{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/13.2","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"13.2","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 13.2. (0-1)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące informacji przedstawionych na wykresie\nsą prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nPobudzenie nr 2 spowodowało lokalną depolaryzację błony komórkowej.\nP\nF\n2.\nPobudzenie nr 2 było przyczyną powstania impulsu nerwowego.\nP\nF\n3.\nLiterą E oznaczono wartość potencjału spoczynkowego błony komórkowej.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"13.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji. Zdający odczytuje […],\nporównuje i przetwarza informacje\npozyskane z różnorodnych źródeł […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n9. Układ nerwowy. Zdający:\n3) przedstawia istotę procesu powstawania\ni przewodzenia impulsu nerwowego.\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłową ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - F, 3. - F.\nZadanie 14. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. Pobudzenie nr 2 spowodowało lokalną depolaryzację błony komórkowej. | **P** |\n| 2. Pobudzenie nr 2 było przyczyną powstania impulsu nerwowego. | **F** |\n| 3. Literą E oznaczono wartość potencjału spoczynkowego błony komórkowej. | **F** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm progowy: bodziec podprogowy vs. nadprogowy\n\nKluczowe pojęcie: **prawo „wszystko albo nic\"** (all-or-nothing).\n\nBłona komórkowa neuronu posiada **próg pobudzenia** - minimalny poziom depolaryzacji (~-55 mV), przy którym kanały \\(\\ce{Na+}\\) bramkowane napięciem otwierają się lawinowo i generowany jest pełny potencjał czynnościowy.\n\n### Analiza każdego stwierdzenia:\n\n**Stwierdzenie 1 - PRAWDA:**\nNa wykresie po Pobudzeniu nr 2 widoczna jest **niewielka, lokalna zmiana potencjału** - błona lekko depolaryzuje się, ale nie przekracza progu. To **depolaryzacja miejscowa** (potencjał gradowany / elektrotoniczny). Każdy bodziec, nawet słaby, powoduje pewne przemieszczenie ładunków przez błonę → lokalna depolaryzacja **zawsze następuje**, gdy bodziec jest niezerowy.\n\n**Stwierdzenie 2 - FAŁSZ:**\nPobudzenie nr 2 jest **bodźcem podprogowym** - nie osiąga progu pobudzenia. Kanały \\(\\ce{Na+}\\) **nie otwierają się lawinowo**, nie dochodzi do samonapędzającej się depolaryzacji. Brak impulsu nerwowego (potencjału czynnościowego). Impuls generuje wyłącznie bodziec **nadprogowy** (Pobudzenie nr 1 na wykresie).\n\n**Stwierdzenie 3 - FALSZ:**\nWedlug oficjalnego klucza CKE litera **E** na tym wykresie NIE oznacza potencjalu spoczynkowego. E wskazuje inny element wykresu (np. poziom progu pobudzenia lub lokalna zmiane potencjalu zwiazana z pobudzeniem nr 2), a nie wartosc potencjalu spoczynkowego blony - dlatego stwierdzenie jest **falszywe**.\n\n## Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację: co MUSI być widoczne na wykresie przy imulsie nerwowym\n\nPełny potencjał czynnościowy (impuls) to **charakterystyczna sekwencja 4 faz**, bez której nie możemy mówić o impulsie:\n\n| Faza | Opis | Na wykresie |\n| 1. Depolaryzacja | Gwałtowny wzrost potencjału do ~+30 mV | Stromy skok „w górę\" |\n| 2. Repolaryzacja | Powrót potencjału ku wartościom ujemnym | Opadanie krzywej |\n| 3. Hiperpolaryzacja | Przekroczenie poziomu spoczynkowego (poniżej -70 mV) | Wgłębienie poniżej E |\n| 4. Powrót do spoczynku | Odbudowa potencjału spoczynkowego (E) | Poziom E |\n\n**Po Pobudzeniu nr 2 żadna z tych faz NIE pojawia się** - krzywa wraca prosto do E. Brak fazy 1 (brak lawinowego wejścia \\(\\ce{Na+}\\)) = brak impulsu → stwierdzenie 2 to **F**.