{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/16.1","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"16.1","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 16.1. (0-1)\nOceń, czy stwierdzenia odnoszące się do wykorzystania małży w monitorowaniu jakości\nwody wodociągowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,\nalbo F - jeśli jest fałszywe.\n1.\nDzięki małżom możliwa jest ocena ogólnego poziomu zanieczyszczenia\nwody wodociągowej.\nP\nF\n2.\nMałże wykorzystuje się do monitorowania jakości wody wodociągowej,\nponieważ mają one dużą tolerancję na zanieczyszczenia w środowisku\nżycia.\nP\nF\n3.\nMałże mają doskonały zmysł chemiczny, dzięki czemu ich reakcja\ndostarcza informacji o tym, jaki związek szkodliwy i w jakich ilościach\nznajduje się w wodzie.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"16.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe\n[…].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający\nopisuje […] organizmy […], przedstawia\ni wyjaśnia zależności między organizmem\na środowiskiem […].\nVII. Ekologia.\n1. Nisza ekologiczna. Zdający:\n3) przedstawia rolę organizmów o wąskim\nzakresie tolerancji na czynniki środowiska\nw monitorowaniu jego zmian, zwłaszcza\npowodowanych przez działalność\nczłowieka, podaje przykłady takich\norganizmów wskaźnikowych.\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłową ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - P, 2. - F, 3. - F.\nZasady oceniania rozwiązań zadań","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1. | **P** |\n| 2. | **F** |\n| 3. | **F** |\n\n## Sposób 1 - Analiza przez tekst źródłowy (weryfikacja każdego zdania akapitem)\n\n**Stwierdzenie 1 - P (Prawda)**\n\nTekst: *„Alarm włącza się, gdy średnia wartość stopnia otwarcia ich muszli spadnie poniżej określonego poziomu.\"*\n\nMałż zamknięty = woda pogorszonej jakości. System rejestruje **OGÓLNY sygnał** - czy woda jest dobra czy zła. To właśnie jest „ocena ogólnego poziomu zanieczyszczenia\". Stwierdzenie jest więc **prawdziwe**.\n\n**Stwierdzenie 2 - F (Fałsz)**\n\nTekst: *„mięczak gwałtownie zamyka muszlę\"* w odpowiedzi na nagłą zmianę jakości wody.\n\nMałż jest wykorzystywany, ponieważ jest **wrażliwy** na zanieczyszczenia i natychmiast reaguje ich wykryciem. Gdyby miał *dużą tolerancję* na zanieczyszczenia - nie reagowałby i byłby **bezużyteczny** jako monitor. Logika systemu biomonitoringu wymaga **czułości**, nie tolerancji. Stwierdzenie jest **fałszywe**.\n\n**Stwierdzenie 3 - F (Fałsz)**\n\nTekst: małże mają chemoreceptory, ale ich jedyna rejestrowana odpowiedź to **stopień otwarcia/zamknięcia muszli** (sygnał z magnesu do komputera).\n\nReakcja zamknięcia muszli to odpowiedź **binarna lub gradientowa** - *„coś się zmieniło\"*. Nie dostarcza żadnej informacji o tym:\n- **jaki** związek wywołał reakcję (rtęć? chlor? pestycyd?),\n- **ile** go jest (stężenie poniżej progu? wielokrotność progu?).\n\nStwierdzenie jest więc **fałszywe**.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez logikę biologiczną\n\nZadajemy każdemu stwierdzeniu pytanie kontrolne:\n\n**Stwierdzenie 2 - test logiczny:**\n> Jeśli małż ma dużą tolerancję na zanieczyszczenia → nie reaguje na nie → nie można go używać jako czujnika → sprzeczność z opisem systemu.\n\nZatem stwierdzenie 2 jest wewnętrznie sprzeczne z ideą biomonitoringu. **F.**\n\n**Stwierdzenie 3 - test logiczny:**\n> Czujnik rejestruje sygnał z **magnesu** przy muszli - mierzy **kąt otwarcia**. Komputer NIE otrzymuje danych chemicznych (stężenie, rodzaj związku) - tylko ruch mechaniczny.\n\nDoskonały zmysł chemiczny małża ≠ informacja chemiczna dla człowieka. Między chemoreceptorem małża a alarnem komputerowym jest tylko **jeden bit**: otwarta/zamknięta. **F.**\n\n**Stwierdzenie 1 - test logiczny:**\n> Alarm reaguje na **średnią** z 8 osobników poniżej progu → to właśnie jest wskaźnik ogólnej jakości wody. Nie mówi *czym* jest skażona, ale mówi *czy* jest skażona. Ogólna ocena = **P**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 16.1, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za prawidlowa ocene **wszystkich trzech** stwierdzen.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie:** 1. - **P**, 2. - **F**, 3. - **F**.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy uważna analiza tekstu źródłowego i znajomość zasad działania receptorów sensorycznych. Zadanie testuje rozumienie tekstu biologicznego, nie obliczenia.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Stwierdzenie | Typowy błąd ucznia | Dlaczego błąd |\n| 1. → F | Uczeń myśli: „małże nie wykryją konkretnych substancji, więc nic nie ocenią\" | Mylenie „ogólnej oceny zanieczyszczenia\" z „identyfikacją substancji\" - alarm daje sygnał **czy woda jest zła**, i to jest właśnie ocena ogólna |\n| 2. → P | Uczeń kojarzy: „małże żyją w wodzie, więc muszą być odporne\" | Odporność na zanieczyszczenia uniemożliwiałaby monitoring - logika odwrotna do opisanej w tekście |\n| 3. → P | Uczeń czyta: „chemoreceptory\" → wnioskuje: „wykryją chemię i powiedzą co i ile\" | Chemoreceptor inicjuje zamknięcie muszli - to **reakcja motoryczna**, nie raport chemiczny |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Stwierdzenie 1 pyta o „ogólny poziom\" - NIE o identyfikację konkretnych substancji. To dwa różne poziomy informacji!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Stwierdzenie 2 zawiera słowo **„ponieważ\"** - nawet jeśli pierwsza część jest prawda (używa się małży), uzasadnienie (tolerancja) jest fałszywe → całe zdanie jest **F**.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Stwierdzenie 3 - nie mylić możliwości receptorów małża z możliwościami systemu pomiarowego. Małż *czuje*, ale system rejestruje tylko *ruch muszli*, nie dane chemiczne.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-16.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":17,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 16.1. (0-1)
Oceń, czy stwierdzenia odnoszące się do wykorzystania małży w monitorowaniu jakości
wody wodociągowej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe,
albo F - jeśli jest fałszywe.
1.
Dzięki małżom możliwa jest ocena ogólnego poziomu zanieczyszczenia
wody wodociągowej.
P
F
2.
Małże wykorzystuje się do monitorowania jakości wody wodociągowej,
ponieważ mają one dużą tolerancję na zanieczyszczenia w środowisku
życia.
P
F
3.
Małże mają doskonały zmysł chemiczny, dzięki czemu ich reakcja
dostarcza informacji o tym, jaki związek szkodliwy i w jakich ilościach
znajduje się w wodzie.
P
F

