{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/9.2","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"9.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.2. (0-1)\nZaznacz klasę roślin okrytonasiennych, do której należy rzodkiewnik. Odpowiedź\nuzasadnij, podając dwie, widoczne na rysunku, cechy budowy tej rośliny, które o tym\nświadczą.\nA. jednoliścienne B. dwuliścienne\n1\n2","answer":"B","answer_text":"9.2. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje\norganizmy, […] przedstawia związki\nmiędzy strukturą a funkcją na różnych\npoziomach organizacji życia […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie\ni tworzenie informacji. Zdający odczytuje,\nselekcjonuje, porównuje i przetwarza\ninformacje pozyskane z różnorodnych\nźródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n5. Rośliny lądowe. Zdający\n5) rozróżnia rośliny jednoliścienne od\ndwuliściennych, wskazując ich cechy\ncharakterystyczne (cechy liścia i kwiatu,\nsystem korzeniowy, budowa anatomiczna\nkorzenia i pędu).\nZasady oceniania\n1 p. - za zaznaczenie klasy dwuliściennych i podanie dwóch widocznych na rysunku cech\nbudowy rzodkiewnika, świadczących o przynależności do tej klasy.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB\nPrzykładowe cechy świadczące o przynależności do dwuliściennych:\n• palowy system korzeniowy;\n• liście o nerwacji pierzastej;\n• czterokrotne kwiaty (kwiat posiada cztery płatki);\n• okwiat zróżnicowany (na kielich i koronę).\nUwagi:\n• Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do obecności ogonków liściowych oraz nerwacji\nsiatkowatej, która jest kategorią nadrzędną wobec nerwacji pierzastej.\n• Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do czterech płaszczyzn lub osi symetrii okwiatu\nlub kwiatu (de facto u rzodkiewnika występują dwie płaszczyzny symetrii w kwiecie, ale ze\nwzględu na skalę rysunku i niewidoczne części generatywne jest to trudne do\nwywnioskowania).\n• Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do nerwacji dłoniastej, ponieważ na rysunku\njest widoczna nerwacja pierzasta.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Klasa: Dwuliścienne (Magnoliopsida / Dicotyledonae)**\n\nDwie cechy widoczne na rysunku:\n1. **Siatkowate unerwienie liści** - żyłki tworzą rozgałęzioną sieć\n2. **Korzeń palowy (główny)** - jeden wyraźny korzeń główny z odgałęzieniami bocznymi\n\n*(Alternatywna 2. cecha, jeśli rysunek pokazuje kwiat: **4-krotna budowa kwiatu** - 4 płatki korony, 4 działki kielicha, typowe dla Brassicaceae)*\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: cechy diagnostyczne klas okrytonasiennych\n\nRośliny okrytonasienne dzielą się na dwie klasy:\n\n| Cecha | **Dwuliścienne** | Jednoliścienne |\n| Unerwienie liści | **siatkowate** | równoległe / łukowate |\n| Korzeń | **palowy** (korzeń główny) | wiązkowy (brak dominującego) |\n| Budowa kwiatu | **4- lub 5-krotna** | 3-krotna |\n| Liścienie (kiełek) | **2 liścienie** | 1 liścień |\n| Wiązki przewodzące w łodydze | w kręgu | rozproszone |\n\nRzodkiewnik (*Arabidopsis thaliana*) wykazuje **siatkowate unerwienie liści** (żyłka główna z odgałęzieniami drugiego, trzeciego rzędu tworzącymi sieć) oraz **korzeń palowy** widoczny na rysunku → obie cechy wskazują jednoznacznie na klasę **Dwuliścienne**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja: dlaczego NIE jednoliścienne?\n\nGdyby rzodkiewnik był jednoliściennym, na rysunku musielibyśmy zobaczyć:\n- **równoległe żyłki** biegnące wzdłuż blaszki liściowej (jak w trawie, tulipanie)\n- **korzeń wiązkowy** - pęczek równorzędnych korzeni bez dominującego (jak u traw)\n\nŻadna z tych cech **nie jest widoczna na rysunku** - co wyklucza jednoliścienne i potwierdza dwuliścienne.\n\n> Strategia eliminacyjna jest szczególnie przydatna, gdy nie pamiętasz nazwy klasy - wystarczy wiedzieć, czego **brakuje**.\n\n## Sposób 3 - Powiązanie z systematyką: rodzina Brassicaceae jako wskazówka\n\nRzodkiewnik należy do rodziny **krzyżowych (Brassicaceae)**, która w całości należy do dwuliściennych. Dodatkowe cechy tej rodziny widoczne na rysunku (jeśli pokazano kwiat):\n- **4 płatki** ułożone krzyżowo (stąd nazwa \"krzyżowe\")\n- **6 pręcików**: 4 dłuższe + 2 krótsze (tetradynamiczne)\n\nSama budowa kwiatu 4-krotna → cecha dwuliściennych (jednoliścienne mają kwiaty **3-krotne**: 3 płatki, 3 działki, 6 lub 3 pręciki).