{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/8.2","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"8.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.2. (0-1)\nOkreśl, czy pokrzywa zwyczajna jest rośliną jednopienną, czy - dwupienną. Odpowiedź\nuzasadnij.","answer":null,"answer_text":"8.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi\nsię krytycznie do przedstawionych\ninformacji […], wyjaśnia zależności\nprzyczynowo-skutkowe.\nI. Poznanie świata organizmów na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje\norganizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n2) opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych,\nprzedstawia jej różnorodność i wykazuje, że jest\nona związana ze sposobami zapylania.\nZasady oceniania\n1 p. - za określenie, że pokrzywa zwyczajna jest rośliną dwupienną wraz z prawidłowym\nuzasadnieniem, odnoszącym się do występowania kwiatów żeńskich i kwiatów\nmęskich na oddzielnych osobnikach.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Pokrzywa zwyczajna jest rośliną dwupienną, ponieważ na jednych osobnikach występują\ntylko kwiaty męskie, a na innych - tylko kwiaty żeńskie.\n• Dwupienna - kwiaty męskie i kwiaty żeńskie nie występują na tej samej roślinie.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Pokrzywa zwyczajna (*Urtica dioica*) jest rośliną DWUPIENNĄ**, ponieważ kwiaty męskie i żeńskie wytwarzane są na oddzielnych osobnikach.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (definicja + cecha gatunku)\n\n**Krok 1 - przypomnij definicje:**\n\n| Typ | Definicja | Przykład |\n| **Jednopienna** | Na jednym osobniku są kwiaty zarówno **męskie**, jak i **żeńskie** | kukurydza, dynia, leszczyna |\n| **Dwupienna** | Kwiaty **męskie** i **żeńskie** rozwijają się na **oddzielnych roślinach** | pokrzywa, wierzba, konopie, ostrokrzew |\n\n**Krok 2 - zastosuj do pokrzywy:**\n\n*Urtica dioica* wytwarza kwiaty jednopłciowe:\n- Osobniki **męskie** - mają kwiatostany z pręcikami wytwarzającymi pyłek\n- Osobniki **żeńskie** - mają kwiatostany ze słupkami, na których dojrzewają owoce\n\nSkoro obydwa typy kwiatów **nie współistnieją na tej samej roślinie**, pokrzywa jest **dwupienna**.\n\n**Krok 3 - wniosek:**\n\n> Pokrzywa jest **dwupienna**, gdyż kwiaty męskie i żeńskie rozwijają się na **odrębnych osobnikach** (różnopłciowych roślinach).\n\n## Sposób 2 - Etymologia nazwy gatunkowej jako klucz\n\nNazwa naukowa pokrzywy to *Urtica **dioica***.\n\nEpitet gatunkowy **\"dioica\"** pochodzi z greki:\n- **di-** = dwa\n- **oikos** = dom / siedziba\n\nDosłownie: *\"dwa domy\"* → kwiaty żeńskie i kwiaty męskie mają **dwa oddzielne „domy\"** (osobniki).\n\nDla porównania: rośliny **jednopienne** (np. *Zea mays*) nie mają takiego członu w nazwie - sam epitet \"dioica\" jest synonimem dwupienności w nomenklaturze łacińskiej.\n\n> **Wniosek:** Sama nazwa *dioica* informuje, że gatunek jest dwupienny - to nie przypadek, lecz celowy opis biologii rozrodu w nomenklaturze Linneusza.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 8.