{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/19.5","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"19.5","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 19.5. (0-1)\nUzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis dotyczący albumin. Podkreśl\nw każdym nawiasie właściwe określenie.\nAlbuminy to białka (rozpuszczalne / nierozpuszczalne) w wodzie, występujące głównie\n(w cytoplazmie erytrocytów / w osoczu krwi). Główną funkcją tych białek jest (transport\ntlenu / regulacja ciśnienia osmotycznego krwi).","answer":null,"answer_text":"19.5. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne […].\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nI. Budowa chemiczna organizmów.\n4. Białka. Zdający:\n6) charakteryzuje wybrane grupy białek\n(albuminy, globuliny, histony,\nmetaloproteiny).\nIII etap edukacyjny.\nVI. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n5. Układ krążenia. Zdający:\n3) przedstawia rolę głównych składników\nkrwi (krwinki czerwone i białe, płytki krwi,\nosocze) […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za podkreślenie właściwych określeń we wszystkich nawiasach.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nAlbuminy to białka (rozpuszczalne / nierozpuszczalne) w wodzie, występujące głównie\n(w cytoplazmie erytrocytów / w osoczu krwi). Główną funkcją tych białek jest (transport\ntlenu / regulacja ciśnienia osmotycznego krwi).\nZadanie 20. (0-1)\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające: 1) biologiczną koncepcję gatunku -\nzachowanie odrębności pul genowych lub brak krzyżowania się osobników z dwóch\npopulacji oraz 2) argumentację, że kaczki nie spełniają tej definicji ze względu\nna izolację behawioralną.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Kaczki wymienione w tekście należą do różnych gatunków biologicznych, ponieważ między\nwymienionymi kaczkami nie zachodzi przepływ genów, dlatego że mają one inne\nzachowania godowe i nie krzyżują się w naturze, dzięki czemu możliwe jest zachowanie\nodrębności pul genowych wymienionych gatunków kaczek.\n• Są to różne gatunki biologiczne, ponieważ dzięki mechanizmom izolacji prezygotycznej\n(behawioralnej) w środowisku naturalnym osobniki wymienionych w tekście gatunków\nkaczek nie krzyżują się, a więc nie dochodzi do przepływu genów. Przepływ genów możliwy\njest tylko w obrębie jednego gatunku.\n• Ponieważ samice nie akceptują toków samców, a więc się nie krzyżują, a gatunek\nbiologiczny to populacja swobodnie krzyżujących się osobników, kaczki te należą\ndo różnych gatunków biologicznych.\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe,\n[…] formułuje i przedstawia opinie związane\nz omawianymi zagadnieniami biologicznymi,\ndobierając racjonalne argumenty […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nwskazuje źródła różnorodności biologicznej\ni jej reprezentację na poziomie\ngenetycznym, gatunkowym i ekosystemów;\ninterpretuje różnorodność organizmów\nna Ziemi jako efekt ewolucji biologicznej.\nIX. Ewolucja.\n4. Powstawanie gatunków. Zdający:\n1) wyjaśnia, na czym polega biologiczna\ndefinicja gatunku (gatunek jako zamknięta\npula genowa), rozróżnia gatunki biologiczne\nna podstawie wyników odpowiednich badań\n(przedstawionych w formie opisu, tabeli,\nschematu itd.).\nZasady oceniania rozwiązań zadań\nZadanie 21. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia […] procesy biologiczne […]\ni zależności między organizmem\na środowiskiem […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji. Zdający odczytuje, […]\ni przetwarza informacje pozyskane\nz różnorodnych źródeł […].\nIX. Ewolucja.\n5. Pochodzenie i rozwój życia na Ziemi.\nZdający:\n2) […] podaje przykłady konwergencji […],\nidentyfikuje konwergencje na podstawie\nopisu […].\nZasady oceniania\n1 pkt - za prawidłowe dokończenie zdania.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nA2\nZadanie 22. