{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/1.3","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"1.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.3. (0-1)\nPodaj całkowitą liczbę kodonów w mRNA stanowiącym matrycę podczas syntezy\nprolaktyny.\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"1.3. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-\n-skutkowe […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne […].\nVI. Genetyka i biotechnologia.\n3. Informacja genetyczna i jej ekspresja.\nZdający:\n1) wyjaśnia sposób kodowania porządku\naminokwasów w białku za pomocą\nkolejności nukleotydów w DNA […];\n2) przedstawia poszczególne etapy\nprowadzące od DNA do białka\n(transkrypcja, translacja), uwzględniając\nrolę poszczególnych typów RNA […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podanie poprawnej liczby kodonów w mRNA - 228, uwzględniającej sekwencję\nkodującą peptyd sygnałowy, sekwencję kodującą dojrzałą prolaktynę oraz kodon stop.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n228 (28 + 199 + 1)\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZadanie 2. (0-4)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**228 kodonów**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm translacji krok po kroku\n\nDojrzala ludzka prolaktyna zbudowana jest z **199 aminokwasów**, ale mRNA koduje rowniez **peptyd sygnalowy (28 aminokwasów)**, ktory jest odcinany podczas dojrzewania bialka. Lacznie sekwencja kodujaca to 28 + 199 = 227 aminokwasow.\n\nPodczas translacji rybosom odczytuje mRNA **trójkami nukleotydów = kodonami**. Rodzaje kodonów w cząsteczce mRNA (w obrębie ramki odczytu):\n\n| Rodzaj kodonu | Liczba | Wyjaśnienie |\n| Kodony peptydu sygnalowego | **28** | Peptyd sygnalowy (28 aa) jest kodowany przez mRNA, choc potem odcinany z bialka |\n| Kodony dojrzalej prolaktyny | **199** | Jeden kodon → jeden aminokwas; 199 aa → 199 kodonów |\n| Kodon STOP (UAA / UAG / UGA) | **1** | Nie koduje aminokwasu, lecz **jest kodonem** - rybosom go rozpoznaje |\n\n\\[\n\\text{Łączna liczba kodonów} = 28 + 199 + 1 = \\mathbf{228}\n\\]\n\n**Wniosek:** mRNA prolaktyny zawiera **228 kodonów** (199 kodujących aminokwasy + 1 kodon STOP).\n\n## Sposób 2 - Wzór ogólny (dla każdego białka)\n\nDla bialka, ktorego prekursor (preprobialko) sklada sie z \\(n\\) aminokwasów (lacznie z peptydem sygnalowym):\n\n\\[\n\\text{Liczba kodonów w mRNA} = n + 1\n\\]\n\ngdzie \\(+1\\) to **kodon STOP**.\n\nDla prolaktyny prekursor liczy 28 (peptyd sygnalowy) + 199 (dojrzale bialko) = 227 aminokwasow:\n\\[\nn = 227 \\Rightarrow 227 + 1 = \\mathbf{228}\n\\]\n\n**Uwaga:** mRNA koduje rowniez peptyd sygnalowy, dlatego nie wolno liczyc tylko 199 aminokwasow dojrzalej prolaktyny.\n\n## Sposób 3 - Droga przez liczbę nukleotydów\n\nSkoro każdy kodon = 3 nukleotydy, sprawdzamy proporcję:\n\n\\[\n\\text{Liczba nukleotydów w ramce odczytu} = 228 \\times 3 = 684 \\text{ nt}\n\\]\n\nRozkład:\n- 199 kodonów aminokwasowych × 3 = 597 nt → koduje 199 aa\n- 1 kodon STOP × 3 = 3 nt → sygnał zakończenia\n\nŁącznie 600 nukleotydów / 3 = **228 kodonów** ✓\n\n(Uwaga: to dotyczy tylko **ramki odczytu** - nie liczymy 5'UTR, 3'UTR ani ogona poliA, które nie są „kodonami\" w klasycznym sensie biologicznym.)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 1.3, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za podanie poprawnej liczby kodonow w mRNA - **228** - uwzgledniajacej sekwencje kodujaca peptyd sygnalowy (28 aminokwasow), sekwencje kodujaca dojrzala prolaktyne (199 aminokwasow) oraz kodon stop (1).\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie:** 228 = 28 (peptyd sygnalowy) + 199 (dojrzala prolaktyna) + 1 (kodon STOP). Pominiecie peptydu sygnalowego (odpowiedz 200) NIE jest uznawane.\n\n## Wzory z karty CKE\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 5 - Kod genetyczny:**\n> Tabela 64 kodonów mRNA. Wyraźnie widać:\n> - **3 kodony STOP**: UAA, UAG, UGA - żaden z nich nie ma przyporządkowanego aminokwasu\n> - **1 kodon START**: AUG = metionina\n>\n> To bezpośrednio potwierdza, że **STOP jest kodonem**, który rybosom odczytuje - stąd musi być uwzględniony w całkowitej liczbie kodonów. Karta wzorów jest tu dowodem, że kodon STOP istnieje i jest rozpoznawany.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczestszy blad = podanie **200 zamiast 228** - uczen liczy tylko 199 aminokwasow dojrzalej prolaktyny + STOP, ZAPOMINAJAC o peptydzie sygnalowym (28 aa), ktory tez jest kodowany przez mRNA.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kodon START (AUG) koduje pierwsza metionine peptydu sygnalowego, wiec jest juz wliczony w 28 kodonow peptydu sygnalowego - nie dolicza sie go osobno.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylic liczby **kodonów** (228) z liczba **nukleotydów ramki odczytu** (684) - to rozne wielkosci.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-1.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.3. (0-1)
Podaj całkowitą liczbę kodonów w mRNA stanowiącym matrycę podczas syntezy
prolaktyny.
EBIP-R0_100

","answer_text_html":"

1.3. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2021
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający
objaśnia i komentuje informacje […],
wyjaśnia zależności przyczynowo-
-skutkowe […].
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający […]
przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska
biologiczne […].
VI. Genetyka i biotechnologia.

