{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/24.1","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"24.1","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 24.1. (0-1)\nWybierz i zaznacz wariant doświadczenia (A-D) umożliwiający wykazanie roli magnezu\nwe wzroście i rozwoju roślin.\nPróba kontrolna\nPróba badawcza\nA.\nwoda destylowana\npożywka pełna\nB.\npożywka pełna\npożywka bez źródła magnezu\nC.\nwoda destylowana\nz dodatkiem źródła magnezu\npożywka pełna\nD.\npożywka pełna\nwoda destylowana","answer":"B","answer_text":"24.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający […] rozróżnia próbę\nkontrolną i badawczą, formułuje wnioski\nz przeprowadzonych obserwacji\ni doświadczeń […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nwyjaśnia zależności między organizmem\na środowiskiem […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n1) wskazuje główne makro- i mikroelementy\n(C, H, O, N, S, P, K, Mg) oraz określa\nich źródła dla roślin.\nZasady oceniania\n1 pkt - za wskazanie wariantu B doświadczenia.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nB","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n**B** - próba kontrolna: pożywka pełna / próba badawcza: pożywka bez źródła magnezu\n\n## Sposób 1 - Zasada pojedynczej zmiennej (jedyna zmienna = magnez)\n\nŻeby doświadczenie **wykazało rolę magnezu**, musi być spełniony jeden warunek:\n> Między próbą kontrolną a badawczą **jedyną różnicą** jest obecność lub brak magnezu.\n\nSprawdzamy każdy wariant:\n\n| Wariant | Kontrola | Badawcza | Jedyna różnica = Mg? |\n| A | woda destylowana | pożywka pełna | ❌ różnią się WSZYSTKIMI składnikami mineralnymi |\n| **B** | **pożywka pełna** | **pożywka pełna bez Mg** | ✅ **różnią się TYLKO magnezem** |\n| C | woda + Mg | pożywka pełna | ❌ różnią się wszystkimi pozostałymi składnikami |\n| D | pożywka pełna | woda destylowana | ❌ różnią się WSZYSTKIMI składnikami mineralnymi |\n\n**Wniosek:** Tylko w wariancie B spełniona jest zasada jednej zmiennej - jeśli rośliny w próbie badawczej rosną gorzej niż w kontrolnej, różnicę można przypisać **wyłącznie brakowi magnezu**.\n\n## Sposób 2 - Logika \"co wykazujemy\" przez eliminację hipotez\n\nPytanie: *czego chcemy dowieść?* → Że magnez **jest niezbędny** do wzrostu i rozwoju rośliny.\n\nŻeby to dowieść, potrzebujemy:\n1. Rośliny **z magnezem** jako punkt odniesienia (kontrola) → to musi być pożywka pełna\n2. Rośliny **bez magnezu** jako próba → pożywka pełna minus magnez\n\nSprawdzamy, które warianty mają pożywkę pełną jako kontrolę → **B i D**.\n\nW wariancie D próba badawcza to woda destylowana - brak WSZYSTKICH składników, więc **nie możemy przypisać obserwowanych efektów brakowi magnezu**. Może to być azot, fosfor, żelazo…\n\nW wariancie **B** próba badawcza to pożywka pełna minus magnez → wszystkie inne czynniki identyczne → każda różnica w rozwoju roślin = **efekt braku magnezu**. ✅\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 24.1, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za wskazanie wariantu **B** doswiadczenia.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość **zasad metodologii doświadczeń biologicznych** (zasada pojedynczej zmiennej, pojęcia: próba kontrolna, próba badawcza).\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |\n| A | Uczeń odwraca role: myśli, że kontrola to \"brak wszystkiego\" a badawcza \"z pełną pożywką\" - tymczasem w tym układzie brak Mg nie jest jedyną zmienną; kontrola nie ma żadnych składników |\n| C | Uczeń myśli, że skoro kontrola zawiera Mg, to \"testuje magnez\" - tymczasem próba badawcza to pożywka pełna, która ma WIĘCEJ składników niż kontrola; zmienna nie jest pojedyncza |\n| D | Uczeń rozumuje \"kontrola ma Mg, badawcza nie ma nic\" - ale próba badawcza to woda destylowana, czyli brak WSZYSTKICH składników mineralnych; nie można wyizolować roli magnezu |\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Pułapka 1:** Mylenie kierunku porównania. Kontrola = punkt odniesienia = warunki optymalne (pożywka pełna). Badawcza = warunek modyfikowany. Nie odwrotnie!\n\n> ⚠️ **Pułapka 2:** Uczeń wybiera D, bo \"pożywka pełna vs woda\" to \"dużo vs zero\" - ale to doświadczenie wykazałoby rolę WSZYSTKICH składników mineralnych, nie konkretnie magnezu.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3:** W doświadczeniach z pożywkami słowo \"bez źródła magnezu\" = pożywka pełna minus jeden składnik. To precyzyjny zabieg - wszystkie inne zmienne pozostają stałe. To właśnie umożliwia wnioskowanie przyczynowo-skutkowe.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-24.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":24,"source":"ocr","answer_source":"maturazai","answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 24.1. (0-1)<br>Wybierz i zaznacz wariant doświadczenia (A-D) umożliwiający wykazanie roli magnezu<br>we wzroście i rozwoju roślin.