{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/11.2","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"11.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 11.2. (0-1)\nPodaj nazwę odcinka przewodu pokarmowego, do którego są wydzielane enzymy\ntrzustkowe.\nWypełnia\negzaminator\nNr zadania\n10.1.\n10.2.\n10.3.\n11.1.\n11.2.\nMaks. liczba pkt\n1\n1\n1\n1\n1\nUzyskana liczba pkt\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"11.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n4. Układ pokarmowy i przebieg procesów\ntrawiennych. Zdający:\n1) omawia budowę poszczególnych\nelementów układu pokarmowego oraz\nprzedstawia związek pomiędzy budową\na pełnioną funkcją.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne podanie nazwy odcinka przewodu pokarmowego, do którego wydzielany\njest sok trzustkowy.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\ndwunastnica / jelito cienkie","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Dwunastnica** (łac. *duodenum*)\n\n## Sposób 1 - Mechanizm anatomiczny krok po kroku\n\nTrzustka jest gruczołem o funkcji zewnątrzwydzielniczej (egzokrynowej) - produkuje enzymy trawienne, które muszą dotrzeć do światła przewodu pokarmowego.\n\n**Ścieżka anatomiczna:**\n\n1. Enzymy trzustkowe (amylaza, lipaza, proteazy: trypsyna, chymotrypsyna, elastaza) są syntetyzowane przez komórki pęcherzykowe trzustki\n2. Gromadzą się w przewodzie trzustkowym (Wirsunga)\n3. Przewód Wirsunga uchodzi do **dwunastnicy** - pierwszego odcinka jelita cienkiego - przez bańkę wątrobowo-trzustkową (Vatera)\n4. W tym samym miejscu uchodzi też przewód żółciowy wspólny\n\n**Wniosek:** enzymy trzustkowe trafiają do **dwunastnicy**.\n\n## Sposób 2 - Logika fizjologiczna (co musi być strawione i gdzie)\n\nZastanów się, CO te enzymy mają trawić i KIEDY musi to nastąpić:\n\n| Substrat | Enzym trzustkowy | Gdzie działa? |\n| Skrobia | Amylaza trzustkowa | jelito cienkie |\n| Tłuszcze | Lipaza trzustkowa | jelito cienkie |\n| Białka | Trypsyna, chymotrypsyna | jelito cienkie |\n\nTrawienie w jelicie cienkim wymaga, by enzymy **dostały się na sam jego początek** - czyli do **dwunastnicy**. Gdyby enzymy wchodziły dopiero do jelita krętego, większość substratów byłaby już przemieszczona i wchłanianie byłoby nieefektywne.\n\nPonadto pH dwunastnicy (regulowane przez wydzielanie \\(\\ce{HCO3-}\\) przez trzustkę) zostaje dostosowane do pracy enzymów trzustkowych właśnie w tym odcinku.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 11.2, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawne podanie nazwy odcinka przewodu pokarmowego, do ktorego wydzielany jest sok trzustkowy.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie:** **dwunastnica / jelito cienkie**.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość anatomii układu pokarmowego człowieka (umiejscowienie trzustki i jej przewodu wyprowadzającego).\n\n## Częste błędne odpowiedzi\n\n| Błędna odpowiedź | Dlaczego niepoprawna |\n| Jelito cienkie | Zbyt ogólne - klucz CKE nie uzna; jelito cienkie ma 3 odcinki (dwunastnica, jelito czcze, jelito kręte), a enzymy uchodzą do pierwszego z nich |\n| Żołądek | Błąd anatomiczny; w żołądku działają pepsynogen + HCl (własne enzymy), środowisko kwaśne niszczyłoby enzymy trzustkowe |\n| Jelito grube | Błąd - jelito grube to miejsce wchłaniania wody i formowania kału, nie trawienia enzymatycznego |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Jelito cienkie\" to odpowiedź kusząco poprawna, ale **za ogólna** - CKE wymaga konkretnego odcinka: **dwunastnica**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić z miejscem działania enzymów trzustkowych (całe jelito cienkie) a miejscem ich **wydzielania** - pytanie dotyczy wydzielania, czyli miejsca ujścia przewodu trzustkowego.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Trzustka wytwarza też **hormony** (insulina, glukagon) - ale te trafiają bezpośrednio do krwi (funkcja wewnątrzwydzielnicza). Pytanie dotyczy wyłącznie **enzymów** = funkcja zewnątrzwydzielnicza = dwunastnica.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-11.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":11,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 11.2. (0-1)<br>Podaj nazwę odcinka przewodu pokarmowego, do którego są wydzielane enzymy<br>trzustkowe.<br>Wypełnia<br>egzaminator<br>Nr zadania<br>10.1.<br>10.2.<br>10.3.