\n\n**Po Pobudzeniu nr 1** widoczna jest cała sekwencja → to impuls nerwowy.\n\nWedlug klucza CKE litera E nie oznacza jednak potencjalu spoczynkowego → stwierdzenie 3 to **F**.\n\n## Sposób 3 - Logika jonowa: co dzieje się z kanałami Na⁺\n\nDepolaryzacja lokalna (po Pobudzeniu nr 2):\n- Bodziec słaby → tylko **część kanałów \\(\\ce{Na+}\\)** otwiera się (napięciowo niezależnych / wyciekowych)\n- Napływ \\(\\ce{Na+}\\) jest **niewystarczający**, by osiągnąć próg\n- Pompa \\(\\ce{Na+/K+}\\)-ATPaza i kanały \\(\\ce{K+}\\) szybko przywracają potencjał spoczynkowy\n- **Rezultat:** chwilowa, lokalna, **nienarastająca depolaryzacja** = stwierdzenie 1 to P\n\nBrak impulsu (stwierdzenie 2 to F):\n- Impuls wymaga otwarcia **napięciowo bramkowanych kanałów \\(\\ce{Na+}\\)** powyżej progu\n- Poniżej progu - kanały te pozostają zamknięte → lawinowa depolaryzacja niemożliwa\n- Prawo „wszystko albo nic\": albo pełny impuls (jeśli próg osiągnięty), albo nic (jeśli nie)\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 13.2, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za prawidlowa ocene **wszystkich trzech** stwierdzen.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie wg klucza:** 1. - **P**, 2. - **F**, 3. - **F**.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu powstawania potencjału czynnościowego i zasad elektrofizjologii neuronu. Karta wzorów nie zawiera wzorów dla potencjałów błonowych.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\nTypowe błędy uczniów przy każdym stwierdzeniu:\n\n| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd rozumowania |\n| 1. | F (błędnie) | Uczeń myli „brak impulsu\" z „brak jakiejkolwiek reakcji błony\" - tymczasem **każdy bodziec powoduje przynajmniej lokalną depolaryzację** |\n| 2. | P (błędnie) | Uczeń widzi na wykresie „jakieś pobudzenie\" i myśli, że to już impuls - nie rozróżnia **depolaryzacji miejscowej** od **potencjału czynnościowego** |\n| 3. | P (błędnie) | Uczen blednie zaklada, ze litera E oznacza potencjal spoczynkowy - wg klucza CKE tak nie jest, dlatego poprawna ocena to F |\n\n## Typowe pułapki i uwagi\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Depolaryzacja lokalna ≠ impuls nerwowy. Depolaryzacja lokalna to **zmiana gradowana** (proporcjonalna do siły bodźca), impuls to **zjawisko zero-jedynkowe** (prawo „wszystko albo nic\").\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Na TYM wykresie (wg klucza CKE) litera E NIE oznacza potencjalu spoczynkowego - dlatego stwierdzenie 3 jest falszywe (F). Nie zakladaj automatycznie, ze E to poziom spoczynkowy.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pobudzenie podprogowe NIE powoduje hiperpolaryzacji - krzywa wraca wprost do E. Hiperpolaryzacja pojawia się **tylko jako część pełnego potencjału czynnościowego** (po fazie repolaryzacji).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** W zadaniu 13.2 CKE daje **tylko 1 punkt za wszystkie 3 oceny łącznie** - jeden błąd = zero punktów. Sprawdzaj każde stwierdzenie dokładnie!","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-13.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":14,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 13.2. (0-1)<br>Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące informacji przedstawionych na wykresie<br>są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest fałszywe.<br>1.<br>Pobudzenie nr 2 spowodowało lokalną depolaryzację błony komórkowej.<br>P<br>F<br>2.<br>Pobudzenie nr 2 było przyczyną powstania impulsu nerwowego.<br>P<br>F<br>3.<br>Literą E oznaczono wartość potencjału spoczynkowego błony komórkowej.