{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/15.1","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"15.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.1. (0-1)\nOkreśl funkcję strzemiączka i podaj nazwy pozostałych kosteczek słuchowych.\nFunkcja strzemiączka:\nNazwy pozostałych kosteczek słuchowych:","answer":null,"answer_text":"15.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n10. Narządy zmysłów. Zdający:\n2) przedstawia budowę […] ucha\noraz wyjaśnia sposób ich działania (omawia\ndrogę bodźca).\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne określenie funkcji strzemiączka, polegającej na przenoszeniu drgań\nlub wzmocnieniu drgań, oraz za prawidłowe podanie nazwy dwóch pozostałych\nkosteczek słuchowych.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\nFunkcja strzemiączka:\n• umożliwia transfer drgań z kowadełka do ucha wewnętrznego.\n• przekazuje drgania.\n• przenosi falę mechaniczną z pozostałych kosteczek słuchowych na endolimfę.\n• zwiększa amplitudę drgań przenoszonych z błony bębenkowej.\n• wzmacnia drgania.\nNazwy pozostałych kosteczek słuchowych: młoteczek i kowadełko.\nUwaga:\nUznaje się nazwy łacińskie młoteczka i kowadełka: malleus i incus.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**Funkcja strzemiączka:** przekazywanie (przewodzenie) drgań dźwiękowych do okienka owalnego ucha wewnętrznego.\n\n**Pozostałe kosteczki słuchowe:** młoteczek (*malleus*) i kowadełko (*incus*).\n\n## Sposób 1 - Mechanizm przewodzenia dźwięku krok po kroku\n\nDźwięk przechodzi przez ucho środkowe jako łańcuch mechanicznych drgań:\n\n1. Fala dźwiękowa wprawia w drgania **błonę bębenkową**\n2. Błona bębenkowa porusza **młoteczkiem** (*malleus*) - zrośniętym z nią trzonkiem\n3. Młoteczek przekazuje drgania **kowadełku** (*incus*) - przez staw\n4. Kowadełko przekazuje drgania **strzemiączkowi** (*stapes*)\n5. Strzemiączko podstawą przylega do **okienka owalnego** - wprawia w ruch płyn (perylimfę) ucha wewnętrznego (ślimaka)\n\n**Funkcja strzemiączka** to zatem ostatni element łańcucha - **przetwarza drgania mechaniczne kosteczek na fale ciśnieniowe w perylimfie** ślimaka, gdzie zostaną odebrane przez komórki rzęsate narządu Cortiego.\n\nDrgania są przy tym **wzmacniane** - powierzchnia błony bębenkowej jest ~17× większa niż podstawa strzemiączka, co skupia energię i zwiększa ciśnienie.\n\n## Sposób 2 - Analogia strukturalna + mnemotechnika\n\nKolejność kosteczek odpowiada kolejności anatomicznej (od zewnątrz do wewnątrz):\n\n| Kosteczka | Nazwa łacińska | Kształt | Sąsiad po stronie zewnętrznej | Sąsiad po stronie wewnętrznej |\n| Młoteczek | *Malleus* | młotek | błona bębenkowa | kowadełko |\n| Kowadełko | *Incus* | kowadło | młoteczek | strzemiączko |\n| **Strzemiączko** | ***Stapes*** | strzemię | kowadełko | okienko owalne |\n\n**Mnemotechnika:** „**M-K-S**\" = Młoteczek → Kowadełko → Strzemiączko (jak budowa kowala: młotek uderza w kowadło, kowadło trzyma strzemię).\n\nStrzemiączko leży **najbardziej wewnętrznie** → jako jedyne bezpośrednio oddziałuje na ucho wewnętrzne → stąd jego funkcja to **wprawianie okienka owalnego w drgania**.\n\n## Sposób 3 - Eliminacja przez cechy strzemiączka\n\nZadanie wymaga funkcji *konkretnie* strzemiączka, nie całego układu. Jak ją wskazać precyzyjnie?\n\n- Strzemiączko **nie dotyka** błony bębenkowej → nie „odbiera\" dźwięku z zewnątrz\n- Strzemiączko **dotyka okienka owalnego** → jego jedyna unikalna rola to kontakt z tą strukturą\n- **Wniosek:** funkcja = przewodzenie drgań do okienka owalnego / inicjowanie ruchu płynu w uchu wewnętrznym\n\n> To odróżnia strzemiączko od pozostałych dwóch: młoteczek ma funkcję *odbierania* drgań z błony bębenkowej, kowadełko pełni rolę *pośrednią*. Strzemiączko jest **efektorem** całego układu.