<br>11.1.<br>11.2.<br>Maks. liczba pkt<br>1<br>1<br>1<br>1<br>1<br>Uzyskana liczba pkt<br>EBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>11.2. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie<br>organizmu ludzkiego na różnych poziomach<br>złożoności; dostrzega związki między<br>strukturą a funkcją na każdym z tych<br>poziomów.<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ pokarmowy i przebieg procesów</li></ol>\n<p>trawiennych. Zdający:</p>\n<ol><li>omawia budowę poszczególnych</li></ol>\n<p>elementów układu pokarmowego oraz<br>przedstawia związek pomiędzy budową<br>a pełnioną funkcją.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne podanie nazwy odcinka przewodu pokarmowego, do którego wydzielany<br>jest sok trzustkowy.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>dwunastnica / jelito cienkie</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Dwunastnica</strong> (łac. <em>duodenum</em>)</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm anatomiczny krok po kroku</h4>\n<p>Trzustka jest gruczołem o funkcji zewnątrzwydzielniczej (egzokrynowej) - produkuje enzymy trawienne, które muszą dotrzeć do światła przewodu pokarmowego.</p>\n<p><strong>Ścieżka anatomiczna:</strong></p>\n<ol><li>Enzymy trzustkowe (amylaza, lipaza, proteazy: trypsyna, chymotrypsyna, elastaza) są syntetyzowane przez komórki pęcherzykowe trzustki</li><li>Gromadzą się w przewodzie trzustkowym (Wirsunga)</li><li>Przewód Wirsunga uchodzi do <strong>dwunastnicy</strong> - pierwszego odcinka jelita cienkiego - przez bańkę wątrobowo-trzustkową (Vatera)</li><li>W tym samym miejscu uchodzi też przewód żółciowy wspólny</li></ol>\n<p><strong>Wniosek:</strong> enzymy trzustkowe trafiają do <strong>dwunastnicy</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Logika fizjologiczna (co musi być strawione i gdzie)</h4>\n<p>Zastanów się, CO te enzymy mają trawić i KIEDY musi to nastąpić:</p>\n<p>| Substrat | Enzym trzustkowy | Gdzie działa? |<br>| Skrobia | Amylaza trzustkowa | jelito cienkie |<br>| Tłuszcze | Lipaza trzustkowa | jelito cienkie |<br>| Białka | Trypsyna, chymotrypsyna | jelito cienkie |</p>\n<p>Trawienie w jelicie cienkim wymaga, by enzymy <strong>dostały się na sam jego początek</strong> - czyli do <strong>dwunastnicy</strong>. Gdyby enzymy wchodziły dopiero do jelita krętego, większość substratów byłaby już przemieszczona i wchłanianie byłoby nieefektywne.</p>\n<p>Ponadto pH dwunastnicy (regulowane przez wydzielanie \\(\\ce{HCO3-}\\) przez trzustkę) zostaje dostosowane do pracy enzymów trzustkowych właśnie w tym odcinku.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 11.2, 0-1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - za poprawne podanie nazwy odcinka przewodu pokarmowego, do ktorego wydzielany jest sok trzustkowy.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Rozwiazanie:</strong> <strong>dwunastnica / jelito cienkie</strong>.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość anatomii układu pokarmowego człowieka (umiejscowienie trzustki i jej przewodu wyprowadzającego).</p>\n<h4>Częste błędne odpowiedzi</h4>\n<p>| Błędna odpowiedź | Dlaczego niepoprawna |<br>| Jelito cienkie | Zbyt ogólne - klucz CKE nie uzna; jelito cienkie ma 3 odcinki (dwunastnica, jelito czcze, jelito kręte), a enzymy uchodzą do pierwszego z nich |<br>| Żołądek | Błąd anatomiczny; w żołądku działają pepsynogen + HCl (własne enzymy), środowisko kwaśne niszczyłoby enzymy trzustkowe |<br>| Jelito grube | Błąd - jelito grube to miejsce wchłaniania wody i formowania kału, nie trawienia enzymatycznego |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Jelito cienkie&quot; to odpowiedź kusząco poprawna, ale <strong>za ogólna</strong> - CKE wymaga konkretnego odcinka: <strong>dwunastnica</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić z miejscem działania enzymów trzustkowych (całe jelito cienkie) a miejscem ich <strong>wydzielania</strong> - pytanie dotyczy wydzielania, czyli miejsca ujścia przewodu trzustkowego.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Trzustka wytwarza też <strong>hormony</strong> (insulina, glukagon) - ale te trafiają bezpośrednio do krwi (funkcja wewnątrzwydzielnicza). Pytanie dotyczy wyłącznie <strong>enzymów</strong> = funkcja zewnątrzwydzielnicza = dwunastnica.</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<p>dwunastnica / jelito cienkie</p>"}]}