{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/3.2","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"3.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 3.2. (0-1)\nNa przykładzie jednej cechy wykaż związek budowy komórek korka z jego funkcją.\njądro komórkowe\nwakuole\nmikrofibryle\ncelulozowe\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"3.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi\nsię krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe.\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje, porządkuje i rozpoznaje\norganizmy, przedstawia i wyjaśnia procesy\ni zjawiska biologiczne […].\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:\n6) wymienia przykłady grup organizmów\ncharakteryzujących się obecnością ściany\nkomórkowej oraz omawia związek między jej\nbudową a funkcją.\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja.\nZdający objaśnia i komentuje informacje,\nodnosi się krytycznie do\nprzedstawionych informacji […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów.\nZdający:\n1) przedstawia charakterystyczne cechy budowy\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawne wykazanie, na przykładzie jednej cechy, związku między budową\nkomórek korka a funkcją, jaką on pełni (termoizolacyjną, wzmacniającą, ochronną\nprzed: utratą wody, uszkodzeniami mechanicznymi lub wnikaniem patogenów).\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Martwe i wypełnione powietrzem komórki korka tworzą warstwę termoizolacyjną.\n• Zgrubiałe i zdrewniałe ściany komórkowe tej tkanki nadają odporność mechaniczną\nroślinie.\n• Korek jest zbudowany z komórek, których ściany są wysycone suberyną, co powoduje,\nże są nieprzepuszczalne dla wody i chronią roślinę przed jej utratą.\n• Komórki korka są wypełnione powietrzem, dzięki czemu tworzą warstwę izolującą wnętrze\nrośliny przed zmianami temperatury.\n• Garbniki zawarte w ścianie komórkowej korka chronią roślinę przed infekcjami\ngrzybiczymi.\nUwagi:\n• Uznaje się odpowiedzi odwołujące się ogólnie do funkcji izolacyjnej korka, jeśli w innej\nczęści odpowiedzi został określony czynnik, przed którym chroni ta tkanka, np. „Ściany\nkomórek korka uległy skorkowaceniu, dzięki czemu są nieprzepuszczalne dla wody\ni stanowią skuteczną warstwę izolacyjną”.\n• Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do cech budowy tkanki, a nie komórek korka,\nnp. „Komórki korka tworzą kilka warstw, co chroni roślinę przed czynnikami\nśrodowiskowymi, np. urazami mechanicznymi, wnikaniem drobnoustrojów”.\n• Nie uznaje się odpowiedzi wiążących adkrustację ściany komórkowej suberyną\nz odpornością mechaniczną tej tkanki, np. „Wzmocnione suberyną komórki korka chronią\nroślinę przed urazami mechanicznymi”.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Przykładowa odpowiedź (uznawana w 100% przez klucz CKE):**\n*Komórki korka są martwe i wypełnione powietrzem, dzięki czemu tworzą warstwę izolacyjną (termoizolacyjną), chroniącą wnętrze rośliny przed zmianami temperatury.*\n\n**Inne akceptowane przykłady:**\n- *Zgrubiałe i zdrewniałe ściany komórkowe tej tkanki nadają odporność mechaniczną roślinie.*\n- *Korek jest zbudowany z komórek, których ściany są wysycone suberyną, co powoduje, że są nieprzepuszczalne dla wody i chronią roślinę przed jej utratą.*\n- *Komórki korka są wypełnione powietrzem, dzięki czemu tworzą warstwę izolującą wnętrze rośliny przed zmianami temperatury.*\n- *Garbniki zawarte w ścianie komórkowej korka chronią roślinę przed infekcjami grzybiczymi.*\n\n## Sposób 1 - Cecha budowy: martwe komórki + powietrze → izolacja termiczna\n\n**Krok 1: Co to jest korek?