","answer_text_html":"

16.1. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2021
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający
objaśnia i komentuje informacje […],
wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe
[…].
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający
opisuje […] organizmy […], przedstawia
i wyjaśnia zależności między organizmem
a środowiskiem […].
VII. Ekologia.

\n
  1. Nisza ekologiczna. Zdający:
  2. przedstawia rolę organizmów o wąskim
\n

zakresie tolerancji na czynniki środowiska
w monitorowaniu jego zmian, zwłaszcza
powodowanych przez działalność
człowieka, podaje przykłady takich
organizmów wskaźnikowych.
Zasady oceniania
1 pkt - za prawidłową ocenę wszystkich trzech stwierdzeń.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. - P, 2. - F, 3. - F.
\n

Zasady oceniania rozwiązań zadań

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1. | P |
| 2. | F |
| 3. | F |

\n

Sposób 1 - Analiza przez tekst źródłowy (weryfikacja każdego zdania akapitem)

\n

Stwierdzenie 1 - P (Prawda)

\n

Tekst: „Alarm włącza się, gdy średnia wartość stopnia otwarcia ich muszli spadnie poniżej określonego poziomu."

\n

Małż zamknięty = woda pogorszonej jakości. System rejestruje OGÓLNY sygnał - czy woda jest dobra czy zła. To właśnie jest „ocena ogólnego poziomu zanieczyszczenia". Stwierdzenie jest więc prawdziwe.

