{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/15.4","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"15.4","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 15.4. (0-1)\nDokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.\nWystępowanie tkanki kostnej jest charakterystyczne dla wszystkich\nA. skorupiaków.\nB. głowonogów.\nC. strunowców.\nD. kręgowców.\nEBIP-R0_100","answer":"D","answer_text":"15.4. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy\n[…].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n13. Porównanie struktur zwierząt\nodpowiedzialnych za realizację różnych\nczynności życiowych. Zdający:\n2) analizuje rolę i współdziałanie układu\nmięśniowego i różnych typów szkieletu\n(wewnętrznego, zewnętrznego,\nhydraulicznego) podczas ruchu zwierząt.\nZasady oceniania\n1 pkt - za zaznaczenie właściwego dokończenia zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nD\nZadanie 16. (0-3)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**D. kręgowców**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: co definiuje każdą grupę\n\nTkanka kostna to tkanka łączna właściwa z **uwapnionym osteonem** - charakterystyczna dla jednej konkretnej linii ewolucyjnej:\n\n| Grupa | Typ szkieletu | Tkanka kostna? |\n| Skorupiaki (Crustacea) | Egzoszkielet z chityny + węglan wapnia | ❌ brak |\n| Głowonogi (Cephalopoda) | Brak / zredukowana muszla (np. mątwa: sepium) | ❌ brak |\n| Strunowce (Chordata) | Różny: struna grzbietowa, chrząstka, kość | ❌ NIE u wszystkich |\n| **Kręgowce (Vertebrata)** | **Endoszkielet kostny** | ✅ TAK - cecha grupowa |\n\n**Kluczowy wniosek:** Tkanka kostna pojawiła się ewolucyjnie właśnie z kręgowcami - jest ich cechą synapomorficzną. Strunowce to nadtyp obejmujący też osłonice (*Urochordata*) i lancetniki (*Cephalochordata*), które mają tylko **strunę grzbietową**, nie kości - dlatego C odpada.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja błędów (od najbardziej oczywistego do najtrudniejszego)\n\n**A. Skorupiaki** → odrzucamy natychmiast. Skorupiaki to stawonogi - ich szkielet to **egzoszkielet z chityny** i węglanu wapnia. Zero tkanki kostnej.\n\n**B. Głowonogi** → odrzucamy. Głowonogi (ośmiornice, kałamarnice, łódkonogi) to mięczaki. Mogą mieć muszlę (wewnętrzną lub zewnętrzną), ale muszla = CaCO₃, a nie tkanka kostna (brak osteocytów, osteonów, macierzy kostnej).\n\n**C. Strunowce** → pułapka! Strunowce to typ nadrzędny obejmujący 3 podtypy:\n- Osłonice (*Urochordata*) - szkielet z tunicyny ❌\n- Lancetniki (*Cephalochordata*) - tylko struna grzbietowa ❌\n- Kręgowce (*Vertebrata*) - tkanka kostna ✅\n\nPonieważ **nie wszystkie strunowce** mają tkankę kostną → C błędne.\n\n**D. Kręgowce** → tkanka kostna jest cechą definiującą kręgowce w klasyfikacji - **poprawna odpowiedź**.\n\n## Sposób 3 - Argument filogenetyczny (drzewo życia)\n\nTkanka kostna pojawiła się po raz pierwszy u bezżuchwowców (Agnatha → plakodermy → ryby kostnoszkieletowe) i jest **synapomorfią Vertebrata** - cechą wspólną odziedziczoną przez wszystkich potomków tego wspólnego przodka. Nawet rekiny (*Chondrichthyes*), które mają szkielet chrzęstny, posiadają struktury zbudowane z tkanki kostnej w łuskach (plakoidalnych) i zębach - co potwierdza, że ich przodkowie mieli kości, a chrząstka u rekinów to **wtórna redukcja**. Osłonice i lancetniki tkankę kostną w ogóle nigdy nie miały.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 15.4, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za zaznaczenie wlasciwego dokonczenia zdania.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie:** **D** (kregowcow).