{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/4.1","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"4.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 4.1. (0-1)\nPodaj jedną, widoczną na zdjęciu, cechę budowy aerenchymy, która różni tę tkankę\nod innych typów tkanki miękiszowej i jest przystosowaniem do pełnienia funkcji\nprzewietrzającej.","answer":null,"answer_text":"4.1. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający [ ] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne;\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów.\nZdający:\n1) przedstawia charakterystyczne cechy\nbudowy tkanek roślinnych ([…], miękiszowej,\n[…]), identyfikuje je na rysunku ([…] preparacie\nmikroskopowym, fotografii itp.), określając\nzwiązek ich budowy z pełnioną funkcją.\nZasady oceniania\n1 p. - za podanie właściwej, widocznej na zdjęciu cechy aerenchymy, czyli dużej objętości\nlub dużej powierzchni przestworów międzykomórkowych.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Obecność dużych przestworów międzykomórkowych.\n• Aerenchyma ma dużą objętość przestworów międzykomórkowych przewyższającą\nobjętość komórek.\n• Występowanie dużych przestrzeni wypełnionych powietrzem pomiędzy komórkami\nmiękiszu.\n• Silnie rozwinięty system przestrzeni międzykomórkowych wypełnionych powietrzem\n(co ułatwia oddychanie organów zanurzonych w wodzie).\n• Dla wymiany gazowej ma znaczenie charakterystyczna dla tej tkanki duża powierzchnia\nwnętrza przestworów.\nUwagi:\n• Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do łączenia się przestworów międzykomórkowych\nw kanały wentylacyjne, np. „Obecność kanałów wentylacyjnych”.\n• Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności (licznych)\nprzestworów międzykomórkowych, bez wskazania na ich dużą objętość lub pole\npowierzchni, ponieważ ich występowanie jest cechą także innych tkanek miękiszowych.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Obecność dużych (rozległych) przestworów międzykomórkowych - duża objętość lub duże pole powierzchni przestworów (kanałów) wypełnionych powietrzem.**\n\nLub równoważnie:\n- *Aerenchyma ma dużą objętość przestworów międzykomórkowych przewyższającą objętość komórek.*\n- *Występowanie dużych przestrzeni wypełnionych powietrzem pomiędzy komórkami miękiszu.*\n- *Silnie rozwinięty system przestrzeni międzykomórkowych wypełnionych powietrzem (co ułatwia oddychanie organów zanurzonych w wodzie).*\n- *Dla wymiany gazowej ma znaczenie charakterystyczna dla tej tkanki duża powierzchnia wnętrza przestworów.*\n\n## Sposób 1 - Cecha widoczna na zdjęciu: duże przestwory\n\n**Krok 1: Co widać na zdjęciu?**\nMikrofotografia aerenchymy pokazuje **komórki miękiszu** rozdzielone **dużymi pustymi przestrzeniami** (przestworami międzykomórkowymi) - wyglądają jak 'dziurawy ser' lub gąbka.\n\n**Krok 2: Czym aerenchyma różni się od innych tkanek miękiszowych?**\n- **Miękisz asymilacyjny** (palisadowy, gąbczasty) - ma niewielkie przestwory.\n- **Miękisz zasadniczy** - komórki ściśle przylegają.\n- **Miękisz spichrzowy** - pełne komórki (z magazynem skrobi).\n- **Aerenchyma** - **bardzo duże, rozległe przestwory wypełnione powietrzem**, łączące się w **kanały wentylacyjne**.\n\n**Krok 3: Dlaczego to przystosowanie do przewietrzania?**\nDuże przestwory zawierają powietrze (azot + tlen) i tworzą sieć kanałów łączących pęd z korzeniem (zanurzonym w błotnistym podłożu, gdzie brak tlenu). Dzięki temu **tlen z części nadziemnej (z fotosyntezy lub atmosfery)** może docierać do **korzeni zanurzonych w wodzie/błocie**, gdzie nie ma dostępu O₂.\n\n## Sposób 2 - Funkcja dyfuzyjna\n\nDuża powierzchnia wewnętrzna przestworów + bezpośrednie połączenie z atmosferą = idealne warunki dyfuzji gazów (CO₂ i O₂). Aerenchyma działa jak 'wewnętrzny system rurociągów powietrznych' - bez niej tatarak (i inne rośliny bagienne) nie mogłyby oddychać korzeniami.