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nAlbuminy to białka **rozpuszczalne** w wodzie, występujące głównie **w osoczu krwi**. Główną funkcją tych białek jest **regulacja ciśnienia osmotycznego krwi**.\n\nPoprawne podkreślenia w kolejnych nawiasach:\n1. **rozpuszczalne** (nie: nierozpuszczalne)\n2. **w osoczu krwi** (nie: w cytoplazmie erytrocytów)\n3. **regulacja ciśnienia osmotycznego krwi** (nie: transport tlenu)\n\n## Sposób 1 - Analiza każdego nawiasu na podstawie wiedzy o białkach krwi\n\n**Nawias 1 - rozpuszczalne / nierozpuszczalne:**\nAlbuminy należą do białek **dobrze rozpuszczalnych w wodzie** (rozpuszczają się nawet w czystej wodzie destylowanej). To właśnie ta cecha odróżnia je od globulin, które wymagają obecności soli. Białka osocza muszą być rozpuszczalne, bo krążą rozpuszczone w płynnym osoczu.\n→ **rozpuszczalne**\n\n**Nawias 2 - w cytoplazmie erytrocytów / w osoczu krwi:**\nAlbuminy są **najliczniejszym białkiem osocza krwi** (stanowią ok. 60% wszystkich białek osocza). Są syntetyzowane w wątrobie i wydzielane do krwiobiegu, gdzie pozostają w płynnej części krwi (osoczu). W cytoplazmie erytrocytów dominuje hemoglobina - to NIE jest miejsce występowania albumin.\n→ **w osoczu krwi**\n\n**Nawias 3 - transport tlenu / regulacja ciśnienia osmotycznego krwi:**\nGłówną funkcją albumin jest utrzymywanie **ciśnienia osmotycznego (onkotycznego) krwi** - dzięki dużemu stężeniu i zdolności wiązania wody zatrzymują wodę w naczyniach krwionośnych i przeciwdziałają jej ucieczce do tkanek (przy niedoborze albumin powstają obrzęki). Transport tlenu to funkcja **hemoglobiny** zawartej w erytrocytach, a nie albumin.\n→ **regulacja ciśnienia osmotycznego krwi**\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez kontrast albumina vs hemoglobina\n\nDwa błędne warianty (nierozpuszczalne, w cytoplazmie erytrocytów, transport tlenu) opisują w istocie **hemoglobinę**, a nie albuminę. To celowa pułapka - wystarczy odróżnić oba białka:\n\n| Cecha | Albumina | Hemoglobina |\n| Rozpuszczalność w wodzie | dobra (rozpuszczalna) | zamknięta w erytrocytach |\n| Lokalizacja | osocze krwi | cytoplazma erytrocytów |\n| Funkcja | ciśnienie osmotyczne/onkotyczne, transport substancji (np. kwasów tłuszczowych, leków) | transport tlenu (i CO2) |\n\nWybierając w każdym nawiasie cechę albuminy (a nie hemoglobiny), otrzymujemy: **rozpuszczalne → w osoczu krwi → regulacja ciśnienia osmotycznego krwi**.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> 📋 Pełna odpowiedź na 1 pkt wymaga poprawnego podkreślenia we **wszystkich trzech** nawiasach:\n> - **rozpuszczalne**,\n> - **w osoczu krwi**,\n> - **regulacja ciśnienia osmotycznego krwi**.\n>\n> Błąd w którymkolwiek z trzech wyborów = 0 pkt (zdanie nie jest w pełni poprawnym opisem albumin).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Wszystkie trzy błędne warianty opisują hemoglobinę. Jeśli uczeń pomyli albuminę z hemoglobiną, zaznaczy całą złą trójkę. Kluczowe: albumina = białko OSOCZA, hemoglobina = białko ERYTROCYTÓW.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** „Regulacja ciśnienia osmotycznego krwi\" bywa też nazywana utrzymywaniem ciśnienia onkotycznego - to ta sama funkcja albumin (zatrzymywanie wody w naczyniach).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Albuminy pełnią też funkcję transportową (przenoszą m.in. wolne kwasy tłuszczowe, bilirubinę, niektóre leki i hormony), ale w tym zadaniu wśród wariantów jest „transport tlenu\" - a tlen przenosi hemoglobina, więc ten wariant jest błędny.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-19.5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":21,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 19.5. (0-1)<br>Uzupełnij poniższe zdania tak, aby powstał poprawny opis dotyczący albumin. Podkreśl<br>w każdym nawiasie właściwe określenie.<br>Albuminy to białka (rozpuszczalne / nierozpuszczalne) w wodzie, występujące głównie<br>(w cytoplazmie erytrocytów / w osoczu krwi). Główną funkcją tych białek jest (transport<br>tlenu / regulacja ciśnienia osmotycznego krwi).