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 15.1, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za okreslenie funkcji strzemiaczka (**przenoszenie / wzmacnianie drgan**) ORAZ podanie nazw dwoch pozostalych kosteczek sluchowych: **mloteczka i kowadelka**.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uznaje sie** nazwy lacinskie: malleus (mloteczek) i incus (kowadelko).\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość anatomii ucha środkowego: nazwy trzech kosteczek i ich kolejności w łańcuchu przewodzenia dźwięku. To wiedza z podręcznika, nie wzorów fizykochemicznych.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - opisanie funkcji **wszystkich trzech kosteczek razem** zamiast **konkretnie strzemiączka**. Klucz wymaga wskazania jego specyficznej roli (kontakt z okienkiem owalnym).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pomylenie kolejności - „kowadełko i strzemiączko\" jako odpowiedź na pytanie o *pozostałe* kosteczki (gdy piszemy zamiast młoteczek). Pamiętaj: strzemiączko jest już wymienione w treści zadania, więc podajemy **młoteczek + kowadełko**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Błędna nazwa - „strzemię\" zamiast „strzemiączko\" to potoczna forma; w odpowiedzi maturalnej warto użyć pełnej nazwy anatomicznej. Podobnie „kowadło\" → **kowadełko**, „młotek\" → **młoteczek** (zdrobnienia są częścią nazw anatomicznych).","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-15.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15.1. (0-1)<br>Określ funkcję strzemiączka i podaj nazwy pozostałych kosteczek słuchowych.<br>Funkcja strzemiączka:<br>Nazwy pozostałych kosteczek słuchowych:</p>","answer_text_html":"<p>15.1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie<br>organizmu ludzkiego na różnych poziomach<br>złożoności; dostrzega związki między<br>strukturą a funkcją na każdym z tych<br>poziomów.<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Narządy zmysłów. Zdający:</li><li>przedstawia budowę […] ucha</li></ol>\n<p>oraz wyjaśnia sposób ich działania (omawia<br>drogę bodźca).<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne określenie funkcji strzemiączka, polegającej na przenoszeniu drgań<br>lub wzmocnieniu drgań, oraz za prawidłowe podanie nazwy dwóch pozostałych<br>kosteczek słuchowych.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>Funkcja strzemiączka:<br>• umożliwia transfer drgań z kowadełka do ucha wewnętrznego.<br>• przekazuje drgania.<br>• przenosi falę mechaniczną z pozostałych kosteczek słuchowych na endolimfę.<br>• zwiększa amplitudę drgań przenoszonych z błony bębenkowej.<br>• wzmacnia drgania.<br>Nazwy pozostałych kosteczek słuchowych: młoteczek i kowadełko.<br>Uwaga:<br>Uznaje się nazwy łacińskie młoteczka i kowadełka: malleus i incus.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>Funkcja strzemiączka:</strong> przekazywanie (przewodzenie) drgań dźwiękowych do okienka owalnego ucha wewnętrznego.</p>\n<p><strong>Pozostałe kosteczki słuchowe:</strong> młoteczek (<em>malleus</em>) i kowadełko (<em>incus</em>).</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm przewodzenia dźwięku krok po kroku</h4>\n<p>Dźwięk przechodzi przez ucho środkowe jako łańcuch mechanicznych drgań:</p>\n<ol><li>Fala dźwiękowa wprawia w drgania <strong>błonę bębenkową</strong></li><li>Błona bębenkowa porusza <strong>młoteczkiem</strong> (<em>malleus</em>) - zrośniętym z nią trzonkiem</li><li>Młoteczek przekazuje drgania <strong>kowadełku</strong> (<em>incus</em>) - przez staw</li><li>Kowadełko przekazuje drgania <strong>strzemiączkowi</strong> (<em>stapes</em>)</li><li>Strzemiączko podstawą przylega do <strong>okienka owalnego</strong> - wprawia w ruch płyn (perylimfę) ucha wewnętrznego (ślimaka)</li></ol>\n<p><strong>Funkcja strzemiączka</strong> to zatem ostatni element łańcucha - <strong>przetwarza drgania mechaniczne kosteczek na fale ciśnieniowe w perylimfie</strong> ślimaka, gdzie zostaną odebrane przez komórki rzęsate narządu Cortiego.