{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/5.2","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"5.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.2. (0-1)\nOkreśl, ile cząsteczek kwasu laurynowego, który jest nasyconym kwasem tłuszczowym\no wzorze C11H23COOH, jest niezbędnych do syntezy jednej cząsteczki cholesterolu.\nPrzedstaw obliczenia.\nObliczenia:\nOdpowiedź:\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"5.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\n[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe, formułuje wnioski […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, porównuje i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł.\nIII. Metabolizm.\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:\n5) wskazuje substraty i produkty głównych\nszlaków i cykli metabolicznych ([…] etapy\noddychania tlenowego, […], rozkład kwasów\ntłuszczowych, synteza kwasów tłuszczowych\n[…]).\nZasady oceniania\n1 p. - za określenie, że do syntezy jednej cząsteczki cholesterolu niezbędne są trzy\ncząsteczki kwasu laurynowego, i przedstawienie poprawnych obliczeń.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• 12 : 2 = 6, 18 : 6 = 3 (cząsteczki tego kwasu).\n• 18 x 2 = 36 (tyle atomów węgla jest potrzebnych); 36 : 12 = 3 (tyle cząsteczek kwasu\nlaurynowego jest potrzebnych).\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi bez obliczeń, ale przedstawiające prawidłowy tok rozumowania,\nnp.: „Z jednej cząsteczki kwasu laurynowego powstanie 6 cząsteczek acetylo-CoA.\nDo uzyskania 18 cząsteczek acetylo-CoA trzeba więc zużyć trzy cząsteczki tego kwasu”.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Obliczenia:**\n- Kwas laurynowy: \\(\\ce{C11H23COOH}\\) → 12 atomów węgla (11 + 1 grupa COOH).\n- Liczba acetylo-CoA z 1 cząsteczki kwasu laurynowego: 12 ÷ 2 = **6 cząsteczek acetylo-CoA**.\n- Do syntezy 1 cząsteczki cholesterolu potrzeba: 18 cząsteczek acetylo-CoA.\n- Liczba cząsteczek kwasu laurynowego: 18 ÷ 6 = **3 cząsteczki**.\n\n**Odpowiedź:** Do syntezy jednej cząsteczki cholesterolu niezbędne są **3 cząsteczki kwasu laurynowego**.\n\n## Sposób 1 - Krok po kroku obliczenia\n\n**Krok 1: Liczba atomów węgla w kwasie laurynowym.**\nWzór: \\(\\ce{C11H23COOH}\\) = \\(\\ce{C12H24O2}\\) (po dodaniu C grupy COOH).\n→ **12 atomów węgla**.\n\n**Krok 2: Z tekstu zadania - utlenienie kwasu tłuszczowego o n atomach węgla daje n/2 cząsteczek acetylo-CoA.**\n→ Z kwasu laurynowego (12 C): 12 ÷ 2 = **6 cząsteczek acetylo-CoA**.\n\n**Krok 3: Z tekstu zadania - do syntezy 1 cząsteczki cholesterolu potrzeba 18 acetylo-CoA.**\n\n**Krok 4: Ile potrzeba kwasu laurynowego?**\nx (cząsteczki kwasu laurynowego) × 6 (acetylo-CoA z każdej) = 18 (acetylo-CoA potrzebne na cholesterol)\nx = 18 ÷ 6 = **3 cząsteczki kwasu laurynowego**.\n\n## Sposób 2 - Bilansowanie atomów węgla\n\nCholesterol \\(\\ce{C27H45OH}\\) ma 27 atomów węgla. Z 18 acetylo-CoA (każda 2 C) → 36 C, ale 9 atomów C jest tracone jako CO₂ podczas syntezy → 27 C w cholesterolu.\n\n3 cząsteczki kwasu laurynowego (3 × 12 = 36 C) → 18 acetylo-CoA (36 C) → 1 cząsteczka cholesterolu (27 C) + 9 C jako CO₂.\n\nBilans się zgadza ✓.\n\n**Alternatywne uzasadnienie:** Z 1 cząsteczki kwasu laurynowego powstaje 6 cząsteczek acetylo-CoA. Do uzyskania 18 cząsteczek acetylo-CoA trzeba więc zużyć 18/6 = **3 cząsteczki tego kwasu**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 5.2, max 1 pkt):**\n- **1 pkt** - za określenie, że do syntezy jednej cząsteczki cholesterolu niezbędne są **trzy** cząsteczki kwasu laurynowego, i przedstawienie poprawnych obliczeń\n- **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi\n\n**Przykładowe rozwiązania (klucz CKE):**\n- 12 : 2 = 6, 18 : 6 = 3 (cząsteczki tego kwasu).\n- 18 × 2 = 36 (tyle atomów węgla jest potrzebnych); 36 : 12 = 3 (tyle cząsteczek kwasu laurynowego jest potrzebnych).\n\n**Klucz CKE - uwaga:**\n- ✅ **Uznaje się** odpowiedzi bez obliczeń, ale przedstawiające prawidłowy tok rozumowania, np. 'Z jednej cząsteczki kwasu laurynowego powstanie 6 cząsteczek acetylo-CoA. Do uzyskania 18 cząsteczek acetylo-CoA trzeba więc zużyć trzy cząsteczki tego kwasu'.\n\n**Wymaganie programowe:** III. Metabolizm. 2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający 5) wskazuje substraty i produkty głównych szlaków i cykli metabolicznych ([…] etapy oddychania tlenowego, [ ], rozkład kwasów tłuszczowych, synteza kwasów tłuszczowych [ ]).\n\n## Wzory z karty CKE\n\nKarta wzorów BIO str. 5 zawiera wzór ogólny kwasów tłuszczowych nasyconych \\(\\ce{C_nH_{2n+1}COOH}\\). Pomocny do interpretacji wzoru \\(\\ce{C11H23COOH}\\) jako kwas laurynowy.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** NAJCZĘSTSZY BŁĄD - uczeń liczy 11 atomów C zamiast 12. Pamiętaj: \\(\\ce{C11H23COOH}\\) = 11 atomów C w łańcuchu + **1 atom C w grupie COOH** = razem **12 atomów C**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Bez przedstawienia obliczeń lub toku rozumowania = 0 pkt. Sama liczba '3' nie wystarczy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - uczniowie próbują wyliczać przez bilans atomów węgla cholesterolu (27 C). To prowadzi do błędu, bo nie wszystkie atomy C z acetylo-CoA wchodzą do cholesterolu (część traci się jako CO₂).","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-5.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":6,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 5.2. (0-1)
Określ, ile cząsteczek kwasu laurynowego, który jest nasyconym kwasem tłuszczowym
o wzorze C11H23COOH, jest niezbędnych do syntezy jednej cząsteczki cholesterolu.
Przedstaw obliczenia.
Obliczenia:
Odpowiedź:
MBI_1R