\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 9.2, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - uczeń zaznaczył klasę **Dwuliścienne (Magnoliopsida)** ORAZ podał dwie poprawne cechy widoczne na rysunku (np. siatkowate unerwienie liści + korzeń palowy)\n> - **0 pkt** - brak zaznaczenia klasy / podano tylko jedną cechę / cechy niewidoczne na rysunku / odpowiedź błędna\n> - **Akceptowane warianty cech:** siatkowate unerwienie liści; korzeń palowy / główny; 4-krotna budowa kwiatu (jeśli kwiat widoczny na rysunku); dwa liścienie (jeśli kiełek widoczny)\n> - **Uwaga CKE:** ❌ Nie uznaje się cech niewidocznych na rysunku (np. \"2 liścienie\" gdy na rysunku nie ma kiełka); ✅ Dopuszcza się sformułowania równoznaczne, np. \"korzeń z wyraźną osią główną\"\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość cech diagnostycznych klas roślin okrytonasiennych (biologia klasy 5/liceum). Karta wzorów EM2023 nie zawiera tabel systematyki roślin.\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - podanie cechy **niewidocznej na rysunku** (np. \"dwa liścienie\" gdy na rysunku nie ma nasionka/kiełka). CKE wymaga cech **widocznych na danym rysunku** - przeczytaj polecenie dokładnie!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie unerwienia siatkowatego z równoległym - przy krótkim rzucie oka liście rzodkiewnika mogą wyglądać \"podobnie do trawy\". Sprawdź: czy żyłki się **rozgałęziają i łączą** (siatka = dwuliścienne) czy **biegną równolegle** (jednoliścienne)?\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nazwa klasy - CKE akceptuje: **Dwuliścienne**, **Magnoliopsida**, **Dicotyledonae**. Nie pisz \"dwuliściennych\" bez wyraźnego zaznaczenia, że chodzi o **klasę** - forma odpowiedzi musi być jednoznaczna.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Podanie tylko JEDNEJ cechy zamiast wymaganych DWÓCH = 0 pkt. Policz cechy przed oddaniem kartki!","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-9.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":"zadaniazmatur","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.2. (0-1)<br>Zaznacz klasę roślin okrytonasiennych, do której należy rzodkiewnik. Odpowiedź<br>uzasadnij, podając dwie, widoczne na rysunku, cechy budowy tej rośliny, które o tym<br>świadczą.<br>A. jednoliścienne B. dwuliścienne<br>1<br>2</p>","answer_text_html":"<p>9.2. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje<br>organizmy, […] przedstawia związki<br>między strukturą a funkcją na różnych<br>poziomach organizacji życia […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie<br>i tworzenie informacji. Zdający odczytuje,<br>selekcjonuje, porównuje i przetwarza<br>informacje pozyskane z różnorodnych<br>źródeł […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny lądowe. Zdający</li><li>rozróżnia rośliny jednoliścienne od</li></ol>\n<p>dwuliściennych, wskazując ich cechy<br>charakterystyczne (cechy liścia i kwiatu,<br>system korzeniowy, budowa anatomiczna<br>korzenia i pędu).<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za zaznaczenie klasy dwuliściennych i podanie dwóch widocznych na rysunku cech<br>budowy rzodkiewnika, świadczących o przynależności do tej klasy.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>B<br>Przykładowe cechy świadczące o przynależności do dwuliściennych:<br>• palowy system korzeniowy;<br>• liście o nerwacji pierzastej;<br>• czterokrotne kwiaty (kwiat posiada cztery płatki);<br>• okwiat zróżnicowany (na kielich i koronę).<br>Uwagi:<br>• Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do obecności ogonków liściowych oraz nerwacji<br>siatkowatej, która jest kategorią nadrzędną wobec nerwacji pierzastej.<br>• Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do czterech płaszczyzn lub osi symetrii okwiatu<br>lub kwiatu (de facto u rzodkiewnika występują dwie płaszczyzny symetrii w kwiecie, ale ze<br>względu na skalę rysunku i niewidoczne części generatywne jest to trudne do<br>wywnioskowania).<br>• Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do nerwacji dłoniastej, ponieważ na rysunku<br>jest widoczna nerwacja pierzasta.