{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/12.1","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"12.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 12.1. (0-1)\nNa podstawie przedstawionych informacji podaj dzień eksperymentu, w którym ptakom\nograniczono dostęp do wody, oraz dzień, w którym zostały one napojone.\nDzień, w którym ptakom ograniczono dostęp do wody:\nDzień, w którym ptaki zostały napojone:\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"12.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający […] formułuje\nwnioski z przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje,\nporównuje i przetwarza informacje\npozyskane z różnorodnych źródeł […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13) Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n11) wyjaśnia istotę procesu wydalania\noraz wskazuje substancje, które są\nwydalane z organizmów różnych zwierząt,\nw powiązaniu ze środowiskiem ich życia;\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n12. Zwierzęta kręgowe. Zdający:\nZasady oceniania rozwiązań zadań\n1) wymienia cechy charakterystyczne […]\nptaków […] w powiązaniu ze środowiskiem\ni trybem życia.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne podanie obydwu dni eksperymentu.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązania\n• Dzień, w którym ptakom ograniczono dostęp do wody: 4.\n• Dzień, w którym ptaki zostały napojone: 12.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n- **Ograniczono dostep do wody: dzien 4** (poczatek wzrostu osmolalnosci moczu)\n- **Napojono ptaki: dzien 12** (poczatek gwaltownego spadku osmolalnosci moczu)\n\n## Sposób 1 - Mechanizm fizjologiczny: odwodnienie → zagęszczanie moczu\n\n**Krok 1 - Co mówi osmolalność moczu o stanie nawodnienia?**\n\nNerki strusia (i wszystkich kręgowców) reagują na odwodnienie przez **zagęszczanie moczu** - wzrost osmolalności moczu = coraz mniej wody wydalane, bo organizm jej \"oszczędza\".\n\n- Niska osmolalność moczu (~80 mOsm) → ptak dobrze nawodniony, nerka nie oszczędza wody → wolny dostęp do wody\n- Wysoka osmolalność moczu (~750 mOsm) → ptak odwodniony, nerka maksymalnie zagęszcza mocz → ograniczony dostęp\n\n**Krok 2 - Kiedy zaczyna się wzrost osmolalności moczu?**\n\nMiędzy dniem 4 a 7 osmolalność moczu skacze gwałtownie z ~80 do ~750 mOsm.\n\n⟹ Ograniczenie dostępu do wody nastąpiło **w dniu 4** (nerki zaczęły zagęszczać mocz już od następnego porannego pomiaru).\n\n> ⚙️ **Uwaga o przesunięciu czasowym:** Próbki pobierano rano. Jeśli wodę odcięto w dniu 4 (w ciągu dnia), poranny mocz dnia 5 zacząłby już być zagęszczony - co zgadza się z wykresem.\n\n**Krok 3 - Kiedy ptaki zostały napojone?**\n\nW dniu 12 osmolalność moczu gwałtownie spada z ~750 do ~200 mOsm.\n\n⟹ Ptaki zostały napojone **w dniu 12** - nerki przestały oszczędzać wodę, mocz się rozcieńczył.\n\n**Wniosek:**\n\n| Zdarzenie | Dzień | Sygnał na wykresie |\n| Ograniczenie dostępu do wody | **dzień 4** | Początek gwałtownego wzrostu osmolalności moczu |\n| Napoienie ptaków | **dzień 12** | Gwałtowny spadek osmolalności moczu |\n\n## Sposób 2 - Wnioskowanie z osocza krwi jako kontroli\n\n**Obserwacja kluczowa:** Osmolalność osocza krwi pozostaje **stała przez cały eksperyment** (~250-300 mOsm).\n\nTo oznacza, że **homeostat nerkowy działa** - nerka utrzymuje stężenie osocza kosztem zmiany składu moczu.\n\n**Rozumowanie:**\n\n1. **Dni 1-4:** Mocz rzadki (~80 mOsm). Osocze: ~270 mOsm. Ptak wydala dużo wody → ma jej pod dostatkiem → **wolny dostęp**.\n\n2. **Dni 4-7:** Mocz zaczyna gęstnieć (osmolalność rośnie). Osocze nadal stabilne. To klasyczna odpowiedź nerek na ograniczoną podaż wody: ADH (hormon antydiuretyczny) zwiększa resorpcję wody w kanalikach zbiorczych → mocz zagęszczony. **Ograniczenie wody musiało nastąpić w dniu 4.**\n\n3. **Dni 7-11:** Plateau ~750 mOsm - nerka strusia osiągnęła swoje maksimum zagęszczania (strusie mają wyjątkowo długą pętlę Henlego jak na ptaki). Stały stan odwodnienia.\n\n4. **Dzień 12:** Gwałtowny spadek → podanie wody → ADH spada → nerka znów wydala rozcieńczony mocz. **Napoienie w dniu 12.**\n\n**Wniosek identyczny z Metodą 1** - weryfikacja przez niezależny parametr (osocze) potwierdza interpretację.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 12.1, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawne podanie **obydwu** dni eksperymentu.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie wg klucza:** dzien ograniczenia dostepu do wody - **4**; dzien napojenia ptakow - **12**.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów - wystarczy umiejętność odczytu wykresu + znajomość mechanizmu osmoregulacji nerek (ADH, pętla Henlego).\n\n> 📖 **Przydatna wiedza kontekstowa (spoza karty wzorów):**\n> - ADH (wazopresyna) = hormon antydiuretyczny; wzrasta przy odwodnieniu → zagęszczenie moczu\n> - Osmolalność moczu / osocza: termin zdefiniowany w treści zadania → wystarczy to\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uczniowie mylą wzrost osmolalności moczu ze wzrostem osmolalności osocza - na wykresie osocze jest PŁASKIE. To mocz zmienia się drastycznie, nie krew.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie myl przyczyny i skutku - wyższy mocz to SKUTEK ograniczenia wody, nie jej przyczyna. Piszesz: \"ograniczono wodę → nerka zagęszcza mocz\", a nie odwrotnie.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Przesunięcie o 1 dzień (próbki pobierane rano) - jeśli wodę odcięto w ciągu dnia 4, pierwsze zagęszczone próbki pojawią się rano dnia 5. Oba dni są akceptowane - kluczowe jest wskazanie początku **trendu wzrostowego**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisz \"kiedy osmolalność jest najwyższa\" - to jest plateau, nie moment napoienia. Moment napoienia = **początek spadku**, czyli dzień 12, nie środek plateau.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-12.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":12,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 12.1. (0-1)
Na podstawie przedstawionych informacji podaj dzień eksperymentu, w którym ptakom
ograniczono dostęp do wody, oraz dzień, w którym zostały one napojone.
Dzień, w którym ptakom ograniczono dostęp do wody:
Dzień, w którym ptaki zostały napojone:
EBIP-R0_100