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 4.1, max 1 pkt):**\n- **1 pkt** - za podanie właściwej, widocznej na zdjęciu cechy aerenchymy, czyli **dużej** objętości lub **dużej** powierzchni przestworów międzykomórkowych\n- **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi\n\n**Klucz CKE - uwagi:**\n- ✅ **Uznaje się** odpowiedzi odnoszące się do łączenia się przestworów międzykomórkowych w kanały wentylacyjne, np. 'Obecność kanałów wentylacyjnych'.\n- ❌ **Nie uznaje się** odpowiedzi odnoszących się WYŁĄCZNIE do obecności (licznych) przestworów międzykomórkowych, bez wskazania na ich dużą objętość lub pole powierzchni - ponieważ ich występowanie jest cechą także innych tkanek miękiszowych.\n\n**Wymaganie programowe:** IV. Przegląd różnorodności organizmów. 6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nKarta wzorów BIO nie zawiera schematu aerenchymy - to wiedza z botaniki.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** NAJWAŻNIEJSZA pułapka - sama wzmianka 'duża liczba przestworów' lub 'liczne przestwory' = 0 pkt. Klucz CKE wymaga 'DUŻYCH' przestworów (objętość/powierzchnia), bo liczne małe przestwory są też w innych tkankach miękiszowych.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Odpowiedź typu 'cienkie ściany komórkowe' nie jest właściwa - to cecha innych tkanek miękiszowych również.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uczniowie często piszą 'aerenchyma ma chloroplasty' - chloroplasty mogą być, ale to nie jest cecha unikatowa aerenchymy.","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-4.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":5,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 4.1. (0-1)<br>Podaj jedną, widoczną na zdjęciu, cechę budowy aerenchymy, która różni tę tkankę<br>od innych typów tkanki miękiszowej i jest przystosowaniem do pełnienia funkcji<br>przewietrzającej.</p>","answer_text_html":"<p>4.1. (0-1)<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający [ ] przedstawia i wyjaśnia<br>procesy i zjawiska biologiczne;<br>przedstawia związki między strukturą<br>a funkcją na różnych poziomach<br>organizacji życia.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia charakterystyczne cechy</li></ol>\n<p>budowy tkanek roślinnych ([…], miękiszowej,<br>[…]), identyfikuje je na rysunku ([…] preparacie<br>mikroskopowym, fotografii itp.), określając<br>związek ich budowy z pełnioną funkcją.<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za podanie właściwej, widocznej na zdjęciu cechy aerenchymy, czyli dużej objętości<br>lub dużej powierzchni przestworów międzykomórkowych.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Obecność dużych przestworów międzykomórkowych.<br>• Aerenchyma ma dużą objętość przestworów międzykomórkowych przewyższającą<br>objętość komórek.<br>• Występowanie dużych przestrzeni wypełnionych powietrzem pomiędzy komórkami<br>miękiszu.<br>• Silnie rozwinięty system przestrzeni międzykomórkowych wypełnionych powietrzem<br>(co ułatwia oddychanie organów zanurzonych w wodzie).<br>• Dla wymiany gazowej ma znaczenie charakterystyczna dla tej tkanki duża powierzchnia<br>wnętrza przestworów.<br>Uwagi:<br>• Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do łączenia się przestworów międzykomórkowych<br>w kanały wentylacyjne, np. „Obecność kanałów wentylacyjnych”.<br>• Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności (licznych)<br>przestworów międzykomórkowych, bez wskazania na ich dużą objętość lub pole<br>powierzchni, ponieważ ich występowanie jest cechą także innych tkanek miękiszowych.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Obecność dużych (rozległych) przestworów międzykomórkowych - duża objętość lub duże pole powierzchni przestworów (kanałów) wypełnionych powietrzem.</strong></p>\n<p>Lub równoważnie:</p>\n<ul><li><em>Aerenchyma ma dużą objętość przestworów międzykomórkowych przewyższającą objętość komórek.