</p>","answer_text_html":"<p>19.5. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymagania ogólne<br>Wymagania szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska<br>biologiczne […].<br>II. Pogłębienie wiadomości dotyczących<br>budowy i funkcjonowania organizmu<br>ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie<br>organizmu ludzkiego na różnych poziomach<br>złożoności; dostrzega związki między<br>strukturą a funkcją na każdym z tych<br>poziomów.<br>I. Budowa chemiczna organizmów.</p>\n<ol><li>Białka. Zdający:</li><li>charakteryzuje wybrane grupy białek</li></ol>\n<p>(albuminy, globuliny, histony,<br>metaloproteiny).<br>III etap edukacyjny.<br>VI. Budowa i funkcjonowanie organizmu<br>człowieka.</p>\n<ol><li>Układ krążenia. Zdający:</li><li>przedstawia rolę głównych składników</li></ol>\n<p>krwi (krwinki czerwone i białe, płytki krwi,<br>osocze) […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za podkreślenie właściwych określeń we wszystkich nawiasach.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>Albuminy to białka (rozpuszczalne / nierozpuszczalne) w wodzie, występujące głównie<br>(w cytoplazmie erytrocytów / w osoczu krwi). Główną funkcją tych białek jest (transport<br>tlenu / regulacja ciśnienia osmotycznego krwi).<br>Zadanie 20. (0-1)<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające: 1) biologiczną koncepcję gatunku -<br>zachowanie odrębności pul genowych lub brak krzyżowania się osobników z dwóch<br>populacji oraz 2) argumentację, że kaczki nie spełniają tej definicji ze względu<br>na izolację behawioralną.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Kaczki wymienione w tekście należą do różnych gatunków biologicznych, ponieważ między<br>wymienionymi kaczkami nie zachodzi przepływ genów, dlatego że mają one inne<br>zachowania godowe i nie krzyżują się w naturze, dzięki czemu możliwe jest zachowanie<br>odrębności pul genowych wymienionych gatunków kaczek.<br>• Są to różne gatunki biologiczne, ponieważ dzięki mechanizmom izolacji prezygotycznej<br>(behawioralnej) w środowisku naturalnym osobniki wymienionych w tekście gatunków<br>kaczek nie krzyżują się, a więc nie dochodzi do przepływu genów. Przepływ genów możliwy<br>jest tylko w obrębie jednego gatunku.<br>• Ponieważ samice nie akceptują toków samców, a więc się nie krzyżują, a gatunek<br>biologiczny to populacja swobodnie krzyżujących się osobników, kaczki te należą<br>do różnych gatunków biologicznych.<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający<br>objaśnia i komentuje informacje […],<br>wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe,<br>[…] formułuje i przedstawia opinie związane<br>z omawianymi zagadnieniami biologicznymi,<br>dobierając racjonalne argumenty […].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>wskazuje źródła różnorodności biologicznej<br>i jej reprezentację na poziomie<br>genetycznym, gatunkowym i ekosystemów;<br>interpretuje różnorodność organizmów<br>na Ziemi jako efekt ewolucji biologicznej.<br>IX. Ewolucja.</p>\n<ol><li>Powstawanie gatunków. Zdający:</li><li>wyjaśnia, na czym polega biologiczna</li></ol>\n<p>definicja gatunku (gatunek jako zamknięta<br>pula genowa), rozróżnia gatunki biologiczne<br>na podstawie wyników odpowiednich badań<br>(przedstawionych w formie opisu, tabeli,<br>schematu itd.).<br>Zasady oceniania rozwiązań zadań<br>Zadanie 21. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>przedstawia […] procesy biologiczne […]<br>i zależności między organizmem<br>a środowiskiem […].<br>IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie<br>informacji. Zdający odczytuje, […]<br>i przetwarza informacje pozyskane<br>z różnorodnych źródeł […].<br>IX. Ewolucja.</p>\n<ol><li>Pochodzenie i rozwój życia na Ziemi.</li></ol>\n<p>Zdający:</p>\n<ol><li>[…] podaje przykłady konwergencji […],</li></ol>\n<p>identyfikuje konwergencje na podstawie<br>opisu […].<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za prawidłowe dokończenie zdania.