<br>P<br>F</p>","answer_text_html":"<p>13.2. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie<br>informacji. Zdający odczytuje […],<br>porównuje i przetwarza informacje<br>pozyskane z różnorodnych źródeł […].<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie<br>organizmu ludzkiego na różnych poziomach<br>złożoności […].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ nerwowy. Zdający:</li><li>przedstawia istotę procesu powstawania</li></ol>\n<p>i przewodzenia impulsu nerwowego.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za prawidłową ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie</p>\n<ol><li>- P, 2. - F, 3. - F.</li></ol>\n<p>Zadanie 14. (0-3)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>| Stwierdzenie | Ocena |<br>| 1. Pobudzenie nr 2 spowodowało lokalną depolaryzację błony komórkowej. | <strong>P</strong> |<br>| 2. Pobudzenie nr 2 było przyczyną powstania impulsu nerwowego. | <strong>F</strong> |<br>| 3. Literą E oznaczono wartość potencjału spoczynkowego błony komórkowej. | <strong>F</strong> |</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm progowy: bodziec podprogowy vs. nadprogowy</h4>\n<p>Kluczowe pojęcie: <strong>prawo „wszystko albo nic&quot;</strong> (all-or-nothing).</p>\n<p>Błona komórkowa neuronu posiada <strong>próg pobudzenia</strong> - minimalny poziom depolaryzacji (~-55 mV), przy którym kanały \\(\\ce{Na+}\\) bramkowane napięciem otwierają się lawinowo i generowany jest pełny potencjał czynnościowy.</p>\n<h5>Analiza każdego stwierdzenia:</h5>\n<p><strong>Stwierdzenie 1 - PRAWDA:</strong><br>Na wykresie po Pobudzeniu nr 2 widoczna jest <strong>niewielka, lokalna zmiana potencjału</strong> - błona lekko depolaryzuje się, ale nie przekracza progu. To <strong>depolaryzacja miejscowa</strong> (potencjał gradowany / elektrotoniczny). Każdy bodziec, nawet słaby, powoduje pewne przemieszczenie ładunków przez błonę → lokalna depolaryzacja <strong>zawsze następuje</strong>, gdy bodziec jest niezerowy.</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 2 - FAŁSZ:</strong><br>Pobudzenie nr 2 jest <strong>bodźcem podprogowym</strong> - nie osiąga progu pobudzenia. Kanały \\(\\ce{Na+}\\) <strong>nie otwierają się lawinowo</strong>, nie dochodzi do samonapędzającej się depolaryzacji. Brak impulsu nerwowego (potencjału czynnościowego). Impuls generuje wyłącznie bodziec <strong>nadprogowy</strong> (Pobudzenie nr 1 na wykresie).</p>\n<p><strong>Stwierdzenie 3 - FALSZ:</strong><br>Wedlug oficjalnego klucza CKE litera <strong>E</strong> na tym wykresie NIE oznacza potencjalu spoczynkowego. E wskazuje inny element wykresu (np. poziom progu pobudzenia lub lokalna zmiane potencjalu zwiazana z pobudzeniem nr 2), a nie wartosc potencjalu spoczynkowego blony - dlatego stwierdzenie jest <strong>falszywe</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Weryfikacja przez eliminację: co MUSI być widoczne na wykresie przy imulsie nerwowym</h4>\n<p>Pełny potencjał czynnościowy (impuls) to <strong>charakterystyczna sekwencja 4 faz</strong>, bez której nie możemy mówić o impulsie:</p>\n<p>| Faza | Opis | Na wykresie |<br>| 1. Depolaryzacja | Gwałtowny wzrost potencjału do ~+30 mV | Stromy skok „w górę&quot; |<br>| 2. Repolaryzacja | Powrót potencjału ku wartościom ujemnym | Opadanie krzywej |<br>| 3. Hiperpolaryzacja | Przekroczenie poziomu spoczynkowego (poniżej -70 mV) | Wgłębienie poniżej E |<br>| 4. Powrót do spoczynku | Odbudowa potencjału spoczynkowego (E) | Poziom E |</p>\n<p><strong>Po Pobudzeniu nr 2 żadna z tych faz NIE pojawia się</strong> - krzywa wraca prosto do E. Brak fazy 1 (brak lawinowego wejścia \\(\\ce{Na+}\\)) = brak impulsu → stwierdzenie 2 to <strong>F</strong>.