\n

Stwierdzenie 2 - F (Fałsz)

\n

Tekst: „mięczak gwałtownie zamyka muszlę" w odpowiedzi na nagłą zmianę jakości wody.

\n

Małż jest wykorzystywany, ponieważ jest wrażliwy na zanieczyszczenia i natychmiast reaguje ich wykryciem. Gdyby miał dużą tolerancję na zanieczyszczenia - nie reagowałby i byłby bezużyteczny jako monitor. Logika systemu biomonitoringu wymaga czułości, nie tolerancji. Stwierdzenie jest fałszywe.

\n

Stwierdzenie 3 - F (Fałsz)

\n

Tekst: małże mają chemoreceptory, ale ich jedyna rejestrowana odpowiedź to stopień otwarcia/zamknięcia muszli (sygnał z magnesu do komputera).

\n

Reakcja zamknięcia muszli to odpowiedź binarna lub gradientowa - „coś się zmieniło". Nie dostarcza żadnej informacji o tym:

\n\n

Stwierdzenie jest więc fałszywe.

\n

Sposób 2 - Eliminacja przez logikę biologiczną

\n

Zadajemy każdemu stwierdzeniu pytanie kontrolne:

\n

Stwierdzenie 2 - test logiczny:

\n
Jeśli małż ma dużą tolerancję na zanieczyszczenia → nie reaguje na nie → nie można go używać jako czujnika → sprzeczność z opisem systemu.
\n

Zatem stwierdzenie 2 jest wewnętrznie sprzeczne z ideą biomonitoringu. F.

\n

Stwierdzenie 3 - test logiczny:

\n
Czujnik rejestruje sygnał z magnesu przy muszli - mierzy kąt otwarcia. Komputer NIE otrzymuje danych chemicznych (stężenie, rodzaj związku) - tylko ruch mechaniczny.
\n

Doskonały zmysł chemiczny małża ≠ informacja chemiczna dla człowieka. Między chemoreceptorem małża a alarnem komputerowym jest tylko jeden bit: otwarta/zamknięta. F.

\n

Stwierdzenie 1 - test logiczny:

\n
Alarm reaguje na średnią z 8 osobników poniżej progu → to właśnie jest wskaźnik ogólnej jakości wody. Nie mówi czym jest skażona, ale mówi czy jest skażona. Ogólna ocena = P.
\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 16.1, 0-1 pkt):
- 1 pkt - za prawidlowa ocene wszystkich trzech stwierdzen.
- 0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie: 1. - P, 2. - F, 3. - F.
\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy uważna analiza tekstu źródłowego i znajomość zasad działania receptorów sensorycznych. Zadanie testuje rozumienie tekstu biologicznego, nie obliczenia.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Stwierdzenie | Typowy błąd ucznia | Dlaczego błąd |
| 1. → F | Uczeń myśli: „małże nie wykryją konkretnych substancji, więc nic nie ocenią" | Mylenie „ogólnej oceny zanieczyszczenia" z „identyfikacją substancji" - alarm daje sygnał czy woda jest zła, i to jest właśnie ocena ogólna |
| 2. → P | Uczeń kojarzy: „małże żyją w wodzie, więc muszą być odporne" | Odporność na zanieczyszczenia uniemożliwiałaby monitoring - logika odwrotna do opisanej w tekście |
| 3. → P | Uczeń czyta: „chemoreceptory" → wnioskuje: „wykryją chemię i powiedzą co i ile" | Chemoreceptor inicjuje zamknięcie muszli - to reakcja motoryczna, nie raport chemiczny |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Stwierdzenie 1 pyta o „ogólny poziom" - NIE o identyfikację konkretnych substancji. To dwa różne poziomy informacji!
\n
⚠️ Uwaga: Stwierdzenie 2 zawiera słowo „ponieważ" - nawet jeśli pierwsza część jest prawda (używa się małży), uzasadnienie (tolerancja) jest fałszywe → całe zdanie jest F.
\n
⚠️ Uwaga: Stwierdzenie 3 - nie mylić możliwości receptorów małża z możliwościami systemu pomiarowego. Małż czuje, ale system rejestruje tylko ruch muszli, nie dane chemiczne.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"
  1. – P, 2. – F, 3. – F.
"}]}