\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość systematyki zwierząt i definicji tkanek. Żadne wzory liczbowe ani karty genetycznej nie są potrzebne.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |\n| A. Skorupiaki | Uczeń myli \"szkielet z wapniem\" (egzoszkielet z CaCO₃) z tkanką kostną - ale skład chemiczny to nie to samo co tkanka z osteocytami |\n| B. Głowonogi | Uczeń pamięta, że mątwa ma \"kość mątwy\" (sepium) - ale sepium to zmodyfikowana muszla (aragonit), nie tkanka kostna |\n| C. Strunowce | Uczeń myli zakres pojęcia: myśli \"strunowce = kręgowce\", zapominając że do strunowców należą też osłonice i lancetniki bez kości |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga: \"Kość mątwy\" to NIE tkanka kostna** - sepium mątwy (*Sepia*) to aragonitowa zmodyfikowana muszla wewnętrzna. Uczniowie słyszą \"kość\" i wybierają głowonogi - to klasyczna pułapka nazewnicza.\n\n> ⚠️ **Uwaga: Strunowce ≠ Kręgowce** - strunowce (*Chordata*) to typ nadrzędny; kręgowce to tylko jeden z 3 podtypów. Osłonice i lancetniki NIE mają kości - zapominanie o tej hierarchii to najczęstszy błąd w tym zadaniu.\n\n> ⚠️ **Uwaga: Rekiny mają chrząstkę, ale są kręgowcami** - uczeń może pomyśleć \"nie wszystkie kręgowce mają kości (rekiny!)\" i odrzucić D. To poprawna obserwacja biologiczna, ale na poziomie maturalnym tkanka kostna jest cechą definiującą kręgowce jako grupę, a chrząstka u Chondrichthyes to ewolucyjna wtórna redukcja (ich łuski plakoidalne i zęby wciąż zbudowane są z tkanki kostnej/dentyny).","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-15.4.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":16,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 15.4. (0-1)<br>Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.<br>Występowanie tkanki kostnej jest charakterystyczne dla wszystkich<br>A. skorupiaków.<br>B. głowonogów.<br>C. strunowców.<br>D. kręgowców.<br>EBIP-R0_100</p>","answer_text_html":"<p>15.4. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymaganie ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający<br>opisuje, porządkuje i rozpoznaje organizmy<br>[…].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Porównanie struktur zwierząt</li></ol>\n<p>odpowiedzialnych za realizację różnych<br>czynności życiowych. Zdający:</p>\n<ol><li>analizuje rolę i współdziałanie układu</li></ol>\n<p>mięśniowego i różnych typów szkieletu<br>(wewnętrznego, zewnętrznego,<br>hydraulicznego) podczas ruchu zwierząt.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za zaznaczenie właściwego dokończenia zdania.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>D<br>Zadanie 16. (0-3)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>D. kręgowców</strong></p>\n<h4>Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: co definiuje każdą grupę</h4>\n<p>Tkanka kostna to tkanka łączna właściwa z <strong>uwapnionym osteonem</strong> - charakterystyczna dla jednej konkretnej linii ewolucyjnej:</p>\n<p>| Grupa | Typ szkieletu | Tkanka kostna? |<br>| Skorupiaki (Crustacea) | Egzoszkielet z chityny + węglan wapnia | ❌ brak |<br>| Głowonogi (Cephalopoda) | Brak / zredukowana muszla (np. mątwa: sepium) | ❌ brak |<br>| Strunowce (Chordata) | Różny: struna grzbietowa, chrząstka, kość | ❌ NIE u wszystkich |<br>| <strong>Kręgowce (Vertebrata)</strong> | <strong>Endoszkielet kostny</strong> | ✅ TAK - cecha grupowa |</p>\n<p><strong>Kluczowy wniosek:</strong> Tkanka kostna pojawiła się ewolucyjnie właśnie z kręgowcami - jest ich cechą synapomorficzną. Strunowce to nadtyp obejmujący też osłonice (<em>Urochordata</em>) i lancetniki (<em>Cephalochordata</em>), które mają tylko <strong>strunę grzbietową</strong>, nie kości - dlatego C odpada.