{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/5.4","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"5.4","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 5.4. (0-1)\nZaznacz poprawne dokończenie poniższego zdania - wybierz odpowiedź spośród A-B\noraz odpowiedź spośród 1.-3.\nU pasożytów jelitowych substancją zapasową jest\nA.\nglikogen,\nponieważ\n1.\njest on bezpośrednim substratem oddychania\nkomórkowego.\n2.\nze względu na tryb życia muszą one gromadzić\nduże zapasy energii.\nB.\ntłuszcz,\n3.\noddychają one beztlenowo i energię uzyskują\nwyłącznie w procesie glikolizy.","answer":"A3","answer_text":"5.4. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi\nsię krytycznie do przedstawionych\ninformacji, […] wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe.\nI. Poznanie świata organizmów na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający […] przedstawia i wyjaśnia\nprocesy i zjawiska biologiczne […].\nIII. Metabolizm.\n3. Oddychanie wewnątrzkomórkowe. Zdający:\n1) wymienia związki, które są głównym źródłem\nenergii w komórce;\n2) wyjaśnia różnicę między oddychaniem\ntlenowym a fermentacją, porównuje ich bilans\nenergetyczny.\nZasady oceniania\n1 p. - za prawidłowe dokończenie zdania wraz z uzasadnieniem.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA3\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZadanie 6. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki\nbadań biologicznych. Zdający rozumie\ni stosuje terminologię biologiczną; planuje,\nprzeprowadza i dokumentuje obserwacje\ni doświadczenia biologiczne.\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n4. Protisty i rośliny pierwotnie wodne. Zdający:\n1) przedstawia sposoby poruszania się\nprotistów jednokomórkowych i wskazuje\nodpowiednie organelle (struktury) lub\nmechanizmy umożliwiające ruch.\nZasady oceniania\n1 p. - za poprawny opis obserwacji, uwzględniający:\n• obiekt badań - próbka pantofelków (z wodnej hodowli),\n• wszystkie niezbędne materiały - mikroskop, szkiełka podstawowe i nakrywkowe\noraz sproszkowany grafit,\n• metodę - dodanie sproszkowanego grafitu do preparatu mikroskopowego oraz\nobserwacja pod mikroskopem ruchów wody lub cząstek grafitu.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Z wodnej hodowli pantofelków pobieramy próbkę, którą nanosimy na szkiełko podstawowe,\nnastępnie\ndodajemy\nnieco\ngrafitu,\nnakrywamy\nkroplę\nszkiełkiem\nnakrywkowym\ni obserwujemy pod mikroskopem ruch wody wokół komórek orzęsków.\n• Za pomocą pipety umieszczamy kroplę wodnej hodowli pantofelków na szkiełku\npodstawowym. Następnie dodajemy sproszkowany grafit, przykrywamy szkiełkiem\nnakrywkowym. Całość wkładamy pod mikroskop i obserwujemy ruch cząstek grafitu wokół\npantofelków.\nUwaga:\nNie uznaje się odpowiedzi z błędami w planowaniu doświadczenia: dodawanie grafitu\ndo hodowli, a nie - pobranej próbki; umieszczenie hodowli, a nie - próbki pod mikroskopem,\npobieranie próbki pojedynczych orzęsków.\nZadanie 7. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi się\nkrytycznie do przedstawionych informacji\n[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe.\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:\n3) wyjaśnia zjawiska […], odwołując się do\nzjawiska osmozy;\n4) opisuje budowę i funkcje […] chloroplastów\n[…];\n5) wyjaśnia rolę wakuoli, […] w przemianie\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia […].\nmaterii komórki.