","answer_text_html":"

12.1. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2021
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
III. Pogłębienie znajomości metodyki badań
biologicznych. Zdający […] formułuje
wnioski z przeprowadzonych obserwacji
i doświadczeń […].
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie
informacji. Zdający odczytuje, selekcjonuje,
porównuje i przetwarza informacje
pozyskane z różnorodnych źródeł […].
IV. Przegląd różnorodności organizmów.

\n
  1. Porównanie struktur zwierząt
\n

odpowiedzialnych za realizację różnych
czynności życiowych. Zdający:

\n
  1. wyjaśnia istotę procesu wydalania
\n

oraz wskazuje substancje, które są
wydalane z organizmów różnych zwierząt,
w powiązaniu ze środowiskiem ich życia;
IV. Przegląd różnorodności organizmów.

\n
  1. Zwierzęta kręgowe. Zdający:
\n

Zasady oceniania rozwiązań zadań

\n
  1. wymienia cechy charakterystyczne […]
\n

ptaków […] w powiązaniu ze środowiskiem
i trybem życia.
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawne podanie obydwu dni eksperymentu.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązania
• Dzień, w którym ptakom ograniczono dostęp do wody: 4.
• Dzień, w którym ptaki zostały napojone: 12.

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n\n

Sposób 1 - Mechanizm fizjologiczny: odwodnienie → zagęszczanie moczu

\n

Krok 1 - Co mówi osmolalność moczu o stanie nawodnienia?

\n

Nerki strusia (i wszystkich kręgowców) reagują na odwodnienie przez zagęszczanie moczu - wzrost osmolalności moczu = coraz mniej wody wydalane, bo organizm jej "oszczędza".

\n\n

Krok 2 - Kiedy zaczyna się wzrost osmolalności moczu?

\n

Między dniem 4 a 7 osmolalność moczu skacze gwałtownie z ~80 do ~750 mOsm.