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń stwierdza, że pokrzywa jest rośliną **dwupienną** ORAZ uzasadnia: kwiaty (słupkowe i pręcikowe / żeńskie i męskie) występują na **oddzielnych osobnikach** (roślinach)\n> - **0 pkt** - brak uzasadnienia lub błędna klasyfikacja (jednopienna), lub uzasadnienie błędne / sprzeczne z określeniem\n\n> ✅ **Akceptowane warianty uzasadnienia:**\n> - „Kwiaty żeńskie i kwiaty męskie rozwijają się na różnych roślinach\"\n> - „Na jednym osobniku są tylko kwiaty jednej płci\"\n> - „Istnieją osobniki wyłącznie słupkowe i wyłącznie pręcikowe\"\n>\n> ❌ **Nie uznaje się:**\n> - Samego stwierdzenia „dwupienna\" bez uzasadnienia\n> - Uzasadnienia odnoszącego się do budowy kwiatu (np. „kwiaty są niepozorne\"), nie do rozmieszczenia na osobnikach\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość definicji pojęć: roślina jednopiennna / dwupienna oraz biologii *Urtica dioica*. Zadanie jest czysto klasyfikacyjne i terminologiczne.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Największa pułapka to pomylenie **jednopiennej** z **dwupienną** - \"jednopienność\" brzmi jak \"jeden pień = jedna roślina = jedna płeć\", ale to błąd! *Jednopiennna* = **obydwie płcie na jednym osobniku**, dwupienna = **płcie rozdzielone na dwa osobniki**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Samo napisanie „dwupienna\" bez uzasadnienia daje **0 punktów** - klucz CKE wymaga wskazania, że kwiaty męskie i żeńskie są na oddzielnych osobnikach.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Niektórzy uczniowie piszą „bo ma kwiaty słupkowe i pręcikowe\" - to opis **jednopiennej**! Przy dwupiennej należy podkreślić, że **każda roślina ma tylko jeden typ kwiatów**, a nie oba.","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-8.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 8.2. (0-1)<br>Określ, czy pokrzywa zwyczajna jest rośliną jednopienną, czy - dwupienną. Odpowiedź<br>uzasadnij.</p>","answer_text_html":"<p>8.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi<br>się krytycznie do przedstawionych<br>informacji […], wyjaśnia zależności<br>przyczynowo-skutkowe.<br>I. Poznanie świata organizmów na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje<br>organizmy […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:</li><li>opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych,</li></ol>\n<p>przedstawia jej różnorodność i wykazuje, że jest<br>ona związana ze sposobami zapylania.<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za określenie, że pokrzywa zwyczajna jest rośliną dwupienną wraz z prawidłowym<br>uzasadnieniem, odnoszącym się do występowania kwiatów żeńskich i kwiatów<br>męskich na oddzielnych osobnikach.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Pokrzywa zwyczajna jest rośliną dwupienną, ponieważ na jednych osobnikach występują<br>tylko kwiaty męskie, a na innych - tylko kwiaty żeńskie.<br>• Dwupienna - kwiaty męskie i kwiaty żeńskie nie występują na tej samej roślinie.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Pokrzywa zwyczajna (<em>Urtica dioica</em>) jest rośliną DWUPIENNĄ</strong>, ponieważ kwiaty męskie i żeńskie wytwarzane są na oddzielnych osobnikach.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (definicja + cecha gatunku)</h4>\n<p><strong>Krok 1 - przypomnij definicje:</strong></p>\n<p>| Typ | Definicja | Przykład |<br>| <strong>Jednopienna</strong> | Na jednym osobniku są kwiaty zarówno <strong>męskie</strong>, jak i <strong>żeńskie</strong> | kukurydza, dynia, leszczyna |<br>| <strong>Dwupienna</strong> | Kwiaty <strong>męskie</strong> i <strong>żeńskie</strong> rozwijają się na <strong>oddzielnych roślinach</strong> | pokrzywa, wierzba, konopie, ostrokrzew |</p>\n<p><strong>Krok 2 - zastosuj do pokrzywy:</strong></p>\n<p><em>Urtica dioica</em> wytwarza kwiaty jednopłciowe:</p>\n<ul><li>Osobniki <strong>męskie</strong> - mają kwiatostany z pręcikami wytwarzającymi pyłek</li><li>Osobniki <strong>żeńskie</strong> - mają kwiatostany ze słupkami, na których dojrzewają owoce</li></ul>\n<p>Skoro obydwa typy kwiatów <strong>nie współistnieją na tej samej roślinie</strong>, pokrzywa jest <strong>dwupienna</strong>.