\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n3) przedstawia warunki wymiany gazowej\nu roślin, wskazując odpowiednie adaptacje\nw ich budowie anatomicznej.\n6. Rośliny - budowa i funkcje tkanek\ni organów. Zdający:\n1) przedstawia charakterystyczne cechy\nbudowy tkanek roślinnych […].\nZasady oceniania\n1 p. - za wyjaśnienie uwzględniające:\n• przyczynę - zwiększenie\nciśnienia\nturgorowego\nwywoływanego\nprzez\npowiększającą się wakuolę,\n• mechanizm - zwiększenie nacisku na nierównomiernie zgrubiałe ściany komórek\nszparkowych powodujące zmianę kształtu tych komórek,\n• skutek - zwiększenie stopnia otwarcia aparatów szparkowych.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Wodniczka zwiększa swoje rozmiary, zwiększając nacisk cytozolu na ścianę komórkową,\ntym samym zewnętrzna, cieńsza ściana komórki szparkowej odkształca się silniej niż\ngrubsza ściana wewnętrzna, co powoduje otwarcie szparki.\n• Nierównomiernie zgrubiałe ściany komórkowe komórek szparkowych umożliwiają zmianę\nkształtu tych komórek pod wpływem zwiększenia turgoru, wywieranego przez\npowiększającą się wakuolę, co powoduje otwieranie szparki.\n• Zwiększenie objętości dużej wakuoli w komórkach szparkowych powoduje zwiększenie\nciśnienia wywieranego na nierównomiernie zgrubiałe ściany komórkowe, co powoduje\nzmianę kształtu tych komórek i w efekcie otwieranie aparatu szparkowego.\nZadanie 8. (0-5)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**A. 3.** - U pasożytów jelitowych substancją zapasową jest **glikogen, ponieważ oddychają one beztlenowo i energię uzyskują wyłącznie w procesie glikolizy.**\n\n## Sposób 1 - Logika wyboru\n\n**Krok 1: Co o pasożytach jelitowych mówi tekst?**\nZ tekstu: 'Magazynuje go [glikogen] także wiele pasożytów jelitowych, m.in. glista ludzka.' → Substancją zapasową jest **glikogen** (A), nie tłuszcz.\n\n**Krok 2: Dlaczego glikogen, a nie tłuszcz?**\nKluczem jest tryb życia pasożyta jelitowego:\n- **Środowisko beztlenowe** (tlenu w jelitach jest mało) → metabolizm anaerobowy.\n- **Tlen jest niezbędny do utleniania tłuszczów** (β-oksydacja w mitochondriach + cykl Krebsa + łańcuch oddechowy - wszystkie wymagają O₂).\n- **Glikoliza** może zachodzić **beztlenowo** (anaerobowo) → produkcja ATP bez tlenu (z glukozy/glikogenu).\n\n→ Pasożyty jelitowe NIE MOGĄ oddychać tlenowo, więc tłuszcze są dla nich bezużyteczne. Glikogen → glikoliza → ATP, bez tlenu.\n\n**Krok 3: Sprawdzenie odpowiedzi:**\n- A.1 - 'glikogen jest bezpośrednim substratem oddychania komórkowego' - NIE. Bezpośrednim substratem glikolizy jest GLUKOZA, nie glikogen. Glikogen najpierw musi być rozłożony do glukozy.\n- A.2 - 'gromadzą zapasy energii' - częściowo prawda, ale to NIE wyjaśnia, dlaczego glikogen, a nie tłuszcz. Tłuszcze gromadziłyby WIĘCEJ energii (>2x) - pasożyt nie wybierałby glikogenu na podstawie tego argumentu.\n- A.3 - 'oddychają beztlenowo i energię uzyskują wyłącznie w glikolizie' - TAK. To wyjaśnia, dlaczego glikogen (substrat glikolizy), a nie tłuszcz (wymagający tlenu).\n\n→ Odpowiedź: **A. 3.**\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędnych opcji\n\nB (tłuszcz) wykluczamy od razu - tekst zadania mówi 'glikogen'.\n\nA + 1 - błąd merytoryczny (glikogen nie jest BEZPOŚREDNIM substratem glikolizy).\n\nA + 2 - niepełne wyjaśnienie (nie wyjaśnia preferencji glikogenu nad tłuszczem).\n\nA + 3 - pełne, logiczne wyjaśnienie ✓.