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Klasa: Dwuliścienne (Magnoliopsida / Dicotyledonae)</strong></p>\n<p>Dwie cechy widoczne na rysunku:</p>\n<ol><li><strong>Siatkowate unerwienie liści</strong> - żyłki tworzą rozgałęzioną sieć</li><li><strong>Korzeń palowy (główny)</strong> - jeden wyraźny korzeń główny z odgałęzieniami bocznymi</li></ol>\n<p><em>(Alternatywna 2. cecha, jeśli rysunek pokazuje kwiat: <strong>4-krotna budowa kwiatu</strong> - 4 płatki korony, 4 działki kielicha, typowe dla Brassicaceae)</em></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: cechy diagnostyczne klas okrytonasiennych</h4>\n<p>Rośliny okrytonasienne dzielą się na dwie klasy:</p>\n<p>| Cecha | <strong>Dwuliścienne</strong> | Jednoliścienne |<br>| Unerwienie liści | <strong>siatkowate</strong> | równoległe / łukowate |<br>| Korzeń | <strong>palowy</strong> (korzeń główny) | wiązkowy (brak dominującego) |<br>| Budowa kwiatu | <strong>4- lub 5-krotna</strong> | 3-krotna |<br>| Liścienie (kiełek) | <strong>2 liścienie</strong> | 1 liścień |<br>| Wiązki przewodzące w łodydze | w kręgu | rozproszone |</p>\n<p>Rzodkiewnik (<em>Arabidopsis thaliana</em>) wykazuje <strong>siatkowate unerwienie liści</strong> (żyłka główna z odgałęzieniami drugiego, trzeciego rzędu tworzącymi sieć) oraz <strong>korzeń palowy</strong> widoczny na rysunku → obie cechy wskazują jednoznacznie na klasę <strong>Dwuliścienne</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja: dlaczego NIE jednoliścienne?</h4>\n<p>Gdyby rzodkiewnik był jednoliściennym, na rysunku musielibyśmy zobaczyć:</p>\n<ul><li><strong>równoległe żyłki</strong> biegnące wzdłuż blaszki liściowej (jak w trawie, tulipanie)</li><li><strong>korzeń wiązkowy</strong> - pęczek równorzędnych korzeni bez dominującego (jak u traw)</li></ul>\n<p>Żadna z tych cech <strong>nie jest widoczna na rysunku</strong> - co wyklucza jednoliścienne i potwierdza dwuliścienne.</p>\n<blockquote>Strategia eliminacyjna jest szczególnie przydatna, gdy nie pamiętasz nazwy klasy - wystarczy wiedzieć, czego <strong>brakuje</strong>.</blockquote>\n<h4>Sposób 3 - Powiązanie z systematyką: rodzina Brassicaceae jako wskazówka</h4>\n<p>Rzodkiewnik należy do rodziny <strong>krzyżowych (Brassicaceae)</strong>, która w całości należy do dwuliściennych. Dodatkowe cechy tej rodziny widoczne na rysunku (jeśli pokazano kwiat):</p>\n<ul><li><strong>4 płatki</strong> ułożone krzyżowo (stąd nazwa &quot;krzyżowe&quot;)</li><li><strong>6 pręcików</strong>: 4 dłuższe + 2 krótsze (tetradynamiczne)</li></ul>\n<p>Sama budowa kwiatu 4-krotna → cecha dwuliściennych (jednoliścienne mają kwiaty <strong>3-krotne</strong>: 3 płatki, 3 działki, 6 lub 3 pręciki).</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 9.2, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - uczeń zaznaczył klasę <strong>Dwuliścienne (Magnoliopsida)</strong> ORAZ podał dwie poprawne cechy widoczne na rysunku (np. siatkowate unerwienie liści + korzeń palowy)<br>- <strong>0 pkt</strong> - brak zaznaczenia klasy / podano tylko jedną cechę / cechy niewidoczne na rysunku / odpowiedź błędna<br>- <strong>Akceptowane warianty cech:</strong> siatkowate unerwienie liści; korzeń palowy / główny; 4-krotna budowa kwiatu (jeśli kwiat widoczny na rysunku); dwa liścienie (jeśli kiełek widoczny)<br>- <strong>Uwaga CKE:</strong> ❌ Nie uznaje się cech niewidocznych na rysunku (np. &quot;2 liścienie&quot; gdy na rysunku nie ma kiełka); ✅ Dopuszcza się sformułowania równoznaczne, np. &quot;korzeń z wyraźną osią główną&quot;</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość cech diagnostycznych klas roślin okrytonasiennych (biologia klasy 5/liceum). Karta wzorów EM2023 nie zawiera tabel systematyki roślin.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - podanie cechy <strong>niewidocznej na rysunku</strong> (np. &quot;dwa liścienie&quot; gdy na rysunku nie ma nasionka/kiełka). CKE wymaga cech <strong>widocznych na danym rysunku</strong> - przeczytaj polecenie dokładnie!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Mylenie unerwienia siatkowatego z równoległym - przy krótkim rzucie oka liście rzodkiewnika mogą wyglądać &quot;podobnie do trawy&quot;. Sprawdź: czy żyłki się <strong>rozgałęziają i łączą</strong> (siatka = dwuliścienne) czy <strong>biegną równolegle</strong> (jednoliścienne)?</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nazwa klasy - CKE akceptuje: <strong>Dwuliścienne</strong>, <strong>Magnoliopsida</strong>, <strong>Dicotyledonae</strong>. Nie pisz &quot;dwuliściennych&quot; bez wyraźnego zaznaczenia, że chodzi o <strong>klasę</strong> - forma odpowiedzi musi być jednoznaczna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Podanie tylko JEDNEJ cechy zamiast wymaganych DWÓCH = 0 pkt. Policz cechy przed oddaniem kartki!</blockquote>"}]}