{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/8.3","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"8.3","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 8.3. (0-2)\nWypisz z tekstu dwie cechy budowy pokrzywy stanowiące przystosowanie\ndo wiatropylności i podaj, na czym polega każde z tych przystosowań.\n1\n2\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n7.\n8.1.\n8.2.\n8.3.\nMaks. liczba pkt\n1\n2\n1\n2\nUzyskana liczba pkt\nMBI_1R","answer":null,"answer_text":"8.3. (0-2)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, […] informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nI. Poznanie świata organizmów na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje\norganizmy […], przedstawia związki\nmiędzy strukturą a funkcją na różnych\npoziomach organizacji życia […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n8. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:\n2) opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych,\nprzedstawia jej różnorodność i wykazuje,\nże jest ona związana ze sposobami zapylania.\nZasady oceniania\n2 p. - za wypisanie z tekstu obu prawidłowych cech budowy pokrzywy i podanie, na czym\npolega przystosowanie do wiatropylności każdej z cech.\n1 p. - za wypisanie z tekstu tylko jednej prawidłowej cechy wraz z podaniem opisu jej\nprzystosowania.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n1. Słupek z dużym, pędzelkowatym znamieniem - zwiększa szanse osadzenia się na nim\npyłku.\n2. Kwiatostany na długich i wiotkich osiach - poruszają się nawet na lekkim wietrze,\nułatwiając porywanie pyłku przez wiatr.\n1. Pędzelkowate znamię słupka wychwytuje pyłek transportowany wraz z powietrzem.\n2. Z wiotkich kwiatostanów łatwo wydostaje się pyłek na wietrze.\nUwagi:\n• Nie uznaje się odpowiedzi dotyczących rozdzielnopłciowości.\n• Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do niepozornego, zielonkawego okwiatu,\nponieważ nie jest to przystosowanie do wiatropylności.\nZadanie 9. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nDwie cechy budowy pokrzywy stanowiące przystosowanie do wiatropylności (wypisane z tekstu):\n\n1. **Słupek z dużym, pędzelkowatym znamieniem** → duża, rozbudowana powierzchnia znamienia zwiększa szanse osadzenia (wychwycenia) na nim pyłku niesionego przez wiatr.\n2. **Kwiatostany wyrastające na długich i wiotkich osiach** → poruszają się nawet na lekkim wietrze, dzięki czemu ułatwiają porywanie i rozsiewanie pyłku przez wiatr.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: dwa etapy wiatropylności\n\nWiatropylność (anemofilia) oznacza, że pyłek musi zostać **uwolniony do powietrza** i **przechwycony przez słupek** - bez udziału owadów. Budowa pokrzywy opisana w tekście obsługuje oba etapy:\n\n### Etap 1: UWOLNIENIE i rozsiewanie pyłku\n> Kwiaty pokrzywy są zebrane w **kwiatostany na długich i wiotkich osiach**.\n> **Dlaczego to przystosowanie?** → wiotkie, długie osie kwiatostanów kołyszą się nawet przy słabym podmuchu, co sprzyja wysypywaniu i porywaniu lekkiego pyłku przez wiatr.\n\n### Etap 2: PRZECHWYCENIE pyłku\n> W kwiatach żeńskich znajduje się **słupek z dużym, pędzelkowatym znamieniem**.\n> **Dlaczego to przystosowanie?** → duża, pędzelkowata (rozgałęziona) powierzchnia znamienia działa jak sieć - zwiększa prawdopodobieństwo wychwycenia ziarna pyłku unoszonego przez powietrze.\n\n**Wniosek:** obie cechy wzajemnie się uzupełniają - jedna ułatwia porywanie pyłku przez wiatr, druga maksymalizuje jego przechwycenie.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja (kontrast z owadopylnością)\n\nPorównując pokrzywę z roślinami **owadopylnymi**, każda cecha wiatropylna ma swój logiczny odpowiednik:\n\n| Cecha | Roślina owadopylna | Pokrzywa (wiatropylna) | Dlaczego inne? |\n| Znamię słupka | małe, lepkie - przyklejanie pyłku z owada | **duże, pędzelkowate** | musi wychwycić pyłek unoszony w powietrzu |\n| Kwiatostany | sztywne, zwarte | **na długich, wiotkich osiach** | muszą kołysać się na wietrze i wysypywać pyłek |\n| Okwiat | duży, barwny - wabienie owadów | zielonkawy, niepozorny | owad niepotrzebny, okwiat zbędny przy wietrze |\n| Pyłek | ciężki, lepki, z wypustkami | lekki, drobny | musi być unoszony przez powietrze |\n\nPokrzywa spełnia profil wiatropylny w obu cechach wymienionych w tekście.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 8.3, max 2 pkt):**\n>\n> - **2 pkt** - za wypisanie z tekstu obu prawidłowych cech budowy pokrzywy i podanie, na czym polega przystosowanie do wiatropylności każdej z cech.\n> - **1 pkt** - za wypisanie z tekstu tylko jednej prawidłowej cechy wraz z podaniem opisu jej przystosowania.\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Przykładowe rozwiązania (klucz CKE):**\n> 1. Słupek z dużym, pędzelkowatym znamieniem - zwiększa szanse osadzenia się na nim pyłku.\n> 2. Kwiatostany na długich i wiotkich osiach - poruszają się nawet na lekkim wietrze, ułatwiając porywanie pyłku przez wiatr.\n>\n> (lub) Pędzelkowate znamię słupka wychwytuje pyłek transportowany wraz z powietrzem; z wiotkich kwiatostanów łatwo wydostaje się pyłek na wietrze.\n>\n> ❌ **Nie uznaje się:**\n> - odpowiedzi dotyczących rozdzielnopłciowości,\n> - odpowiedzi odnoszących się do niepozornego, zielonkawego okwiatu, ponieważ nie jest to przystosowanie do wiatropylności,\n> - samej nazwy cechy bez wyjaśnienia, na czym polega przystosowanie.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pytanie brzmi „wypisz z tekstu\" - cechy muszą pochodzić z treści zadania (pędzelkowate znamię słupka, kwiatostany na długich i wiotkich osiach), nie z ogólnej wiedzy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie uznaje się odpowiedzi odwołujących się do rozdzielnopłciowości ani do niepozornego, zielonkawego okwiatu - to nie są przystosowania do wiatropylności.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Każda cecha musi być podana wraz z wyjaśnieniem, na czym polega przystosowanie. Sama nazwa cechy = 0 pkt za ten element.","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-8.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 8.3. (0-2)
Wypisz z tekstu dwie cechy budowy pokrzywy stanowiące przystosowanie
do wiatropylności i podaj, na czym polega każde z tych przystosowań.
1
2
Wypełnia
egzaminator
Nr zadania
7.
8.1.
8.2.
8.3.
Maks. liczba pkt
1
2
1
2
Uzyskana liczba pkt
MBI_1R