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 5.4, max 1 pkt):**\n- **1 pkt** - za prawidłowe dokończenie zdania wraz z uzasadnieniem (A.3.)\n- **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi\n\n**Rozwiązanie:** **A3**\n\n**Wymaganie programowe:** III. Metabolizm. 3. Oddychanie wewnątrzkomórkowe. Zdający 1) wymienia związki, które są głównym źródłem energii w komórce; 2) wyjaśnia różnicę między oddychaniem tlenowym a fermentacją, porównuje ich bilans energetyczny.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nKarta wzorów BIO str. 8 zawiera bilans glikolizy (z glukozy do pirogronianu, 2 ATP netto). Karta przypomina, że glikoliza zachodzi w cytozolu i nie wymaga tlenu.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** NAJCZĘSTSZY BŁĄD - wybór A.1. Pamiętaj: GLIKOGEN nie jest bezpośrednim substratem glikolizy; jest GLUKOZA (po hydrolizie glikogenu).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pomyłka A.2 - niby 'pasożyty potrzebują energii' - ale to NIE wyjaśnia preferencji glikogenu nad tłuszczem (tłuszcz dawałby WIĘCEJ energii).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Glikogen pasożytów jelitowych to klasyczny przykład adaptacji do środowiska beztlenowego.","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-5.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 5.4. (0-1)<br>Zaznacz poprawne dokończenie poniższego zdania - wybierz odpowiedź spośród A-B<br>oraz odpowiedź spośród 1.-3.<br>U pasożytów jelitowych substancją zapasową jest<br>A.<br>glikogen,<br>ponieważ<br>1.<br>jest on bezpośrednim substratem oddychania<br>komórkowego.<br>2.<br>ze względu na tryb życia muszą one gromadzić<br>duże zapasy energii.<br>B.<br>tłuszcz,<br>3.<br>oddychają one beztlenowo i energię uzyskują<br>wyłącznie w procesie glikolizy.</p>","answer_text_html":"<p>5.4. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi<br>się krytycznie do przedstawionych<br>informacji, […] wyjaśnia zależności<br>przyczynowo-skutkowe.<br>I. Poznanie świata organizmów na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający […] przedstawia i wyjaśnia<br>procesy i zjawiska biologiczne […].<br>III. Metabolizm.</p>\n<ol><li>Oddychanie wewnątrzkomórkowe. Zdający:</li><li>wymienia związki, które są głównym źródłem</li></ol>\n<p>energii w komórce;</p>\n<ol><li>wyjaśnia różnicę między oddychaniem</li></ol>\n<p>tlenowym a fermentacją, porównuje ich bilans<br>energetyczny.<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za prawidłowe dokończenie zdania wraz z uzasadnieniem.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A3<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zadanie 6. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki<br>badań biologicznych. Zdający rozumie<br>i stosuje terminologię biologiczną; planuje,<br>przeprowadza i dokumentuje obserwacje<br>i doświadczenia biologiczne.<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>przedstawia związki między strukturą<br>a funkcją na różnych poziomach<br>organizacji życia […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Protisty i rośliny pierwotnie wodne. Zdający:</li><li>przedstawia sposoby poruszania się</li></ol>\n<p>protistów jednokomórkowych i wskazuje<br>odpowiednie organelle (struktury) lub<br>mechanizmy umożliwiające ruch.<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za poprawny opis obserwacji, uwzględniający:<br>• obiekt badań - próbka pantofelków (z wodnej hodowli),<br>• wszystkie niezbędne materiały - mikroskop, szkiełka podstawowe i nakrywkowe<br>oraz sproszkowany grafit,<br>• metodę - dodanie sproszkowanego grafitu do preparatu mikroskopowego oraz<br>obserwacja pod mikroskopem ruchów wody lub cząstek grafitu.