{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/15.2","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"15.2","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.2. (0-1)\nOkreśl przyczynę różnicy w liczbie kości między noworodkiem a osobą dorosłą.","answer":null,"answer_text":"15.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje […].\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n3. Układ ruchu. Zdający:\n1) analizuje budowę szkieletu człowieka;\n2) analizuje budowę różnych połączeń kości\n(szwy, chrząstkozrosty) […].\n14. Rozwój człowieka. Zdający:\n4) przedstawia etapy ontogenezy człowieka\n(od narodzin po starość).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne określenie przyczyny różnicy w liczbie kości, odnoszące się do zrastania\nsię ze sobą kości w czasie rozwoju człowieka.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Ponieważ u dziecka kości zrastają się ze sobą, np. kości czaszki, to zmniejsza się liczba\nkości.\n• W czasie rozwoju osobniczego niektóre mniejsze kości łączą się ze sobą w jedną kość,\ndlatego liczba kości u dorosłego jest mniejsza niż u dziecka.\n• Kości zlewają się ze sobą w czasie rozwoju.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nNoworodek ma więcej kości niż dorosły człowiek (ok. 270-300 vs 206). Przyczyną jest **zrastanie się (łączenie) oddzielnych kości podczas wzrostu i rozwoju osobniczego** - procesy kostnienia wtórnego powodują, że kości pierwotnie oddzielne łączą się w jedną kość.\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (kostnienie i fuzja kości)\n\n1. W życiu płodowym i u noworodka większość szkieletu zbudowana jest z oddzielnych elementów kostnych i chrzęstnych.\n2. Podczas **wzrostu postnatalnego** dochodzi do procesu **synostozy** - zrastania się sąsiednich elementów kostnych przez zastąpienie chrząstki lub tkanki łącznej tkanką kostną (kostnienie enchondralne/śródchrzęstne).\n3. Przykłady konkretnych fuzji:\n- **Kości czaszki** - u noworodka połączone ciemiączkami (fontanellami), zrastają się do ok. 2. roku życia.\n- **Kość krzyżowa** - u noworodka to 5 oddzielnych kręgów; zrastają się do ok. 25. roku życia.\n- **Kość biodrowa (os coxae)** - u noworodka to 3 oddzielne kości: biodrowa (*os ilium*), łonowa (*os pubis*) i kulszowa (*os ischii*); zrastają się do ok. 16.-18. r.ż.\n- **Mostek** - trzon początkowo z kilku elementów.\n4. **Wniosek:** Im bardziej zaawansowany wiek, tym mniej oddzielnych kości - fizjologiczny efekt dojrzewania układu szkieletowego.\n\n## Sposób 2 - Rozumowanie przez kontrast (porównanie stanu noworodka i dorosłego)\n\n| Cecha | Noworodek | Dorosły |\n| Liczba elementów kostnych | ~270-300 | 206 |\n| Stan czaszki | Oddzielne kości, miękkie ciemiączka | Zrośnięte szwy kostne |\n| Kość krzyżowa | 5 oddzielnych kręgów | 1 kość |\n| Kości miednicy | 3 oddzielne per stronę | 1 kość per stronę |\n| Chrząstka nasadowa | Obecna (wzrost na długość) | Zrośnięta po zakończeniu wzrostu |\n\n**Różnica wynika bezpośrednio z procesu zrastania:** kości oddzielne u noworodka łączą się w trakcie ontogenezy w pojedyncze struktury kostne u dorosłego.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 15.2, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za okreslenie przyczyny odnoszace sie do **zrastania sie kosci** w czasie rozwoju czlowieka (mniejsze kosci lacza sie w jedna).\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość procesu synostozy i przykładów ontogenetycznego łączenia kości. Zadanie dotyczy anatomii i embriologii układu szkieletowego.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Częsty błąd - pisanie, że dorosły ma \"mniej kości, bo część zanikła/zniknęła\". Kości **nie zanikają** - one **zrastają się** w jedną strukturę!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie mylić z **chrząstkami** (które mogą ulegać resorpcji) - tu mówimy o zrastaniu elementów kostnych w synostozę.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nieprecyzyjna odpowiedź \"bo noworodek jest mniejszy\" nie wyjaśnia mechanizmu - klucz wymaga wskazania **zrastania się kości**, nie rozmiaru ciała.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-15.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15.2. (0-1)<br>Określ przyczynę różnicy w liczbie kości między noworodkiem a osobą dorosłą.</p>","answer_text_html":"<p>15.2. