{"id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad/9.3","paper_id":"biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona","number":"9.3","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2020,"month":"czerwiec","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.3. (0-1)\nSpośród wymienionych cech wybierz i zaznacz trzy, które powinny charakteryzować\norganizm modelowy, aby był on łatwy do badania w laboratorium.\nA. organizm eukariotyczny\nB. krótki cykl życiowy\nC. rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe\nD. łatwość rozmnażania\nE. małe rozmiary\nF. duża odporność na czynniki środowiska","answer":"B, D, E","answer_text":"9.3. (0-1)\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje, odnosi\nsię krytycznie do przedstawionych\ninformacji.\nI. Poznanie świata organizmów na\nróżnych poziomach organizacji życia.\nZdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje\norganizmy […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n5. Rośliny lądowe. Zdający:\n2) wskazuje cechy charakterystyczne […]\nokrytonasiennych […].\nZasady oceniania\n1 p. - za podkreślenie wszystkich trzech właściwych cech charakteryzujących organizm\nmodelowy, ułatwiających prowadzenie nad nim badań w laboratorium.\n0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB, D, E\nZadanie 10. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B, D, E**\n\nTrzy cechy, które powinny charakteryzować organizm modelowy, aby był on łatwy do badania w laboratorium:\n- **B. krótki cykl życiowy** - pozwala uzyskać wiele pokoleń w krótkim czasie (np. do badań genetycznych nad dziedziczeniem).\n- **D. łatwość rozmnażania** - umożliwia szybkie i tanie utrzymanie licznej hodowli oraz uzyskanie dużej liczby potomstwa.\n- **E. małe rozmiary** - pozwalają hodować wiele osobników na małej przestrzeni, przy niskich kosztach.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm: czego potrzebuje badacz w laboratorium\n\nBadania laboratoryjne mają trzy główne ograniczenia: **czas, miejsce i koszt**. Dobry organizm modelowy minimalizuje wszystkie trzy:\n\n| Potrzeba badacza | Wymagana cecha | Dlaczego? |\n| Szybko uzyskać wiele pokoleń | **B. krótki cykl życiowy** | krótkie pokolenia = szybkie obserwowanie dziedziczenia |\n| Tania, liczna hodowla i dużo potomstwa | **D. łatwość rozmnażania** | wiele osobników do prób statystycznych przy małym nakładzie |\n| Wiele osobników na małej przestrzeni | **E. małe rozmiary** | oszczędność miejsca i kosztów utrzymania |\n\n## Sposób 2 - Eliminacja pozostałych opcji\n\n| Opcja | Czy ułatwia badania w lab.? | Dlaczego nie zaznaczamy |\n| A. organizm eukariotyczny | nie jest kryterium łatwości | wiele organizmów modelowych jest eukariotami, ale sama eukariotyczność nie ułatwia hodowli (modelem bywa też bakteria *E. coli*) |\n| C. rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe | ❌ wręcz utrudnia | rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe uniemożliwia badania nad dziedziczeniem cech i krzyżówki genetyczne |\n| F. duża odporność na czynniki środowiska | nieistotne dla łatwości badania | odporność na warunki nie jest cechą decydującą o przydatności do badań laboratoryjnych |\n\nPozostają więc cechy **B, D, E**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 **Schemat oceniania CKE (zadanie 9.3, max 1 pkt):**\n> - **1 pkt** - za podkreślenie wszystkich trzech właściwych cech charakteryzujących organizm modelowy, ułatwiających prowadzenie nad nim badań w laboratorium (**B, D, E**).\n> - **0 pkt** - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.\n>\n> Zaznaczenie innej liczby cech niż trzy lub zaznaczenie wśród nich choć jednej błędnej = 0 pkt.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Trzeba zaznaczyć dokładnie **trzy** cechy (B, D, E). Zaznaczenie czwartej cechy „na wszelki wypadek\" = 0 pkt za całe zadanie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Opcja C (rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe) to pułapka - dla organizmu modelowego w genetyce ważne jest rozmnażanie płciowe (krzyżówki), więc wyłącznie bezpłciowe rozmnażanie utrudnia, a nie ułatwia badania.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Eukariotyczność\" (A) i „odporność na czynniki środowiska\" (F) nie są kryteriami łatwości hodowli w laboratorium.","image":"img/biologia-2020-czerwiec-matura-rozszerzona/zad-9.