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Z wodnej hodowli pantofelków pobieramy próbkę, którą nanosimy na szkiełko podstawowe,<br>następnie<br>dodajemy<br>nieco<br>grafitu,<br>nakrywamy<br>kroplę<br>szkiełkiem<br>nakrywkowym<br>i obserwujemy pod mikroskopem ruch wody wokół komórek orzęsków.<br>• Za pomocą pipety umieszczamy kroplę wodnej hodowli pantofelków na szkiełku<br>podstawowym. Następnie dodajemy sproszkowany grafit, przykrywamy szkiełkiem<br>nakrywkowym. Całość wkładamy pod mikroskop i obserwujemy ruch cząstek grafitu wokół<br>pantofelków.<br>Uwaga:<br>Nie uznaje się odpowiedzi z błędami w planowaniu doświadczenia: dodawanie grafitu<br>do hodowli, a nie - pobranej próbki; umieszczenie hodowli, a nie - próbki pod mikroskopem,<br>pobieranie próbki pojedynczych orzęsków.<br>Zadanie 7. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi się<br>krytycznie do przedstawionych informacji<br>[…], wyjaśnia zależności przyczynowo-<br>-skutkowe.<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający:</p>\n<ol><li>wyjaśnia zjawiska […], odwołując się do</li></ol>\n<p>zjawiska osmozy;</p>\n<ol><li>opisuje budowę i funkcje […] chloroplastów</li></ol>\n<p>[…];</p>\n<ol><li>wyjaśnia rolę wakuoli, […] w przemianie</li></ol>\n<p>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>przedstawia związki między strukturą<br>a funkcją na różnych poziomach organizacji<br>życia […].<br>materii komórki.<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - odżywianie się. Zdający:</li><li>przedstawia warunki wymiany gazowej</li></ol>\n<p>u roślin, wskazując odpowiednie adaptacje<br>w ich budowie anatomicznej.</p>\n<ol><li>Rośliny - budowa i funkcje tkanek</li></ol>\n<p>i organów. Zdający:</p>\n<ol><li>przedstawia charakterystyczne cechy</li></ol>\n<p>budowy tkanek roślinnych […].<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za wyjaśnienie uwzględniające:<br>• przyczynę - zwiększenie<br>ciśnienia<br>turgorowego<br>wywoływanego<br>przez<br>powiększającą się wakuolę,<br>• mechanizm - zwiększenie nacisku na nierównomiernie zgrubiałe ściany komórek<br>szparkowych powodujące zmianę kształtu tych komórek,<br>• skutek - zwiększenie stopnia otwarcia aparatów szparkowych.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Wodniczka zwiększa swoje rozmiary, zwiększając nacisk cytozolu na ścianę komórkową,<br>tym samym zewnętrzna, cieńsza ściana komórki szparkowej odkształca się silniej niż<br>grubsza ściana wewnętrzna, co powoduje otwarcie szparki.<br>• Nierównomiernie zgrubiałe ściany komórkowe komórek szparkowych umożliwiają zmianę<br>kształtu tych komórek pod wpływem zwiększenia turgoru, wywieranego przez<br>powiększającą się wakuolę, co powoduje otwieranie szparki.<br>• Zwiększenie objętości dużej wakuoli w komórkach szparkowych powoduje zwiększenie<br>ciśnienia wywieranego na nierównomiernie zgrubiałe ściany komórkowe, co powoduje<br>zmianę kształtu tych komórek i w efekcie otwieranie aparatu szparkowego.<br>Zadanie 8. (0-5)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>A. 3.</strong> - U pasożytów jelitowych substancją zapasową jest <strong>glikogen, ponieważ oddychają one beztlenowo i energię uzyskują wyłącznie w procesie glikolizy.