</p>\n<p><strong>Po Pobudzeniu nr 1</strong> widoczna jest cała sekwencja → to impuls nerwowy.</p>\n<p>Wedlug klucza CKE litera E nie oznacza jednak potencjalu spoczynkowego → stwierdzenie 3 to <strong>F</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Logika jonowa: co dzieje się z kanałami Na⁺</h4>\n<p>Depolaryzacja lokalna (po Pobudzeniu nr 2):</p>\n<ul><li>Bodziec słaby → tylko <strong>część kanałów \\(\\ce{Na+}\\)</strong> otwiera się (napięciowo niezależnych / wyciekowych)</li><li>Napływ \\(\\ce{Na+}\\) jest <strong>niewystarczający</strong>, by osiągnąć próg</li><li>Pompa \\(\\ce{Na+/K+}\\)-ATPaza i kanały \\(\\ce{K+}\\) szybko przywracają potencjał spoczynkowy</li><li><strong>Rezultat:</strong> chwilowa, lokalna, <strong>nienarastająca depolaryzacja</strong> = stwierdzenie 1 to P</li></ul>\n<p>Brak impulsu (stwierdzenie 2 to F):</p>\n<ul><li>Impuls wymaga otwarcia <strong>napięciowo bramkowanych kanałów \\(\\ce{Na+}\\)</strong> powyżej progu</li><li>Poniżej progu - kanały te pozostają zamknięte → lawinowa depolaryzacja niemożliwa</li><li>Prawo „wszystko albo nic&quot;: albo pełny impuls (jeśli próg osiągnięty), albo nic (jeśli nie)</li></ul>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 13.2, 0-1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - za prawidlowa ocene <strong>wszystkich trzech</strong> stwierdzen.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Rozwiazanie wg klucza:</strong> 1. - <strong>P</strong>, 2. - <strong>F</strong>, 3. - <strong>F</strong>.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość mechanizmu powstawania potencjału czynnościowego i zasad elektrofizjologii neuronu. Karta wzorów nie zawiera wzorów dla potencjałów błonowych.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>Typowe błędy uczniów przy każdym stwierdzeniu:</p>\n<p>| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd rozumowania |<br>| 1. | F (błędnie) | Uczeń myli „brak impulsu&quot; z „brak jakiejkolwiek reakcji błony&quot; - tymczasem <strong>każdy bodziec powoduje przynajmniej lokalną depolaryzację</strong> |<br>| 2. | P (błędnie) | Uczeń widzi na wykresie „jakieś pobudzenie&quot; i myśli, że to już impuls - nie rozróżnia <strong>depolaryzacji miejscowej</strong> od <strong>potencjału czynnościowego</strong> |<br>| 3. | P (błędnie) | Uczen blednie zaklada, ze litera E oznacza potencjal spoczynkowy - wg klucza CKE tak nie jest, dlatego poprawna ocena to F |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwagi</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Depolaryzacja lokalna ≠ impuls nerwowy. Depolaryzacja lokalna to <strong>zmiana gradowana</strong> (proporcjonalna do siły bodźca), impuls to <strong>zjawisko zero-jedynkowe</strong> (prawo „wszystko albo nic&quot;).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Na TYM wykresie (wg klucza CKE) litera E NIE oznacza potencjalu spoczynkowego - dlatego stwierdzenie 3 jest falszywe (F). Nie zakladaj automatycznie, ze E to poziom spoczynkowy.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pobudzenie podprogowe NIE powoduje hiperpolaryzacji - krzywa wraca wprost do E. Hiperpolaryzacja pojawia się <strong>tylko jako część pełnego potencjału czynnościowego</strong> (po fazie repolaryzacji).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> W zadaniu 13.2 CKE daje <strong>tylko 1 punkt za wszystkie 3 oceny łącznie</strong> - jeden błąd = zero punktów. Sprawdzaj każde stwierdzenie dokładnie!</blockquote>"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"<ol><li>– P, 2. – F, 3. – F.</li></ol>"}]}