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":"ocr","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · czerwiec 2020 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.3. (0-1)<br>Spośród wymienionych cech wybierz i zaznacz trzy, które powinny charakteryzować<br>organizm modelowy, aby był on łatwy do badania w laboratorium.<br>A. organizm eukariotyczny<br>B. krótki cykl życiowy<br>C. rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe<br>D. łatwość rozmnażania<br>E. małe rozmiary<br>F. duża odporność na czynniki środowiska</p>","answer_text_html":"<p>9.3. (0-1)<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje, odnosi<br>się krytycznie do przedstawionych<br>informacji.<br>I. Poznanie świata organizmów na<br>różnych poziomach organizacji życia.<br>Zdający opisuje, porządkuje i rozpoznaje<br>organizmy […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny lądowe. Zdający:</li><li>wskazuje cechy charakterystyczne […]</li></ol>\n<p>okrytonasiennych […].<br>Zasady oceniania<br>1 p. - za podkreślenie wszystkich trzech właściwych cech charakteryzujących organizm<br>modelowy, ułatwiających prowadzenie nad nim badań w laboratorium.<br>0 p. - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>B, D, E<br>Zadanie 10. (0-3)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B, D, E</strong></p>\n<p>Trzy cechy, które powinny charakteryzować organizm modelowy, aby był on łatwy do badania w laboratorium:</p>\n<ul><li><strong>B. krótki cykl życiowy</strong> - pozwala uzyskać wiele pokoleń w krótkim czasie (np. do badań genetycznych nad dziedziczeniem).</li><li><strong>D. łatwość rozmnażania</strong> - umożliwia szybkie i tanie utrzymanie licznej hodowli oraz uzyskanie dużej liczby potomstwa.</li><li><strong>E. małe rozmiary</strong> - pozwalają hodować wiele osobników na małej przestrzeni, przy niskich kosztach.</li></ul>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm: czego potrzebuje badacz w laboratorium</h4>\n<p>Badania laboratoryjne mają trzy główne ograniczenia: <strong>czas, miejsce i koszt</strong>. Dobry organizm modelowy minimalizuje wszystkie trzy:</p>\n<p>| Potrzeba badacza | Wymagana cecha | Dlaczego? |<br>| Szybko uzyskać wiele pokoleń | <strong>B. krótki cykl życiowy</strong> | krótkie pokolenia = szybkie obserwowanie dziedziczenia |<br>| Tania, liczna hodowla i dużo potomstwa | <strong>D. łatwość rozmnażania</strong> | wiele osobników do prób statystycznych przy małym nakładzie |<br>| Wiele osobników na małej przestrzeni | <strong>E. małe rozmiary</strong> | oszczędność miejsca i kosztów utrzymania |</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja pozostałych opcji</h4>\n<p>| Opcja | Czy ułatwia badania w lab.? | Dlaczego nie zaznaczamy |<br>| A. organizm eukariotyczny | nie jest kryterium łatwości | wiele organizmów modelowych jest eukariotami, ale sama eukariotyczność nie ułatwia hodowli (modelem bywa też bakteria <em>E. coli</em>) |<br>| C. rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe | ❌ wręcz utrudnia | rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe uniemożliwia badania nad dziedziczeniem cech i krzyżówki genetyczne |<br>| F. duża odporność na czynniki środowiska | nieistotne dla łatwości badania | odporność na warunki nie jest cechą decydującą o przydatności do badań laboratoryjnych |</p>\n<p>Pozostają więc cechy <strong>B, D, E</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 <strong>Schemat oceniania CKE (zadanie 9.3, max 1 pkt):</strong><br>- <strong>1 pkt</strong> - za podkreślenie wszystkich trzech właściwych cech charakteryzujących organizm modelowy, ułatwiających prowadzenie nad nim badań w laboratorium (<strong>B, D, E</strong>).<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.<br><br>Zaznaczenie innej liczby cech niż trzy lub zaznaczenie wśród nich choć jednej błędnej = 0 pkt.</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Trzeba zaznaczyć dokładnie <strong>trzy</strong> cechy (B, D, E). Zaznaczenie czwartej cechy „na wszelki wypadek&quot; = 0 pkt za całe zadanie.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Opcja C (rozmnażanie wyłącznie bezpłciowe) to pułapka - dla organizmu modelowego w genetyce ważne jest rozmnażanie płciowe (krzyżówki), więc wyłącznie bezpłciowe rozmnażanie utrudnia, a nie ułatwia badania.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Eukariotyczność&quot; (A) i „odporność na czynniki środowiska&quot; (F) nie są kryteriami łatwości hodowli w laboratorium.</blockquote>"}]}