","answer_text_html":"

5.2. (0-1)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający
[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-
-skutkowe, formułuje wnioski […].
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie
i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,
selekcjonuje, porównuje i przetwarza
informacje pozyskane z różnorodnych
źródeł.
III. Metabolizm.

\n
  1. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:
  2. wskazuje substraty i produkty głównych
\n

szlaków i cykli metabolicznych ([…] etapy
oddychania tlenowego, […], rozkład kwasów
tłuszczowych, synteza kwasów tłuszczowych
[…]).
Zasady oceniania
1 p. - za określenie, że do syntezy jednej cząsteczki cholesterolu niezbędne są trzy
cząsteczki kwasu laurynowego, i przedstawienie poprawnych obliczeń.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania
• 12 : 2 = 6, 18 : 6 = 3 (cząsteczki tego kwasu).
• 18 x 2 = 36 (tyle atomów węgla jest potrzebnych); 36 : 12 = 3 (tyle cząsteczek kwasu
laurynowego jest potrzebnych).
Uwaga:
Uznaje się odpowiedzi bez obliczeń, ale przedstawiające prawidłowy tok rozumowania,
np.: „Z jednej cząsteczki kwasu laurynowego powstanie 6 cząsteczek acetylo-CoA.
Do uzyskania 18 cząsteczek acetylo-CoA trzeba więc zużyć trzy cząsteczki tego kwasu”.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Obliczenia:

\n\n

Odpowiedź: Do syntezy jednej cząsteczki cholesterolu niezbędne są 3 cząsteczki kwasu laurynowego.