","answer_text_html":"

8.3. (0-2)
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie
i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,
selekcjonuje, […] informacje pozyskane
z różnorodnych źródeł […].
I. Poznanie świata organizmów na
różnych poziomach organizacji życia.
Zdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje
organizmy […], przedstawia związki
między strukturą a funkcją na różnych
poziomach organizacji życia […].
IV. Przegląd różnorodności organizmów.

\n
  1. Rośliny - rozmnażanie się. Zdający:
  2. opisuje budowę kwiatu okrytonasiennych,
\n

przedstawia jej różnorodność i wykazuje,
że jest ona związana ze sposobami zapylania.
Zasady oceniania
2 p. - za wypisanie z tekstu obu prawidłowych cech budowy pokrzywy i podanie, na czym
polega przystosowanie do wiatropylności każdej z cech.
1 p. - za wypisanie z tekstu tylko jednej prawidłowej cechy wraz z podaniem opisu jej
przystosowania.
0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.
Przykładowe rozwiązania

\n
  1. Słupek z dużym, pędzelkowatym znamieniem - zwiększa szanse osadzenia się na nim
\n

pyłku.

\n
  1. Kwiatostany na długich i wiotkich osiach - poruszają się nawet na lekkim wietrze,
\n

ułatwiając porywanie pyłku przez wiatr.