</p>\n<p><strong>Krok 3 - wniosek:</strong></p>\n<blockquote>Pokrzywa jest <strong>dwupienna</strong>, gdyż kwiaty męskie i żeńskie rozwijają się na <strong>odrębnych osobnikach</strong> (różnopłciowych roślinach).</blockquote>\n<h4>Sposób 2 - Etymologia nazwy gatunkowej jako klucz</h4>\n<p>Nazwa naukowa pokrzywy to <em>Urtica <strong>dioica</strong></em>.</p>\n<p>Epitet gatunkowy <strong>&quot;dioica&quot;</strong> pochodzi z greki:</p>\n<ul><li><strong>di-</strong> = dwa</li><li><strong>oikos</strong> = dom / siedziba</li></ul>\n<p>Dosłownie: <em>&quot;dwa domy&quot;</em> → kwiaty żeńskie i kwiaty męskie mają <strong>dwa oddzielne „domy&quot;</strong> (osobniki).</p>\n<p>Dla porównania: rośliny <strong>jednopienne</strong> (np. <em>Zea mays</em>) nie mają takiego członu w nazwie - sam epitet &quot;dioica&quot; jest synonimem dwupienności w nomenklaturze łacińskiej.</p>\n<blockquote><strong>Wniosek:</strong> Sama nazwa <em>dioica</em> informuje, że gatunek jest dwupienny - to nie przypadek, lecz celowy opis biologii rozrodu w nomenklaturze Linneusza.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 8.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń stwierdza, że pokrzywa jest rośliną <strong>dwupienną</strong> ORAZ uzasadnia: kwiaty (słupkowe i pręcikowe / żeńskie i męskie) występują na <strong>oddzielnych osobnikach</strong> (roślinach)<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak uzasadnienia lub błędna klasyfikacja (jednopienna), lub uzasadnienie błędne / sprzeczne z określeniem</blockquote>\n<blockquote>✅ <strong>Akceptowane warianty uzasadnienia:</strong><br>- „Kwiaty żeńskie i kwiaty męskie rozwijają się na różnych roślinach&quot;<br>- „Na jednym osobniku są tylko kwiaty jednej płci&quot;<br>- „Istnieją osobniki wyłącznie słupkowe i wyłącznie pręcikowe&quot;<br><br>❌ <strong>Nie uznaje się:</strong><br>- Samego stwierdzenia „dwupienna&quot; bez uzasadnienia<br>- Uzasadnienia odnoszącego się do budowy kwiatu (np. „kwiaty są niepozorne&quot;), nie do rozmieszczenia na osobnikach</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość definicji pojęć: roślina jednopiennna / dwupienna oraz biologii <em>Urtica dioica</em>. Zadanie jest czysto klasyfikacyjne i terminologiczne.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Największa pułapka to pomylenie <strong>jednopiennej</strong> z <strong>dwupienną</strong> - &quot;jednopienność&quot; brzmi jak &quot;jeden pień = jedna roślina = jedna płeć&quot;, ale to błąd! <em>Jednopiennna</em> = <strong>obydwie płcie na jednym osobniku</strong>, dwupienna = <strong>płcie rozdzielone na dwa osobniki</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Samo napisanie „dwupienna&quot; bez uzasadnienia daje <strong>0 punktów</strong> - klucz CKE wymaga wskazania, że kwiaty męskie i żeńskie są na oddzielnych osobnikach.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Niektórzy uczniowie piszą „bo ma kwiaty słupkowe i pręcikowe&quot; - to opis <strong>jednopiennej</strong>! Przy dwupiennej należy podkreślić, że <strong>każda roślina ma tylko jeden typ kwiatów</strong>, a nie oba.</blockquote>"}]}