</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Logika wyboru</h4>\n<p><strong>Krok 1: Co o pasożytach jelitowych mówi tekst?</strong><br>Z tekstu: &#x27;Magazynuje go [glikogen] także wiele pasożytów jelitowych, m.in. glista ludzka.&#x27; → Substancją zapasową jest <strong>glikogen</strong> (A), nie tłuszcz.</p>\n<p><strong>Krok 2: Dlaczego glikogen, a nie tłuszcz?</strong><br>Kluczem jest tryb życia pasożyta jelitowego:</p>\n<ul><li><strong>Środowisko beztlenowe</strong> (tlenu w jelitach jest mało) → metabolizm anaerobowy.</li><li><strong>Tlen jest niezbędny do utleniania tłuszczów</strong> (β-oksydacja w mitochondriach + cykl Krebsa + łańcuch oddechowy - wszystkie wymagają O₂).</li><li><strong>Glikoliza</strong> może zachodzić <strong>beztlenowo</strong> (anaerobowo) → produkcja ATP bez tlenu (z glukozy/glikogenu).</li></ul>\n<p>→ Pasożyty jelitowe NIE MOGĄ oddychać tlenowo, więc tłuszcze są dla nich bezużyteczne. Glikogen → glikoliza → ATP, bez tlenu.</p>\n<p><strong>Krok 3: Sprawdzenie odpowiedzi:</strong></p>\n<ul><li>A.1 - &#x27;glikogen jest bezpośrednim substratem oddychania komórkowego&#x27; - NIE. Bezpośrednim substratem glikolizy jest GLUKOZA, nie glikogen. Glikogen najpierw musi być rozłożony do glukozy.</li><li>A.2 - &#x27;gromadzą zapasy energii&#x27; - częściowo prawda, ale to NIE wyjaśnia, dlaczego glikogen, a nie tłuszcz. Tłuszcze gromadziłyby WIĘCEJ energii (&gt;2x) - pasożyt nie wybierałby glikogenu na podstawie tego argumentu.</li><li>A.3 - &#x27;oddychają beztlenowo i energię uzyskują wyłącznie w glikolizie&#x27; - TAK. To wyjaśnia, dlaczego glikogen (substrat glikolizy), a nie tłuszcz (wymagający tlenu).</li></ul>\n<p>→ Odpowiedź: <strong>A. 3.</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędnych opcji</h4>\n<p>B (tłuszcz) wykluczamy od razu - tekst zadania mówi &#x27;glikogen&#x27;.</p>\n<p>A + 1 - błąd merytoryczny (glikogen nie jest BEZPOŚREDNIM substratem glikolizy).</p>\n<p>A + 2 - niepełne wyjaśnienie (nie wyjaśnia preferencji glikogenu nad tłuszczem).</p>\n<p>A + 3 - pełne, logiczne wyjaśnienie ✓.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<p>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 5.4, max 1 pkt):</strong></p>\n<ul><li><strong>1 pkt</strong> - za prawidłowe dokończenie zdania wraz z uzasadnieniem (A.3.)</li><li><strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi</li></ul>\n<p><strong>Rozwiązanie:</strong> <strong>A3</strong></p>\n<p><strong>Wymaganie programowe:</strong> III. Metabolizm. 3. Oddychanie wewnątrzkomórkowe. Zdający 1) wymienia związki, które są głównym źródłem energii w komórce; 2) wyjaśnia różnicę między oddychaniem tlenowym a fermentacją, porównuje ich bilans energetyczny.</p>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>Karta wzorów BIO str. 8 zawiera bilans glikolizy (z glukozy do pirogronianu, 2 ATP netto). Karta przypomina, że glikoliza zachodzi w cytozolu i nie wymaga tlenu.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> NAJCZĘSTSZY BŁĄD - wybór A.1. Pamiętaj: GLIKOGEN nie jest bezpośrednim substratem glikolizy; jest GLUKOZA (po hydrolizie glikogenu).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pomyłka A.2 - niby &#x27;pasożyty potrzebują energii&#x27; - ale to NIE wyjaśnia preferencji glikogenu nad tłuszczem (tłuszcz dawałby WIĘCEJ energii).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Glikogen pasożytów jelitowych to klasyczny przykład adaptacji do środowiska beztlenowego.</blockquote>"}]}