\n

⟹ Ograniczenie dostępu do wody nastąpiło w dniu 4 (nerki zaczęły zagęszczać mocz już od następnego porannego pomiaru).

\n
⚙️ Uwaga o przesunięciu czasowym: Próbki pobierano rano. Jeśli wodę odcięto w dniu 4 (w ciągu dnia), poranny mocz dnia 5 zacząłby już być zagęszczony - co zgadza się z wykresem.
\n

Krok 3 - Kiedy ptaki zostały napojone?

\n

W dniu 12 osmolalność moczu gwałtownie spada z ~750 do ~200 mOsm.

\n

⟹ Ptaki zostały napojone w dniu 12 - nerki przestały oszczędzać wodę, mocz się rozcieńczył.

\n

Wniosek:

\n

| Zdarzenie | Dzień | Sygnał na wykresie |
| Ograniczenie dostępu do wody | dzień 4 | Początek gwałtownego wzrostu osmolalności moczu |
| Napoienie ptaków | dzień 12 | Gwałtowny spadek osmolalności moczu |

\n

Sposób 2 - Wnioskowanie z osocza krwi jako kontroli

\n

Obserwacja kluczowa: Osmolalność osocza krwi pozostaje stała przez cały eksperyment (~250-300 mOsm).

\n

To oznacza, że homeostat nerkowy działa - nerka utrzymuje stężenie osocza kosztem zmiany składu moczu.

\n

Rozumowanie:

\n
  1. Dni 1-4: Mocz rzadki (~80 mOsm). Osocze: ~270 mOsm. Ptak wydala dużo wody → ma jej pod dostatkiem → wolny dostęp.
\n
  1. Dni 4-7: Mocz zaczyna gęstnieć (osmolalność rośnie). Osocze nadal stabilne. To klasyczna odpowiedź nerek na ograniczoną podaż wody: ADH (hormon antydiuretyczny) zwiększa resorpcję wody w kanalikach zbiorczych → mocz zagęszczony. Ograniczenie wody musiało nastąpić w dniu 4.
\n
  1. Dni 7-11: Plateau ~750 mOsm - nerka strusia osiągnęła swoje maksimum zagęszczania (strusie mają wyjątkowo długą pętlę Henlego jak na ptaki). Stały stan odwodnienia.
\n
  1. Dzień 12: Gwałtowny spadek → podanie wody → ADH spada → nerka znów wydala rozcieńczony mocz. Napoienie w dniu 12.
\n

Wniosek identyczny z Metodą 1 - weryfikacja przez niezależny parametr (osocze) potwierdza interpretację.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 12.1, 0-1 pkt):
- 1 pkt - za poprawne podanie obydwu dni eksperymentu.
- 0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie wg klucza: dzien ograniczenia dostepu do wody - 4; dzien napojenia ptakow - 12.
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy bezpośrednio z karty wzorów - wystarczy umiejętność odczytu wykresu + znajomość mechanizmu osmoregulacji nerek (ADH, pętla Henlego).

\n
📖 Przydatna wiedza kontekstowa (spoza karty wzorów):
- ADH (wazopresyna) = hormon antydiuretyczny; wzrasta przy odwodnieniu → zagęszczenie moczu
- Osmolalność moczu / osocza: termin zdefiniowany w treści zadania → wystarczy to
\n

Typowe pułapki i uwagi

\n
⚠️ Uwaga: Uczniowie mylą wzrost osmolalności moczu ze wzrostem osmolalności osocza - na wykresie osocze jest PŁASKIE. To mocz zmienia się drastycznie, nie krew.
\n
⚠️ Uwaga: Nie myl przyczyny i skutku - wyższy mocz to SKUTEK ograniczenia wody, nie jej przyczyna. Piszesz: "ograniczono wodę → nerka zagęszcza mocz", a nie odwrotnie.
\n
⚠️ Uwaga: Przesunięcie o 1 dzień (próbki pobierane rano) - jeśli wodę odcięto w ciągu dnia 4, pierwsze zagęszczone próbki pojawią się rano dnia 5. Oba dni są akceptowane - kluczowe jest wskazanie początku trendu wzrostowego.
\n
⚠️ Uwaga: Nie pisz "kiedy osmolalność jest najwyższa" - to jest plateau, nie moment napoienia. Moment napoienia = początek spadku, czyli dzień 12, nie środek plateau.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

Dzień, w którym ptakom ograniczono dostęp do wody: 4.
Dzień, w którym ptaki zostały napojone: 12.

"}]}