{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/2.3","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"2.3","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 2.3. (0-1)\nUzupełnij tabelę - wpisz nazwy opisanych etapów oddychania komórkowego.\nOpis etapu oddychania komórkowego\nNazwa etapu\n1.\nZachodzi w cytozolu komórki zwierzęcej,\na jego produktem końcowym jest pirogronian.\n2.\nZachodzi w matriks mitochondrium,\na pirogronian jest jego substratem.","answer":null,"answer_text":"2.3. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymaganie ogólne\nWymaganie szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne; przedstawia związki między\nstrukturą a funkcją na różnych poziomach\norganizacji życia […].\nIII. Metabolizm.\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:\n5) wskazuje substraty i produkty głównych\nszlaków i cykli metabolicznych ([…] etapy\noddychania tlenowego […]).\nZasady oceniania\n1 pkt - za wpisanie w tabelę poprawnych nazw obydwu etapów oddychania komórkowego.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. glikoliza\n2. reakcja pomostowa / oksydacyjna dekarboksylacja pirogronianu\nZadanie 3. (0-4)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Lp. | Opis etapu | Nazwa etapu |\n| 1. | Zachodzi w cytozolu, produkt końcowy = pirogronian | **Glikoliza** |\n| 2. | Zachodzi w matriks mitochondrium, substrat = pirogronian | **Dekarboksylacja oksydacyjna pirogronianu** |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku\n\n**Etap 1 → Glikoliza:**\n\n- Pytanie kluczowe: *gdzie* (cytozol) + *co powstaje* (pirogronian)\n- Glikoliza to rozpad glukozy → 2 × pirogronian zachodzący **bez tlenu, w cytozolu**\n- Glukoza (\\(\\text{C}_6\\)) → 2 × pirogronian (\\(\\text{C}_3\\)) → zysk: 2 ATP netto + 2 NADH\n- Lokalizacja w cytozolu wynika z faktu, że glikoliza ewolucyjnie poprzedza pojawienie się mitochondriów - zachodzi u wszystkich organizmów, nawet beztlenowych\n\n**Etap 2 → Dekarboksylacja oksydacyjna pirogronianu:**\n\n- Pytanie kluczowe: *gdzie* (matriks) + *substrat* = pirogronian **wprost**\n- Pirogronian (\\(\\text{C}_3\\)) wchodzi do matriks przez błony mitochondrialne, gdzie kompleks dehydrogenazy pirogronianowej katalizuje:\n\n\\[\\text{pirogronian} + \\text{CoA} + \\text{NAD}^+ \\rightarrow \\text{acetylo-CoA} + \\text{CO}_2 + \\text{NADH}\\]\n\n- **Substratem jest pirogronian** - to rozstrzyga: cykl Krebsa używa acetylo-CoA, nie pirogronianu\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez lokalizację i substrat\n\nZestawienie 4 etapów i ich \"adresów\":\n\n| Etap | Lokalizacja | Substrat wejściowy |\n| Glikoliza | **cytozol** | glukoza |\n| Dekarboksylacja oksydacyjna | **matriks** | **pirogronian** |\n| Cykl Krebsa | matriks | acetylo-CoA |\n| Łańcuch oddechowy | błona wewn. mitoch. | NADH, FADH₂ |\n\nZastosowanie:\n- Lp. 1: cytozol + produkt pirogronian → **jedyna pasująca** pozycja to glikoliza ✓\n- Lp. 2: matriks + substrat = pirogronian → pasuje **wyłącznie** dekarboksylacja oksydacyjna, bo cykl Krebsa ma substrat acetylo-CoA ✓\n\n## Sposób 3 - Weryfikacja przez produkt → substrat (łańcuch logiczny)\n\nCzytamy opis jako historię cząsteczki:\n\nGlukoza\n↓ [CYTOZOL] → GLIKOLIZA\nPirogronian ← to jest \"produkt końcowy\" z Lp.1\n↓ [MATRIKS] → DEKARBOKSYLACJA OKSYDACYJNA ← pirogronian jako \"substrat\" = Lp.2\nAcetylo-CoA\n↓ [MATRIKS] → CYKL KREBSA\nCO₂ + NADH + FADH₂\n\nPirogronian łączy oba wiersze tabeli - jest **produktem** etapu 1 i **substratem** etapu 2. To wzajemna weryfikacja odpowiedzi.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 2.3, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za wpisanie w tabele poprawnych nazw **obydwu** etapow oddychania komorkowego.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie:** 1. **glikoliza**; 2. **reakcja pomostowa / oksydacyjna dekarboksylacja pirogronianu**.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 4 - kwasy organiczne:**\n> Podany jest wzór strukturalny **kwasu pirogronowego** (pirogronianu): \\(\\text{CH}_3\\text{-CO-COOH}\\)\n> Dzięki temu na maturze możesz jednoznacznie zidentyfikować pirogronian jako 3-węglowy kwas ketonowy - produkt glikolizy.\n>\n> Karta nie wymienia nazw etapów oddychania - tu liczy się znajomość schematu z podręcznika/notatek.\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd w lp. 2 to wpisanie **\"cykl Krebsa\"** - brzmi logicznie (matriks!), ale cykl Krebsa **nie używa pirogronianu wprost** - tylko acetylo-CoA. Jedno słowo w kluczu (\"substrat = pirogronian\") dyskwalifikuje tę odpowiedź.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie pisz \"oddychanie tlenowe\" ani \"drugi etap\" - klucz wymaga **konkretnej nazwy** etapu, nie opisu ogólnego.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Dekarboksylacja oksydacyjna pirogronianu jest czasem w podręcznikach pomijana jako \"osobny etap\" i włączana do cyklu Krebsa - na maturze traktuj ją jako **odrębny etap**, bo opis w zadaniu jednoznacznie ją wskazuje.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-2.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":4,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 2.3. (0-1)
Uzupełnij tabelę - wpisz nazwy opisanych etapów oddychania komórkowego.
Opis etapu oddychania komórkowego
Nazwa etapu
1.
Zachodzi w cytozolu komórki zwierzęcej,
a jego produktem końcowym jest pirogronian.
2.
Zachodzi w matriks mitochondrium,
a pirogronian jest jego substratem.

