostu) sprawia, że możliwy staje się wzrost<br>wydłużeniowy komórki.<br>P<br>F<br>3.<br>Pod wpływem turgoru włókna celulozowe w ścianie wtórnej rozsuwają się<br>i komórka rośnie.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>3.1. (0-1)<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- P, 2. - P, 3. - F</li></ol>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Nr | Ocena |<br>| 1. | <strong>P</strong> (prawda) |<br>| 2. | <strong>P</strong> (prawda) |<br>| 3. | <strong>F</strong> (fałsz) |</p>\n<h4>Sposób 1 - Analiza ułożenia włókien w ścianie pierwotnej</h4>\n<p><strong>Krok 1 (stwierdzenie 1):</strong><br>Włókna celulozowe ułożone POPRZECZNIE do osi wzrostu = okrążają komórkę w kierunku prostopadłym do długiej osi. Działają jak <strong>&#x27;opaski&#x27;</strong> wokół komórki - uniemożliwiają jej rozszerzanie się na boki (na grubość), ale pozwalają na wydłużenie wzdłuż osi.</p>\n<p>Analogiczna sytuacja: butelka wody owinięta sznurkiem dookoła - może się WYDŁUŻAĆ, ale nie POSZERZAĆ.</p>\n<p>→ Stwierdzenie 1: <strong>PRAWDA</strong> ✓</p>\n<p><strong>Krok 2 (stwierdzenie 2):</strong><br>Włókna celulozowe ułożone RÓWNOLEGLE do osi wzrostu uniemożliwiałyby wydłużenie komórki (działałyby jak &#x27;sznurówki&#x27; wzdłuż osi). Ich BRAK w ścianie pierwotnej (tylko poprzeczne) → komórka MOŻE się wydłużać → wzrost wydłużeniowy zachodzi.</p>\n<p>Z tekstu: &#x27;W najwcześniej odkładanych warstwach ściany włókna celulozowe są ułożone poprzecznie do kierunku wydłużania się komórki&#x27; - to UMOŻLIWIA wzrost wydłużeniowy.</p>\n<p>→ Stwierdzenie 2: <strong>PRAWDA</strong> ✓</p>\n<p><strong>Krok 3 (stwierdzenie 3):</strong><br>Ściana WTÓRNA powstaje <strong>PO</strong> zakończeniu wzrostu wydłużeniowego komórki (z tekstu: &#x27;Ściany wtórne powstają po zakończeniu wzrostu wydłużeniowego komórki&#x27;). Komórka z gotową ścianą wtórną JUŻ NIE ROŚNIE.</p>\n<p>Nawet pod wpływem turgoru włókna celulozowe ściany wtórnej (często zlignifikowanej, sztywnej) NIE rozsuwają się - ściana wtórna jest sztywna i ostateczna.</p>\n<p>→ Stwierdzenie 3: <strong>FAŁSZ</strong> ✗</p>\n<h4>Sposób 2 - Mechanizm wzrostu komórki roślinnej</h4>\n<p>Komórka roślinna rośnie:</p>\n<ol><li><strong>Tylko w fazie ściany pierwotnej</strong> (młoda komórka).</li><li><strong>Przez napęczniewanie wakuoli</strong> + ciśnienie turgorowe (woda wypycha cytoplazmę na zewnątrz).</li><li><strong>Przez kontrolowane rozluźnianie wiązań</strong> w ścianie pierwotnej (enzymy ekspansyny).</li><li><strong>Tylko wzdłuż osi NIEogrożonej</strong> włóknami celulozowymi → kierunek wyznaczony przez ułożenie włókien.</li></ol>\n<p>Wtórna ściana = STOP wzrostu. Nie ma w niej elastyczności - jest często wzmocniona ligniną.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 3.1, max 1 pkt):</strong></p>\n<ul><li><strong>1 pkt</strong> - za poprawną ocenę WSZYSTKICH trzech stwierdzeń (1.-P, 2.-P, 3.-F)</li><li><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi</li></ul>\n<p><strong>Wymaganie programowe:</strong> II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający 6) wymienia przykłady grup organizmów charakteryzujących się obecnością ściany komórkowej oraz omawia związek między jej budową a funkcją.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO nie zawiera schematu ściany komórkowej roślin - to wiedza z biologii komórki (podstawa programowa).</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - zaznaczenie 3. jako PRAWDA. Pamiętaj: ściana <strong>wtórna</strong> to STOP wzrostu, nie wzrost. Jest sztywna (lignina), nieelastyczna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie kierunków włókien - POPRZECZNE = ograniczają grubość, RÓWNOLEGŁE = ograniczałyby wydłużenie. Włókna pierwotne są poprzeczne → komórka może się wydłużać.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Aby zdobyć 1 pkt, muszą być WSZYSTKIE trzy oceny poprawne. Pomylenie choćby jednej = 0 pkt.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>P, 2. P, 3. F</li></ol>"}]}