**\nKorek = tkanka okrywająca wtórna roślin drzewiastych, składająca się z komórek **martwych** (po dojrzeniu), o ścianach komórkowych nasyconych **suberyną** (woskowy biopolimer).\n\n**Krok 2: Cecha budowy komórek korka:**\n- Są **martwe** (po dojrzeniu protoplast obumiera).\n- Wnętrze (świetlik komórkowy) jest **wypełnione powietrzem**.\n- Ściany komórkowe są **suberynizowane** (suberyna = nieprzepuszczalna dla wody).\n\n**Krok 3: Funkcja wynikająca z tej budowy:**\n- Powietrze w komórkach + suberyna w ścianach → niska przewodność cieplna → **izolacja termiczna** (chroni przed mrozem latem i zimą).\n- Bonus: ochrona przed utratą wody (suberyna), urazami mechanicznymi, patogenami.\n\n## Sposób 2 - Cecha: suberynizowane ściany → ochrona przed utratą wody\n\nŚciany komórek korka są nasycone **suberyną** - substancją woskowo-tłuszczową:\n- **Hydrofobowa** → woda nie może przeniknąć.\n- **Trwała** → odporna na rozkład enzymatyczny.\n\n→ Funkcja: ochrona rośliny przed nadmierną utratą wody (transpiracją przez korę), zwłaszcza w drzewach drewnianych długowiecznych (dęby, sosny).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 3.2, max 1 pkt):**\n- **1 pkt** - za poprawne wykazanie, na przykładzie jednej cechy, związku między budową **komórek korka** a funkcją, jaką on pełni: termoizolacyjną, wzmacniającą, ochronną przed utratą wody, uszkodzeniami mechanicznymi lub wnikaniem patogenów\n- **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi\n\n**Klucz CKE - uwagi:**\n- ✅ **Uznaje się** odpowiedzi odwołujące się ogólnie do funkcji izolacyjnej korka, jeśli w innej części odpowiedzi został określony czynnik, przed którym chroni ta tkanka, np. 'Ściany komórek korka uległy skorkowaceniu, dzięki czemu są nieprzepuszczalne dla wody i stanowią skuteczną warstwę izolacyjną'.\n- ❌ **Nie uznaje się** odpowiedzi odnoszących się do cech budowy **tkanki**, a nie komórek korka, np. 'Komórki korka tworzą kilka warstw, co chroni roślinę przed czynnikami środowiskowymi, np. urazami mechanicznymi, wnikaniem drobnoustrojów' (to cecha tkanki, nie komórki).\n- ❌ **Nie uznaje się** odpowiedzi wiążących adkrustację ściany komórkowej suberyną z odpornością mechaniczną, np. 'Wzmocnione suberyną komórki korka chronią roślinę przed urazami mechanicznymi' (suberyna chroni przed wodą, nie mechanicznie).\n\n**Wymaganie programowe:** IV. Przegląd różnorodności organizmów. 6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów. Zdający przedstawia charakterystyczne cechy budowy tkanek roślinnych okrywającej.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nKarta wzorów BIO nie zawiera struktury suberyny - to wiedza z botaniki (podstawa programowa).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - uczeń opisuje cechy TKANKI (np. 'wiele warstw komórek korka chroni roślinę') zamiast cech KOMÓREK. Klucz CKE wyraźnie wymaga cechy KOMÓRKI.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** 'Suberyna chroni przed urazami mechanicznymi' = błąd. Suberyna jest miękkim woskiem - chroni przed UTRATĄ WODY i patogenami, ale NIE jest twarda mechanicznie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odpowiedź MUSI mieć dwa elementy: (1) cecha budowy KOMÓRKI + (2) wynikająca z niej funkcja. Sama nazwa funkcji ('chroni przed czymś') bez wskazania cechy = 0 pkt.","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-3.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 3.2. (0-1)<br>Na przykładzie jednej cechy wykaż związek budowy komórek korka z jego funkcją.<br>jądro komórkowe<br>wakuole<br>mikrofibryle<br>celulozowe<br>MBI_1R</p>","answer_text_html":"<p>3.