</em></li><li><em>Występowanie dużych przestrzeni wypełnionych powietrzem pomiędzy komórkami miękiszu.</em></li><li><em>Silnie rozwinięty system przestrzeni międzykomórkowych wypełnionych powietrzem (co ułatwia oddychanie organów zanurzonych w wodzie).</em></li><li><em>Dla wymiany gazowej ma znaczenie charakterystyczna dla tej tkanki duża powierzchnia wnętrza przestworów.</em></li></ul>\n<h4>Sposób 1 - Cecha widoczna na zdjęciu: duże przestwory</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co widać na zdjęciu?</strong><br>Mikrofotografia aerenchymy pokazuje <strong>komórki miękiszu</strong> rozdzielone <strong>dużymi pustymi przestrzeniami</strong> (przestworami międzykomórkowymi) - wyglądają jak &#x27;dziurawy ser&#x27; lub gąbka.</p>\n<p><strong>Krok 2: Czym aerenchyma różni się od innych tkanek miękiszowych?</strong></p>\n<ul><li><strong>Miękisz asymilacyjny</strong> (palisadowy, gąbczasty) - ma niewielkie przestwory.</li><li><strong>Miękisz zasadniczy</strong> - komórki ściśle przylegają.</li><li><strong>Miękisz spichrzowy</strong> - pełne komórki (z magazynem skrobi).</li><li><strong>Aerenchyma</strong> - <strong>bardzo duże, rozległe przestwory wypełnione powietrzem</strong>, łączące się w <strong>kanały wentylacyjne</strong>.</li></ul>\n<p><strong>Krok 3: Dlaczego to przystosowanie do przewietrzania?</strong><br>Duże przestwory zawierają powietrze (azot + tlen) i tworzą sieć kanałów łączących pęd z korzeniem (zanurzonym w błotnistym podłożu, gdzie brak tlenu). Dzięki temu <strong>tlen z części nadziemnej (z fotosyntezy lub atmosfery)</strong> może docierać do <strong>korzeni zanurzonych w wodzie/błocie</strong>, gdzie nie ma dostępu O₂.</p>\n<h4>Sposób 2 - Funkcja dyfuzyjna</h4>\n<p>Duża powierzchnia wewnętrzna przestworów + bezpośrednie połączenie z atmosferą = idealne warunki dyfuzji gazów (CO₂ i O₂). Aerenchyma działa jak &#x27;wewnętrzny system rurociągów powietrznych&#x27; - bez niej tatarak (i inne rośliny bagienne) nie mogłyby oddychać korzeniami.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 4.1, max 1 pkt):</strong></p>\n<ul><li><strong>1 pkt</strong> - za podanie właściwej, widocznej na zdjęciu cechy aerenchymy, czyli <strong>dużej</strong> objętości lub <strong>dużej</strong> powierzchni przestworów międzykomórkowych</li><li><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi</li></ul>\n<p><strong>Klucz CKE - uwagi:</strong></p>\n<ul><li>✅ <strong>Uznaje się</strong> odpowiedzi odnoszące się do łączenia się przestworów międzykomórkowych w kanały wentylacyjne, np. &#x27;Obecność kanałów wentylacyjnych&#x27;.</li><li>❌ <strong>Nie uznaje się</strong> odpowiedzi odnoszących się WYŁĄCZNIE do obecności (licznych) przestworów międzykomórkowych, bez wskazania na ich dużą objętość lub pole powierzchni - ponieważ ich występowanie jest cechą także innych tkanek miękiszowych.</li></ul>\n<p><strong>Wymaganie programowe:</strong> IV. Przegląd różnorodności organizmów. 6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek i organów.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO nie zawiera schematu aerenchymy - to wiedza z botaniki.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> NAJWAŻNIEJSZA pułapka - sama wzmianka &#x27;duża liczba przestworów&#x27; lub &#x27;liczne przestwory&#x27; = 0 pkt. Klucz CKE wymaga &#x27;DUŻYCH&#x27; przestworów (objętość/powierzchnia), bo liczne małe przestwory są też w innych tkankach miękiszowych.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Odpowiedź typu &#x27;cienkie ściany komórkowe&#x27; nie jest właściwa - to cecha innych tkanek miękiszowych również.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Uczniowie często piszą &#x27;aerenchyma ma chloroplasty&#x27; - chloroplasty mogą być, ale to nie jest cecha unikatowa aerenchymy.</blockquote>"}]}