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>A2<br>Zadanie 22. (0-2)</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p>Albuminy to białka <strong>rozpuszczalne</strong> w wodzie, występujące głównie <strong>w osoczu krwi</strong>. Główną funkcją tych białek jest <strong>regulacja ciśnienia osmotycznego krwi</strong>.</p>\n<p>Poprawne podkreślenia w kolejnych nawiasach:</p>\n<ol><li><strong>rozpuszczalne</strong> (nie: nierozpuszczalne)</li><li><strong>w osoczu krwi</strong> (nie: w cytoplazmie erytrocytów)</li><li><strong>regulacja ciśnienia osmotycznego krwi</strong> (nie: transport tlenu)</li></ol>\n<h4>Sposób 1 - Analiza każdego nawiasu na podstawie wiedzy o białkach krwi</h4>\n<p><strong>Nawias 1 - rozpuszczalne / nierozpuszczalne:</strong><br>Albuminy należą do białek <strong>dobrze rozpuszczalnych w wodzie</strong> (rozpuszczają się nawet w czystej wodzie destylowanej). To właśnie ta cecha odróżnia je od globulin, które wymagają obecności soli. Białka osocza muszą być rozpuszczalne, bo krążą rozpuszczone w płynnym osoczu.<br>→ <strong>rozpuszczalne</strong></p>\n<p><strong>Nawias 2 - w cytoplazmie erytrocytów / w osoczu krwi:</strong><br>Albuminy są <strong>najliczniejszym białkiem osocza krwi</strong> (stanowią ok. 60% wszystkich białek osocza). Są syntetyzowane w wątrobie i wydzielane do krwiobiegu, gdzie pozostają w płynnej części krwi (osoczu). W cytoplazmie erytrocytów dominuje hemoglobina - to NIE jest miejsce występowania albumin.<br>→ <strong>w osoczu krwi</strong></p>\n<p><strong>Nawias 3 - transport tlenu / regulacja ciśnienia osmotycznego krwi:</strong><br>Główną funkcją albumin jest utrzymywanie <strong>ciśnienia osmotycznego (onkotycznego) krwi</strong> - dzięki dużemu stężeniu i zdolności wiązania wody zatrzymują wodę w naczyniach krwionośnych i przeciwdziałają jej ucieczce do tkanek (przy niedoborze albumin powstają obrzęki). Transport tlenu to funkcja <strong>hemoglobiny</strong> zawartej w erytrocytach, a nie albumin.<br>→ <strong>regulacja ciśnienia osmotycznego krwi</strong></p>\n<h4>Sposób 2 - Eliminacja przez kontrast albumina vs hemoglobina</h4>\n<p>Dwa błędne warianty (nierozpuszczalne, w cytoplazmie erytrocytów, transport tlenu) opisują w istocie <strong>hemoglobinę</strong>, a nie albuminę. To celowa pułapka - wystarczy odróżnić oba białka:</p>\n<p>| Cecha | Albumina | Hemoglobina |<br>| Rozpuszczalność w wodzie | dobra (rozpuszczalna) | zamknięta w erytrocytach |<br>| Lokalizacja | osocze krwi | cytoplazma erytrocytów |<br>| Funkcja | ciśnienie osmotyczne/onkotyczne, transport substancji (np. kwasów tłuszczowych, leków) | transport tlenu (i CO2) |</p>\n<p>Wybierając w każdym nawiasie cechę albuminy (a nie hemoglobiny), otrzymujemy: <strong>rozpuszczalne → w osoczu krwi → regulacja ciśnienia osmotycznego krwi</strong>.</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>📋 Pełna odpowiedź na 1 pkt wymaga poprawnego podkreślenia we <strong>wszystkich trzech</strong> nawiasach:<br>- <strong>rozpuszczalne</strong>,<br>- <strong>w osoczu krwi</strong>,<br>- <strong>regulacja ciśnienia osmotycznego krwi</strong>.<br><br>Błąd w którymkolwiek z trzech wyborów = 0 pkt (zdanie nie jest w pełni poprawnym opisem albumin).</blockquote>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Wszystkie trzy błędne warianty opisują hemoglobinę. Jeśli uczeń pomyli albuminę z hemoglobiną, zaznaczy całą złą trójkę. Kluczowe: albumina = białko OSOCZA, hemoglobina = białko ERYTROCYTÓW.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> „Regulacja ciśnienia osmotycznego krwi&quot; bywa też nazywana utrzymywaniem ciśnienia onkotycznego - to ta sama funkcja albumin (zatrzymywanie wody w naczyniach).</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Albuminy pełnią też funkcję transportową (przenoszą m.in. wolne kwasy tłuszczowe, bilirubinę, niektóre leki i hormony), ale w tym zadaniu wśród wariantów jest „transport tlenu&quot; - a tlen przenosi hemoglobina, więc ten wariant jest błędny.</blockquote>"}]}