{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/5.3","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"5.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.3. (0-1)\nPodkreśl nazwę narządu ludzkiego, w którym odbywa się synteza największej ilości\ncholesterolu.\nmięśnie trzustka skóra wątroba śledziona","answer":"wątroba","answer_text":"5.3. (0-1)\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości\ndotyczących budowy i funkcjonowania\norganizmu ludzkiego. Zdający\nobjaśnia funkcjonowanie organizmu\nludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów\ntrawiennych. Zdający:\n1) omawia budowę poszczególnych elementów\nukładu pokarmowego oraz przedstawia związek\npomiędzy budową a pełnioną funkcją;\n3) przedstawia i porównuje proces trawienia,\nwchłaniania i transportu białek, cukrów\ni tłuszczów.\nZasady oceniania\n1 p. - za podkreślenie nazwy właściwego narządu, w którym odbywa się synteza największej\nilości cholesterolu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nmięśnie trzustka skóra wątroba śledziona","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Wątroba.**\n\n## Sposób 1 - Funkcje wątroby w metabolizmie cholesterolu\n\n**Krok 1: Wątroba jako 'fabryka' organizmu.**\nWątroba jest centrum metabolicznym organizmu. W niej zachodzi synteza wielu związków biologicznych:\n- Białek osocza (albuminy, fibrynogen)\n- Mocznika (z amoniaku)\n- Glikogenu\n- **Cholesterolu** (~70-80% cholesterolu organizmu pochodzi z syntezy wątroby; reszta z diety)\n- Soli żółciowych (z cholesterolu)\n\n**Krok 2: Dlaczego akurat wątroba?**\n- Ma wszystkie enzymy szlaku mewalonianowego (kluczowy do biosyntezy cholesterolu).\n- Enzym ograniczający szybkość: **HMG-CoA reduktaza** (cel statyn - leków obniżających cholesterol).\n- Otrzymuje krew z układu pokarmowego (przez żyłę wrotną) → ma dostęp do substratów (acetylo-CoA z trawienia).\n\n**Krok 3: Co wątroba robi z cholesterolem?**\n- Część zatrzymuje (błony hepatocytów).\n- Część przekształca w **kwasy żółciowe** → wydziela do żółci.\n- Część pakuje w **lipoproteiny VLDL/LDL** → transportuje do tkanek docelowych.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja innych narządów\n\n- **Mięśnie** - wykorzystują cholesterol z osocza, ale syntezują go w niewielkich ilościach.\n- **Trzustka** - produkuje enzymy trawienne i hormony (insulina, glukagon), nie jest centrum syntezy cholesterolu.\n- **Skóra** - syntezuje WIT D (z 7-dehydrocholesterolu pod wpływem UV), ale to nie jest synteza cholesterolu, tylko jego MODYFIKACJA.\n- **Śledziona** - filtruje krew, niszczy stare erytrocyty; nie jest centrum syntezy.\n\n→ Wątroba jest jedynym narządem o tak dużej syntezie cholesterolu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 5.3, max 1 pkt):**\n- **1 pkt** - za podkreślenie nazwy właściwego narządu, w którym odbywa się synteza największej ilości cholesterolu (**wątroba**)\n- **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi\n\n**Wymaganie programowe:** V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 4. Układ pokarmowy i przebieg procesów trawiennych.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nKarta wzorów BIO str. 6 zawiera wzór cholesterolu - pomocny w identyfikacji jego struktury.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - uczeń wybiera 'skóra' (bo kojarzy z witaminą D). Ale skóra TYLKO PRZEKSZTAŁCA cholesterol w pre-witaminę D₃ (pod UV), nie syntezuje go w dużych ilościach.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pomyłka - 'jelito cienkie' (gdyby było w opcjach). Jelito CHŁONIE cholesterol z diety, ale go nie syntezuje.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wątroba syntezuje też kwasy żółciowe (z cholesterolu) - krytyczne dla emulgacji tłuszczów w jelicie.","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-5.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 5.3. (0-1)
Podkreśl nazwę narządu ludzkiego, w którym odbywa się synteza największej ilości
cholesterolu.
mięśnie trzustka skóra wątroba śledziona

","answer_text_html":"

5.3. (0-1)
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
II. Pogłębienie wiadomości
dotyczących budowy i funkcjonowania
organizmu ludzkiego. Zdający
objaśnia funkcjonowanie organizmu
ludzkiego na różnych poziomach
złożoności; dostrzega związki między
strukturą a funkcją na każdym z tych
poziomów.
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu
człowieka.

\n
  1. Układ pokarmowy i przebieg procesów
\n

trawiennych. Zdający:

\n
  1. omawia budowę poszczególnych elementów
\n

układu pokarmowego oraz przedstawia związek
pomiędzy budową a pełnioną funkcją;

\n
  1. przedstawia i porównuje proces trawienia,
\n

wchłaniania i transportu białek, cukrów
i tłuszczów.
Zasady oceniania
1 p. - za podkreślenie nazwy właściwego narządu, w którym odbywa się synteza największej
ilości cholesterolu.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
mięśnie trzustka skóra wątroba śledziona

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Wątroba.

\n

Sposób 1 - Funkcje wątroby w metabolizmie cholesterolu

\n

Krok 1: Wątroba jako 'fabryka' organizmu.
Wątroba jest centrum metabolicznym organizmu. W niej zachodzi synteza wielu związków biologicznych:

\n\n

Krok 2: Dlaczego akurat wątroba?

\n\n

Krok 3: Co wątroba robi z cholesterolem?

\n\n

Sposób 2 - Eliminacja innych narządów

\n\n

→ Wątroba jest jedynym narządem o tak dużej syntezie cholesterolu.

\n

Schemat oceniania CKE

\n

📋 Schemat oceniania CKE (zadanie 5.3, max 1 pkt):

\n\n

Wymaganie programowe: V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 4. Układ pokarmowy i przebieg procesów trawiennych.

\n

Wzory z karty CKE

\n

Karta wzorów BIO str. 6 zawiera wzór cholesterolu - pomocny w identyfikacji jego struktury.

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Częsty błąd - uczeń wybiera 'skóra' (bo kojarzy z witaminą D). Ale skóra TYLKO PRZEKSZTAŁCA cholesterol w pre-witaminę D₃ (pod UV), nie syntezuje go w dużych ilościach.
\n
⚠️ Uwaga: Pomyłka - 'jelito cienkie' (gdyby było w opcjach). Jelito CHŁONIE cholesterol z diety, ale go nie syntezuje.
\n
⚠️ Uwaga: Wątroba syntezuje też kwasy żółciowe (z cholesterolu) - krytyczne dla emulgacji tłuszczów w jelicie.
"}]}