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi<br>się krytycznie do przedstawionych<br>informacji […], wyjaśnia zależności<br>przyczynowo-skutkowe.<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający<br>opisuje, porządkuje i rozpoznaje<br>organizmy, przedstawia i wyjaśnia procesy<br>i zjawiska biologiczne […].<br>II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:</p>\n<ol><li>wymienia przykłady grup organizmów</li></ol>\n<p>charakteryzujących się obecnością ściany<br>komórkowej oraz omawia związek między jej<br>budową a funkcją.<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja.<br>Zdający objaśnia i komentuje informacje,<br>odnosi się krytycznie do<br>przedstawionych informacji […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia charakterystyczne cechy budowy</li></ol>\n<p>Zasady oceniania<br>1 p. - za poprawne wykazanie, na przykładzie jednej cechy, związku między budową<br>komórek korka a funkcją, jaką on pełni (termoizolacyjną, wzmacniającą, ochronną<br>przed: utratą wody, uszkodzeniami mechanicznymi lub wnikaniem patogenów).<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Martwe i wypełnione powietrzem komórki korka tworzą warstwę termoizolacyjną.<br>• Zgrubiałe i zdrewniałe ściany komórkowe tej tkanki nadają odporność mechaniczną<br>roślinie.<br>• Korek jest zbudowany z komórek, których ściany są wysycone suberyną, co powoduje,<br>że są nieprzepuszczalne dla wody i chronią roślinę przed jej utratą.<br>• Komórki korka są wypełnione powietrzem, dzięki czemu tworzą warstwę izolującą wnętrze<br>rośliny przed zmianami temperatury.<br>• Garbniki zawarte w ścianie komórkowej korka chronią roślinę przed infekcjami<br>grzybiczymi.<br>Uwagi:<br>• Uznaje się odpowiedzi odwołujące się ogólnie do funkcji izolacyjnej korka, jeśli w innej<br>części odpowiedzi został określony czynnik, przed którym chroni ta tkanka, np. „Ściany<br>komórek korka uległy skorkowaceniu, dzięki czemu są nieprzepuszczalne dla wody<br>i stanowią skuteczną warstwę izolacyjną”.<br>• Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do cech budowy tkanki, a nie komórek korka,<br>np. „Komórki korka tworzą kilka warstw, co chroni roślinę przed czynnikami<br>środowiskowymi, np. urazami mechanicznymi, wnikaniem drobnoustrojów”.<br>• Nie uznaje się odpowiedzi wiążących adkrustację ściany komórkowej suberyną<br>z odpornością mechaniczną tej tkanki, np. „Wzmocnione suberyną komórki korka chronią<br>roślinę przed urazami mechanicznymi”.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Przykładowa odpowiedź (uznawana w 100% przez klucz CKE):</strong><br><em>Komórki korka są martwe i wypełnione powietrzem, dzięki czemu tworzą warstwę izolacyjną (termoizolacyjną), chroniącą wnętrze rośliny przed zmianami temperatury.</em></p>\n<p><strong>Inne akceptowane przykłady:</strong></p>\n<ul><li><em>Zgrubiałe i zdrewniałe ściany komórkowe tej tkanki nadają odporność mechaniczną roślinie.</em></li><li><em>Korek jest zbudowany z komórek, których ściany są wysycone suberyną, co powoduje, że są nieprzepuszczalne dla wody i chronią roślinę przed jej utratą.</em></li><li><em>Komórki korka są wypełnione powietrzem, dzięki czemu tworzą warstwę izolującą wnętrze rośliny przed zmianami temperatury.</em></li><li><em>Garbniki zawarte w ścianie komórkowej korka chronią roślinę przed infekcjami grzybiczymi.</em></li></ul>\n<h4>Sposób 1 - Cecha budowy: martwe komórki + powietrze → izolacja termiczna</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co to jest korek?</strong><br>Korek = tkanka okrywająca wtórna roślin drzewiastych, składająca się z komórek <strong>martwych</strong> (po dojrzeniu), o ścianach komórkowych nasyconych <strong>suberyną</strong> (woskowy biopolimer).