</p>\n<p>Drgania są przy tym <strong>wzmacniane</strong> - powierzchnia błony bębenkowej jest ~17× większa niż podstawa strzemiączka, co skupia energię i zwiększa ciśnienie.</p>\n<h4>Sposób 2 - Analogia strukturalna + mnemotechnika</h4>\n<p>Kolejność kosteczek odpowiada kolejności anatomicznej (od zewnątrz do wewnątrz):</p>\n<p>| Kosteczka | Nazwa łacińska | Kształt | Sąsiad po stronie zewnętrznej | Sąsiad po stronie wewnętrznej |<br>| Młoteczek | <em>Malleus</em> | młotek | błona bębenkowa | kowadełko |<br>| Kowadełko | <em>Incus</em> | kowadło | młoteczek | strzemiączko |<br>| <strong>Strzemiączko</strong> | <strong><em>Stapes</strong></em> | strzemię | kowadełko | okienko owalne |</p>\n<p><strong>Mnemotechnika:</strong> „<strong>M-K-S</strong>&quot; = Młoteczek → Kowadełko → Strzemiączko (jak budowa kowala: młotek uderza w kowadło, kowadło trzyma strzemię).</p>\n<p>Strzemiączko leży <strong>najbardziej wewnętrznie</strong> → jako jedyne bezpośrednio oddziałuje na ucho wewnętrzne → stąd jego funkcja to <strong>wprawianie okienka owalnego w drgania</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Eliminacja przez cechy strzemiączka</h4>\n<p>Zadanie wymaga funkcji <em>konkretnie</em> strzemiączka, nie całego układu. Jak ją wskazać precyzyjnie?</p>\n<ul><li>Strzemiączko <strong>nie dotyka</strong> błony bębenkowej → nie „odbiera&quot; dźwięku z zewnątrz</li><li>Strzemiączko <strong>dotyka okienka owalnego</strong> → jego jedyna unikalna rola to kontakt z tą strukturą</li><li><strong>Wniosek:</strong> funkcja = przewodzenie drgań do okienka owalnego / inicjowanie ruchu płynu w uchu wewnętrznym</li></ul>\n<blockquote>To odróżnia strzemiączko od pozostałych dwóch: młoteczek ma funkcję <em>odbierania</em> drgań z błony bębenkowej, kowadełko pełni rolę <em>pośrednią</em>. Strzemiączko jest <strong>efektorem</strong> całego układu.</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 15.1, 0-1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - za okreslenie funkcji strzemiaczka (<strong>przenoszenie / wzmacnianie drgan</strong>) ORAZ podanie nazw dwoch pozostalych kosteczek sluchowych: <strong>mloteczka i kowadelka</strong>.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uznaje sie</strong> nazwy lacinskie: malleus (mloteczek) i incus (kowadelko).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość anatomii ucha środkowego: nazwy trzech kosteczek i ich kolejności w łańcuchu przewodzenia dźwięku. To wiedza z podręcznika, nie wzorów fizykochemicznych.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Najczęstszy błąd - opisanie funkcji <strong>wszystkich trzech kosteczek razem</strong> zamiast <strong>konkretnie strzemiączka</strong>. Klucz wymaga wskazania jego specyficznej roli (kontakt z okienkiem owalnym).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Pomylenie kolejności - „kowadełko i strzemiączko&quot; jako odpowiedź na pytanie o <em>pozostałe</em> kosteczki (gdy piszemy zamiast młoteczek). Pamiętaj: strzemiączko jest już wymienione w treści zadania, więc podajemy <strong>młoteczek + kowadełko</strong>.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Błędna nazwa - „strzemię&quot; zamiast „strzemiączko&quot; to potoczna forma; w odpowiedzi maturalnej warto użyć pełnej nazwy anatomicznej. Podobnie „kowadło&quot; → <strong>kowadełko</strong>, „młotek&quot; → <strong>młoteczek</strong> (zdrobnienia są częścią nazw anatomicznych).</blockquote>"}]}