</p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja błędów (od najbardziej oczywistego do najtrudniejszego)</h4>\n<p><strong>A. Skorupiaki</strong> → odrzucamy natychmiast. Skorupiaki to stawonogi - ich szkielet to <strong>egzoszkielet z chityny</strong> i węglanu wapnia. Zero tkanki kostnej.</p>\n<p><strong>B. Głowonogi</strong> → odrzucamy. Głowonogi (ośmiornice, kałamarnice, łódkonogi) to mięczaki. Mogą mieć muszlę (wewnętrzną lub zewnętrzną), ale muszla = CaCO₃, a nie tkanka kostna (brak osteocytów, osteonów, macierzy kostnej).</p>\n<p><strong>C. Strunowce</strong> → pułapka! Strunowce to typ nadrzędny obejmujący 3 podtypy:</p>\n<ul><li>Osłonice (<em>Urochordata</em>) - szkielet z tunicyny ❌</li><li>Lancetniki (<em>Cephalochordata</em>) - tylko struna grzbietowa ❌</li><li>Kręgowce (<em>Vertebrata</em>) - tkanka kostna ✅</li></ul>\n<p>Ponieważ <strong>nie wszystkie strunowce</strong> mają tkankę kostną → C błędne.</p>\n<p><strong>D. Kręgowce</strong> → tkanka kostna jest cechą definiującą kręgowce w klasyfikacji - <strong>poprawna odpowiedź</strong>.</p>\n<h4>Sposób 3 - Argument filogenetyczny (drzewo życia)</h4>\n<p>Tkanka kostna pojawiła się po raz pierwszy u bezżuchwowców (Agnatha → plakodermy → ryby kostnoszkieletowe) i jest <strong>synapomorfią Vertebrata</strong> - cechą wspólną odziedziczoną przez wszystkich potomków tego wspólnego przodka. Nawet rekiny (<em>Chondrichthyes</em>), które mają szkielet chrzęstny, posiadają struktury zbudowane z tkanki kostnej w łuskach (plakoidalnych) i zębach - co potwierdza, że ich przodkowie mieli kości, a chrząstka u rekinów to <strong>wtórna redukcja</strong>. Osłonice i lancetniki tkankę kostną w ogóle nigdy nie miały.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 15.4, 0-1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - za zaznaczenie wlasciwego dokonczenia zdania.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Rozwiazanie:</strong> <strong>D</strong> (kregowcow).</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów</strong> - wystarczy znajomość systematyki zwierząt i definicji tkanek. Żadne wzory liczbowe ani karty genetycznej nie są potrzebne.</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |<br>| A. Skorupiaki | Uczeń myli &quot;szkielet z wapniem&quot; (egzoszkielet z CaCO₃) z tkanką kostną - ale skład chemiczny to nie to samo co tkanka z osteocytami |<br>| B. Głowonogi | Uczeń pamięta, że mątwa ma &quot;kość mątwy&quot; (sepium) - ale sepium to zmodyfikowana muszla (aragonit), nie tkanka kostna |<br>| C. Strunowce | Uczeń myli zakres pojęcia: myśli &quot;strunowce = kręgowce&quot;, zapominając że do strunowców należą też osłonice i lancetniki bez kości |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga: &quot;Kość mątwy&quot; to NIE tkanka kostna</strong> - sepium mątwy (<em>Sepia</em>) to aragonitowa zmodyfikowana muszla wewnętrzna. Uczniowie słyszą &quot;kość&quot; i wybierają głowonogi - to klasyczna pułapka nazewnicza.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga: Strunowce ≠ Kręgowce</strong> - strunowce (<em>Chordata</em>) to typ nadrzędny; kręgowce to tylko jeden z 3 podtypów. Osłonice i lancetniki NIE mają kości - zapominanie o tej hierarchii to najczęstszy błąd w tym zadaniu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga: Rekiny mają chrząstkę, ale są kręgowcami</strong> - uczeń może pomyśleć &quot;nie wszystkie kręgowce mają kości (rekiny!)&quot; i odrzucić D. To poprawna obserwacja biologiczna, ale na poziomie maturalnym tkanka kostna jest cechą definiującą kręgowce jako grupę, a chrząstka u Chondrichthyes to ewolucyjna wtórna redukcja (ich łuski plakoidalne i zęby wciąż zbudowane są z tkanki kostnej/dentyny).</blockquote>"}]}