</p>\n<p><strong>Krok 2: Cecha budowy komórek korka:</strong></p>\n<ul><li>Są <strong>martwe</strong> (po dojrzeniu protoplast obumiera).</li><li>Wnętrze (świetlik komórkowy) jest <strong>wypełnione powietrzem</strong>.</li><li>Ściany komórkowe są <strong>suberynizowane</strong> (suberyna = nieprzepuszczalna dla wody).</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Funkcja wynikająca z tej budowy:</strong></p>\n<ul><li>Powietrze w komórkach + suberyna w ścianach → niska przewodność cieplna → <strong>izolacja termiczna</strong> (chroni przed mrozem latem i zimą).</li><li>Bonus: ochrona przed utratą wody (suberyna), urazami mechanicznymi, patogenami.</li></ul>\n<h4>Sposób 2 - Cecha: suberynizowane ściany → ochrona przed utratą wody</h4>\n<p>Ściany komórek korka są nasycone <strong>suberyną</strong> - substancją woskowo-tłuszczową:</p>\n<ul><li><strong>Hydrofobowa</strong> → woda nie może przeniknąć.</li><li><strong>Trwała</strong> → odporna na rozkład enzymatyczny.</li></ul>\n<p>→ Funkcja: ochrona rośliny przed nadmierną utratą wody (transpiracją przez korę), zwłaszcza w drzewach drewnianych długowiecznych (dęby, sosny).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 3.2, max 1 pkt):</strong></p>\n<ul><li><strong>1 pkt</strong> - za poprawne wykazanie, na przykładzie jednej cechy, związku między budową <strong>komórek korka</strong> a funkcją, jaką on pełni: termoizolacyjną, wzmacniającą, ochronną przed utratą wody, uszkodzeniami mechanicznymi lub wnikaniem patogenów</li><li><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi</li></ul>\n<p><strong>Klucz CKE - uwagi:</strong></p>\n<ul><li>✅ <strong>Uznaje się</strong> odpowiedzi odwołujące się ogólnie do funkcji izolacyjnej korka, jeśli w innej części odpowiedzi został określony czynnik, przed którym chroni ta tkanka, np. &#x27;Ściany komórek korka uległy skorkowaceniu, dzięki czemu są nieprzepuszczalne dla wody i stanowią skuteczną warstwę izolacyjną&#x27;.</li><li>❌ <strong>Nie uznaje się</strong> odpowiedzi odnoszących się do cech budowy <strong>tkanki</strong>, a nie komórek korka, np. &#x27;Komórki korka tworzą kilka warstw, co chroni roślinę przed czynnikami środowiskowymi, np. urazami mechanicznymi, wnikaniem drobnoustrojów&#x27; (to cecha tkanki, nie komórki).</li><li>❌ <strong>Nie uznaje się</strong> odpowiedzi wiążących adkrustację ściany komórkowej suberyną z odpornością mechaniczną, np. &#x27;Wzmocnione suberyną komórki korka chronią roślinę przed urazami mechanicznymi&#x27; (suberyna chroni przed wodą, nie mechanicznie).</li></ul>\n<p><strong>Wymaganie programowe:</strong> IV. Przegląd różnorodności organizmów. 6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów. Zdający przedstawia charakterystyczne cechy budowy tkanek roślinnych okrywającej.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO nie zawiera struktury suberyny - to wiedza z botaniki (podstawa programowa).</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - uczeń opisuje cechy TKANKI (np. &#x27;wiele warstw komórek korka chroni roślinę&#x27;) zamiast cech KOMÓREK. Klucz CKE wyraźnie wymaga cechy KOMÓRKI.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> &#x27;Suberyna chroni przed urazami mechanicznymi&#x27; = błąd. Suberyna jest miękkim woskiem - chroni przed UTRATĄ WODY i patogenami, ale NIE jest twarda mechanicznie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Odpowiedź MUSI mieć dwa elementy: (1) cecha budowy KOMÓRKI + (2) wynikająca z niej funkcja. Sama nazwa funkcji (&#x27;chroni przed czymś&#x27;) bez wskazania cechy = 0 pkt.</blockquote>"}]}