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie<br>organizmu ludzkiego na różnych poziomach<br>złożoności; dostrzega związki między<br>strukturą a funkcją na każdym z tych<br>poziomów.<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje […].<br>V. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ ruchu. Zdający:</li><li>analizuje budowę szkieletu człowieka;</li><li>analizuje budowę różnych połączeń kości</li></ol>\n<p>(szwy, chrząstkozrosty) […].</p>\n<ol><li>Rozwój człowieka. Zdający:</li><li>przedstawia etapy ontogenezy człowieka</li></ol>\n<p>(od narodzin po starość).<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne określenie przyczyny różnicy w liczbie kości, odnoszące się do zrastania<br>się ze sobą kości w czasie rozwoju człowieka.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Ponieważ u dziecka kości zrastają się ze sobą, np. kości czaszki, to zmniejsza się liczba<br>kości.<br>• W czasie rozwoju osobniczego niektóre mniejsze kości łączą się ze sobą w jedną kość,<br>dlatego liczba kości u dorosłego jest mniejsza niż u dziecka.<br>• Kości zlewają się ze sobą w czasie rozwoju.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Noworodek ma więcej kości niż dorosły człowiek (ok. 270-300 vs 206). Przyczyną jest <strong>zrastanie się (łączenie) oddzielnych kości podczas wzrostu i rozwoju osobniczego</strong> - procesy kostnienia wtórnego powodują, że kości pierwotnie oddzielne łączą się w jedną kość.</p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny (kostnienie i fuzja kości)</h4>\n<ol><li>W życiu płodowym i u noworodka większość szkieletu zbudowana jest z oddzielnych elementów kostnych i chrzęstnych.</li><li>Podczas <strong>wzrostu postnatalnego</strong> dochodzi do procesu <strong>synostozy</strong> - zrastania się sąsiednich elementów kostnych przez zastąpienie chrząstki lub tkanki łącznej tkanką kostną (kostnienie enchondralne/śródchrzęstne).</li><li>Przykłady konkretnych fuzji:</li></ol>\n<ul><li><strong>Kości czaszki</strong> - u noworodka połączone ciemiączkami (fontanellami), zrastają się do ok. 2. roku życia.</li><li><strong>Kość krzyżowa</strong> - u noworodka to 5 oddzielnych kręgów; zrastają się do ok. 25. roku życia.</li><li><strong>Kość biodrowa (os coxae)</strong> - u noworodka to 3 oddzielne kości: biodrowa (<em>os ilium</em>), łonowa (<em>os pubis</em>) i kulszowa (<em>os ischii</em>); zrastają się do ok. 16.-18. r.ż.</li><li><strong>Mostek</strong> - trzon początkowo z kilku elementów.</li></ul>\n<ol><li><strong>Wniosek:</strong> Im bardziej zaawansowany wiek, tym mniej oddzielnych kości - fizjologiczny efekt dojrzewania układu szkieletowego.</li></ol>\n<h4>Sposób 2 - Rozumowanie przez kontrast (porównanie stanu noworodka i dorosłego)</h4>\n<p>| Cecha | Noworodek | Dorosły |<br>| Liczba elementów kostnych | ~270-300 | 206 |<br>| Stan czaszki | Oddzielne kości, miękkie ciemiączka | Zrośnięte szwy kostne |<br>| Kość krzyżowa | 5 oddzielnych kręgów | 1 kość |<br>| Kości miednicy | 3 oddzielne per stronę | 1 kość per stronę |<br>| Chrząstka nasadowa | Obecna (wzrost na długość) | Zrośnięta po zakończeniu wzrostu |</p>\n<p><strong>Różnica wynika bezpośrednio z procesu zrastania:</strong> kości oddzielne u noworodka łączą się w trakcie ontogenezy w pojedyncze struktury kostne u dorosłego.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 15.2, 0-1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - za okreslenie przyczyny odnoszace sie do <strong>zrastania sie kosci</strong> w czasie rozwoju czlowieka (mniejsze kosci lacza sie w jedna).<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość procesu synostozy i przykładów ontogenetycznego łączenia kości. Zadanie dotyczy anatomii i embriologii układu szkieletowego.</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Częsty błąd - pisanie, że dorosły ma &quot;mniej kości, bo część zanikła/zniknęła&quot;. Kości <strong>nie zanikają</strong> - one <strong>zrastają się</strong> w jedną strukturę!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie mylić z <strong>chrząstkami</strong> (które mogą ulegać resorpcji) - tu mówimy o zrastaniu elementów kostnych w synostozę.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nieprecyzyjna odpowiedź &quot;bo noworodek jest mniejszy&quot; nie wyjaśnia mechanizmu - klucz wymaga wskazania <strong>zrastania się kości</strong>, nie rozmiaru ciała.</blockquote>"}]}