\n

Sposób 1 - Krok po kroku obliczenia

\n

Krok 1: Liczba atomów węgla w kwasie laurynowym.
Wzór: \\(\\ce{C11H23COOH}\\) = \\(\\ce{C12H24O2}\\) (po dodaniu C grupy COOH).
→ 12 atomów węgla.

\n

Krok 2: Z tekstu zadania - utlenienie kwasu tłuszczowego o n atomach węgla daje n/2 cząsteczek acetylo-CoA.
→ Z kwasu laurynowego (12 C): 12 ÷ 2 = 6 cząsteczek acetylo-CoA.

\n

Krok 3: Z tekstu zadania - do syntezy 1 cząsteczki cholesterolu potrzeba 18 acetylo-CoA.

\n

Krok 4: Ile potrzeba kwasu laurynowego?
x (cząsteczki kwasu laurynowego) × 6 (acetylo-CoA z każdej) = 18 (acetylo-CoA potrzebne na cholesterol)
x = 18 ÷ 6 = 3 cząsteczki kwasu laurynowego.

\n

Sposób 2 - Bilansowanie atomów węgla

\n

Cholesterol \\(\\ce{C27H45OH}\\) ma 27 atomów węgla. Z 18 acetylo-CoA (każda 2 C) → 36 C, ale 9 atomów C jest tracone jako CO₂ podczas syntezy → 27 C w cholesterolu.

\n

3 cząsteczki kwasu laurynowego (3 × 12 = 36 C) → 18 acetylo-CoA (36 C) → 1 cząsteczka cholesterolu (27 C) + 9 C jako CO₂.

\n

Bilans się zgadza ✓.

\n

Alternatywne uzasadnienie: Z 1 cząsteczki kwasu laurynowego powstaje 6 cząsteczek acetylo-CoA. Do uzyskania 18 cząsteczek acetylo-CoA trzeba więc zużyć 18/6 = 3 cząsteczki tego kwasu.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

📋 Schemat oceniania CKE (zadanie 5.2, max 1 pkt):

\n\n

Przykładowe rozwiązania (klucz CKE):

\n\n

Klucz CKE - uwaga:

\n\n

Wymaganie programowe: III. Metabolizm. 2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający 5) wskazuje substraty i produkty głównych szlaków i cykli metabolicznych ([…] etapy oddychania tlenowego, [ ], rozkład kwasów tłuszczowych, synteza kwasów tłuszczowych [ ]).

\n

Wzory z karty CKE

\n

Karta wzorów BIO str. 5 zawiera wzór ogólny kwasów tłuszczowych nasyconych \\(\\ce{C_nH_{2n+1}COOH}\\). Pomocny do interpretacji wzoru \\(\\ce{C11H23COOH}\\) jako kwas laurynowy.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: NAJCZĘSTSZY BŁĄD - uczeń liczy 11 atomów C zamiast 12. Pamiętaj: \\(\\ce{C11H23COOH}\\) = 11 atomów C w łańcuchu + 1 atom C w grupie COOH = razem 12 atomów C.
\n
⚠️ Uwaga: Bez przedstawienia obliczeń lub toku rozumowania = 0 pkt. Sama liczba '3' nie wystarczy.
\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - uczniowie próbują wyliczać przez bilans atomów węgla cholesterolu (27 C). To prowadzi do błędu, bo nie wszystkie atomy C z acetylo-CoA wchodzą do cholesterolu (część traci się jako CO₂).
"}]}