\n
  1. Pędzelkowate znamię słupka wychwytuje pyłek transportowany wraz z powietrzem.
  2. Z wiotkich kwiatostanów łatwo wydostaje się pyłek na wietrze.
\n

Uwagi:
• Nie uznaje się odpowiedzi dotyczących rozdzielnopłciowości.
• Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do niepozornego, zielonkawego okwiatu,
ponieważ nie jest to przystosowanie do wiatropylności.
Zadanie 9. (0-3)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Dwie cechy budowy pokrzywy stanowiące przystosowanie do wiatropylności (wypisane z tekstu):

\n
  1. Słupek z dużym, pędzelkowatym znamieniem → duża, rozbudowana powierzchnia znamienia zwiększa szanse osadzenia (wychwycenia) na nim pyłku niesionego przez wiatr.
  2. Kwiatostany wyrastające na długich i wiotkich osiach → poruszają się nawet na lekkim wietrze, dzięki czemu ułatwiają porywanie i rozsiewanie pyłku przez wiatr.
\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: dwa etapy wiatropylności

\n

Wiatropylność (anemofilia) oznacza, że pyłek musi zostać uwolniony do powietrza i przechwycony przez słupek - bez udziału owadów. Budowa pokrzywy opisana w tekście obsługuje oba etapy:

\n
Etap 1: UWOLNIENIE i rozsiewanie pyłku
\n
Kwiaty pokrzywy są zebrane w kwiatostany na długich i wiotkich osiach.
Dlaczego to przystosowanie? → wiotkie, długie osie kwiatostanów kołyszą się nawet przy słabym podmuchu, co sprzyja wysypywaniu i porywaniu lekkiego pyłku przez wiatr.
\n
Etap 2: PRZECHWYCENIE pyłku
\n
W kwiatach żeńskich znajduje się słupek z dużym, pędzelkowatym znamieniem.
Dlaczego to przystosowanie? → duża, pędzelkowata (rozgałęziona) powierzchnia znamienia działa jak sieć - zwiększa prawdopodobieństwo wychwycenia ziarna pyłku unoszonego przez powietrze.
\n

Wniosek: obie cechy wzajemnie się uzupełniają - jedna ułatwia porywanie pyłku przez wiatr, druga maksymalizuje jego przechwycenie.

\n

Sposób 2 - Eliminacja (kontrast z owadopylnością)

\n

Porównując pokrzywę z roślinami owadopylnymi, każda cecha wiatropylna ma swój logiczny odpowiednik:

\n

| Cecha | Roślina owadopylna | Pokrzywa (wiatropylna) | Dlaczego inne? |
| Znamię słupka | małe, lepkie - przyklejanie pyłku z owada | duże, pędzelkowate | musi wychwycić pyłek unoszony w powietrzu |
| Kwiatostany | sztywne, zwarte | na długich, wiotkich osiach | muszą kołysać się na wietrze i wysypywać pyłek |
| Okwiat | duży, barwny - wabienie owadów | zielonkawy, niepozorny | owad niepotrzebny, okwiat zbędny przy wietrze |
| Pyłek | ciężki, lepki, z wypustkami | lekki, drobny | musi być unoszony przez powietrze |

\n

Pokrzywa spełnia profil wiatropylny w obu cechach wymienionych w tekście.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
📋 Schemat oceniania CKE (zadanie 8.3, max 2 pkt):

- 2 pkt - za wypisanie z tekstu obu prawidłowych cech budowy pokrzywy i podanie, na czym polega przystosowanie do wiatropylności każdej z cech.
- 1 pkt - za wypisanie z tekstu tylko jednej prawidłowej cechy wraz z podaniem opisu jej przystosowania.
- 0 pkt - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.

Przykładowe rozwiązania (klucz CKE):
1. Słupek z dużym, pędzelkowatym znamieniem - zwiększa szanse osadzenia się na nim pyłku.
2. Kwiatostany na długich i wiotkich osiach - poruszają się nawet na lekkim wietrze, ułatwiając porywanie pyłku przez wiatr.

(lub) Pędzelkowate znamię słupka wychwytuje pyłek transportowany wraz z powietrzem; z wiotkich kwiatostanów łatwo wydostaje się pyłek na wietrze.

❌ Nie uznaje się:
- odpowiedzi dotyczących rozdzielnopłciowości,
- odpowiedzi odnoszących się do niepozornego, zielonkawego okwiatu, ponieważ nie jest to przystosowanie do wiatropylności,
- samej nazwy cechy bez wyjaśnienia, na czym polega przystosowanie.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Pytanie brzmi „wypisz z tekstu" - cechy muszą pochodzić z treści zadania (pędzelkowate znamię słupka, kwiatostany na długich i wiotkich osiach), nie z ogólnej wiedzy.
\n
⚠️ Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odwołujących się do rozdzielnopłciowości ani do niepozornego, zielonkawego okwiatu - to nie są przystosowania do wiatropylności.
\n
⚠️ Uwaga: Każda cecha musi być podana wraz z wyjaśnieniem, na czym polega przystosowanie. Sama nazwa cechy = 0 pkt za ten element.
"}]}