\n
  1. Informacja genetyczna i jej ekspresja.
\n

Zdający:

\n
  1. wyjaśnia sposób kodowania porządku
\n

aminokwasów w białku za pomocą
kolejności nukleotydów w DNA […];

\n
  1. przedstawia poszczególne etapy
\n

prowadzące od DNA do białka
(transkrypcja, translacja), uwzględniając
rolę poszczególnych typów RNA […].
Zasady oceniania
1 pkt - za podanie poprawnej liczby kodonów w mRNA - 228, uwzględniającej sekwencję
kodującą peptyd sygnałowy, sekwencję kodującą dojrzałą prolaktynę oraz kodon stop.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
228 (28 + 199 + 1)
Zasady oceniania rozwiązań zadań
Zadanie 2. (0-4)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

228 kodonów

\n

Sposób 1 - Mechanizm translacji krok po kroku

\n

Dojrzala ludzka prolaktyna zbudowana jest z 199 aminokwasów, ale mRNA koduje rowniez peptyd sygnalowy (28 aminokwasów), ktory jest odcinany podczas dojrzewania bialka. Lacznie sekwencja kodujaca to 28 + 199 = 227 aminokwasow.

\n

Podczas translacji rybosom odczytuje mRNA trójkami nukleotydów = kodonami. Rodzaje kodonów w cząsteczce mRNA (w obrębie ramki odczytu):

\n

| Rodzaj kodonu | Liczba | Wyjaśnienie |
| Kodony peptydu sygnalowego | 28 | Peptyd sygnalowy (28 aa) jest kodowany przez mRNA, choc potem odcinany z bialka |
| Kodony dojrzalej prolaktyny | 199 | Jeden kodon → jeden aminokwas; 199 aa → 199 kodonów |
| Kodon STOP (UAA / UAG / UGA) | 1 | Nie koduje aminokwasu, lecz jest kodonem - rybosom go rozpoznaje |

\n

\\[
\\text{Łączna liczba kodonów} = 28 + 199 + 1 = \\mathbf{228}
\\]

\n

Wniosek: mRNA prolaktyny zawiera 228 kodonów (199 kodujących aminokwasy + 1 kodon STOP).

\n

Sposób 2 - Wzór ogólny (dla każdego białka)

\n

Dla bialka, ktorego prekursor (preprobialko) sklada sie z \\(n\\) aminokwasów (lacznie z peptydem sygnalowym):

\n

\\[
\\text{Liczba kodonów w mRNA} = n + 1
\\]

\n

gdzie \\(+1\\) to kodon STOP.

\n

Dla prolaktyny prekursor liczy 28 (peptyd sygnalowy) + 199 (dojrzale bialko) = 227 aminokwasow:
\\[
n = 227 \\Rightarrow 227 + 1 = \\mathbf{228}
\\]

\n

Uwaga: mRNA koduje rowniez peptyd sygnalowy, dlatego nie wolno liczyc tylko 199 aminokwasow dojrzalej prolaktyny.

\n

Sposób 3 - Droga przez liczbę nukleotydów

\n

Skoro każdy kodon = 3 nukleotydy, sprawdzamy proporcję:

\n

\\[
\\text{Liczba nukleotydów w ramce odczytu} = 228 \\times 3 = 684 \\text{ nt}
\\]

\n

Rozkład:

\n\n

Łącznie 600 nukleotydów / 3 = 228 kodonów ✓

\n

(Uwaga: to dotyczy tylko ramki odczytu - nie liczymy 5'UTR, 3'UTR ani ogona poliA, które nie są „kodonami" w klasycznym sensie biologicznym.)

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 1.3, 0-1 pkt):
- 1 pkt - za podanie poprawnej liczby kodonow w mRNA - 228 - uwzgledniajacej sekwencje kodujaca peptyd sygnalowy (28 aminokwasow), sekwencje kodujaca dojrzala prolaktyne (199 aminokwasow) oraz kodon stop (1).
- 0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie: 228 = 28 (peptyd sygnalowy) + 199 (dojrzala prolaktyna) + 1 (kodon STOP). Pominiecie peptydu sygnalowego (odpowiedz 200) NIE jest uznawane.
\n

Wzory z karty CKE

\n
📖 Karta wzorów CKE str. 5 - Kod genetyczny:
Tabela 64 kodonów mRNA. Wyraźnie widać:
- 3 kodony STOP: UAA, UAG, UGA - żaden z nich nie ma przyporządkowanego aminokwasu
- 1 kodon START: AUG = metionina

To bezpośrednio potwierdza, że STOP jest kodonem, który rybosom odczytuje - stąd musi być uwzględniony w całkowitej liczbie kodonów. Karta wzorów jest tu dowodem, że kodon STOP istnieje i jest rozpoznawany.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczestszy blad = podanie 200 zamiast 228 - uczen liczy tylko 199 aminokwasow dojrzalej prolaktyny + STOP, ZAPOMINAJAC o peptydzie sygnalowym (28 aa), ktory tez jest kodowany przez mRNA.
\n
⚠️ Uwaga: Kodon START (AUG) koduje pierwsza metionine peptydu sygnalowego, wiec jest juz wliczony w 28 kodonow peptydu sygnalowego - nie dolicza sie go osobno.
\n
⚠️ Uwaga: Nie mylic liczby kodonów (228) z liczba nukleotydów ramki odczytu (684) - to rozne wielkosci.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

228

"}]}