","answer_text_html":"

2.3. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2021
Wymaganie ogólne
Wymaganie szczegółowe
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający […]
przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska
biologiczne; przedstawia związki między
strukturą a funkcją na różnych poziomach
organizacji życia […].
III. Metabolizm.

\n
  1. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:
  2. wskazuje substraty i produkty głównych
\n

szlaków i cykli metabolicznych ([…] etapy
oddychania tlenowego […]).
Zasady oceniania
1 pkt - za wpisanie w tabelę poprawnych nazw obydwu etapów oddychania komórkowego.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. glikoliza
  2. reakcja pomostowa / oksydacyjna dekarboksylacja pirogronianu
\n

Zadanie 3. (0-4)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Lp. | Opis etapu | Nazwa etapu |
| 1. | Zachodzi w cytozolu, produkt końcowy = pirogronian | Glikoliza |
| 2. | Zachodzi w matriks mitochondrium, substrat = pirogronian | Dekarboksylacja oksydacyjna pirogronianu |

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku

\n

Etap 1 → Glikoliza:

\n\n

Etap 2 → Dekarboksylacja oksydacyjna pirogronianu:

\n\n

\\[\\text{pirogronian} + \\text{CoA} + \\text{NAD}^+ \\rightarrow \\text{acetylo-CoA} + \\text{CO}_2 + \\text{NADH}\\]

\n\n

Sposób 2 - Eliminacja przez lokalizację i substrat

\n

Zestawienie 4 etapów i ich "adresów":

\n

| Etap | Lokalizacja | Substrat wejściowy |
| Glikoliza | cytozol | glukoza |
| Dekarboksylacja oksydacyjna | matriks | pirogronian |
| Cykl Krebsa | matriks | acetylo-CoA |
| Łańcuch oddechowy | błona wewn. mitoch. | NADH, FADH₂ |

\n

Zastosowanie:

\n\n

Sposób 3 - Weryfikacja przez produkt → substrat (łańcuch logiczny)

\n

Czytamy opis jako historię cząsteczki:

\n

Glukoza
↓ [CYTOZOL] → GLIKOLIZA
Pirogronian ← to jest "produkt końcowy" z Lp.1
↓ [MATRIKS] → DEKARBOKSYLACJA OKSYDACYJNA ← pirogronian jako "substrat" = Lp.2
Acetylo-CoA
↓ [MATRIKS] → CYKL KREBSA
CO₂ + NADH + FADH₂

\n

Pirogronian łączy oba wiersze tabeli - jest produktem etapu 1 i substratem etapu 2. To wzajemna weryfikacja odpowiedzi.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 2.3, 0-1 pkt):
- 1 pkt - za wpisanie w tabele poprawnych nazw obydwu etapow oddychania komorkowego.
- 0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie: 1. glikoliza; 2. reakcja pomostowa / oksydacyjna dekarboksylacja pirogronianu.
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n
📖 Karta wzorów CKE str. 4 - kwasy organiczne:
Podany jest wzór strukturalny kwasu pirogronowego (pirogronianu): \\(\\text{CH}_3\\text{-CO-COOH}\\)
Dzięki temu na maturze możesz jednoznacznie zidentyfikować pirogronian jako 3-węglowy kwas ketonowy - produkt glikolizy.

Karta nie wymienia nazw etapów oddychania - tu liczy się znajomość schematu z podręcznika/notatek.
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd w lp. 2 to wpisanie "cykl Krebsa" - brzmi logicznie (matriks!), ale cykl Krebsa nie używa pirogronianu wprost - tylko acetylo-CoA. Jedno słowo w kluczu ("substrat = pirogronian") dyskwalifikuje tę odpowiedź.
\n
⚠️ Uwaga: Nie pisz "oddychanie tlenowe" ani "drugi etap" - klucz wymaga konkretnej nazwy etapu, nie opisu ogólnego.
\n
⚠️ Uwaga: Dekarboksylacja oksydacyjna pirogronianu jest czasem w podręcznikach pomijana jako "osobny etap" i włączana do cyklu Krebsa - na maturze traktuj ją jako odrębny etap, bo opis w zadaniu jednoznacznie ją wskazuje.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"
  1. glikoliza
  2. reakcja pomostowa / oksydacyjna dekarboksylacja pirogronianu
"}]}