<br>Próba kontrolna<br>Próba badawcza<br>A.<br>woda destylowana<br>pożywka pełna<br>B.<br>pożywka pełna<br>pożywka bez źródła magnezu<br>C.<br>woda destylowana<br>z dodatkiem źródła magnezu<br>pożywka pełna<br>D.<br>pożywka pełna<br>woda destylowana</p>","answer_text_html":"<p>24.1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający […] rozróżnia próbę<br>kontrolną i badawczą, formułuje wnioski<br>z przeprowadzonych obserwacji<br>i doświadczeń […].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>wyjaśnia zależności między organizmem<br>a środowiskiem […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - odżywianie się. Zdający:</li><li>wskazuje główne makro- i mikroelementy</li></ol>\n<p>(C, H, O, N, S, P, K, Mg) oraz określa<br>ich źródła dla roślin.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za wskazanie wariantu B doświadczenia.<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Rozwiązanie<br>B</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<p><strong>B</strong> - próba kontrolna: pożywka pełna / próba badawcza: pożywka bez źródła magnezu</p>\n<h4>Sposób 1 - Zasada pojedynczej zmiennej (jedyna zmienna = magnez)</h4>\n<p>Żeby doświadczenie <strong>wykazało rolę magnezu</strong>, musi być spełniony jeden warunek:</p>\n<blockquote>Między próbą kontrolną a badawczą <strong>jedyną różnicą</strong> jest obecność lub brak magnezu.</blockquote>\n<p>Sprawdzamy każdy wariant:</p>\n<p>| Wariant | Kontrola | Badawcza | Jedyna różnica = Mg? |<br>| A | woda destylowana | pożywka pełna | ❌ różnią się WSZYSTKIMI składnikami mineralnymi |<br>| <strong>B</strong> | <strong>pożywka pełna</strong> | <strong>pożywka pełna bez Mg</strong> | ✅ <strong>różnią się TYLKO magnezem</strong> |<br>| C | woda + Mg | pożywka pełna | ❌ różnią się wszystkimi pozostałymi składnikami |<br>| D | pożywka pełna | woda destylowana | ❌ różnią się WSZYSTKIMI składnikami mineralnymi |</p>\n<p><strong>Wniosek:</strong> Tylko w wariancie B spełniona jest zasada jednej zmiennej - jeśli rośliny w próbie badawczej rosną gorzej niż w kontrolnej, różnicę można przypisać <strong>wyłącznie brakowi magnezu</strong>.</p>\n<h4>Sposób 2 - Logika &quot;co wykazujemy&quot; przez eliminację hipotez</h4>\n<p>Pytanie: <em>czego chcemy dowieść?</em> → Że magnez <strong>jest niezbędny</strong> do wzrostu i rozwoju rośliny.</p>\n<p>Żeby to dowieść, potrzebujemy:</p>\n<ol><li>Rośliny <strong>z magnezem</strong> jako punkt odniesienia (kontrola) → to musi być pożywka pełna</li><li>Rośliny <strong>bez magnezu</strong> jako próba → pożywka pełna minus magnez</li></ol>\n<p>Sprawdzamy, które warianty mają pożywkę pełną jako kontrolę → <strong>B i D</strong>.</p>\n<p>W wariancie D próba badawcza to woda destylowana - brak WSZYSTKICH składników, więc <strong>nie możemy przypisać obserwowanych efektów brakowi magnezu</strong>. Może to być azot, fosfor, żelazo…</p>\n<p>W wariancie <strong>B</strong> próba badawcza to pożywka pełna minus magnez → wszystkie inne czynniki identyczne → każda różnica w rozwoju roślin = <strong>efekt braku magnezu</strong>. ✅</p>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 24.1, 0-1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - za wskazanie wariantu <strong>B</strong> doswiadczenia.<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE</h4>\n<p>W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość <strong>zasad metodologii doświadczeń biologicznych</strong> (zasada pojedynczej zmiennej, pojęcia: próba kontrolna, próba badawcza).</p>\n<h4>Dlaczego inne odpowiedzi są błędne</h4>\n<p>| Wariant | Typowy błąd prowadzący do tej odpowiedzi |<br>| A | Uczeń odwraca role: myśli, że kontrola to &quot;brak wszystkiego&quot; a badawcza &quot;z pełną pożywką&quot; - tymczasem w tym układzie brak Mg nie jest jedyną zmienną; kontrola nie ma żadnych składników |<br>| C | Uczeń myśli, że skoro kontrola zawiera Mg, to &quot;testuje magnez&quot; - tymczasem próba badawcza to pożywka pełna, która ma WIĘCEJ składników niż kontrola; zmienna nie jest pojedyncza |<br>| D | Uczeń rozumuje &quot;kontrola ma Mg, badawcza nie ma nic&quot; - ale próba badawcza to woda destylowana, czyli brak WSZYSTKICH składników mineralnych; nie można wyizolować roli magnezu |</p>\n<h4>Typowe pułapki</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 1:</strong> Mylenie kierunku porównania. Kontrola = punkt odniesienia = warunki optymalne (pożywka pełna). Badawcza = warunek modyfikowany. Nie odwrotnie!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 2:</strong> Uczeń wybiera D, bo &quot;pożywka pełna vs woda&quot; to &quot;dużo vs zero&quot; - ale to doświadczenie wykazałoby rolę WSZYSTKICH składników mineralnych, nie konkretnie magnezu.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Pułapka 3:</strong> W doświadczeniach z pożywkami słowo &quot;bez źródła magnezu&quot; = pożywka pełna minus jeden składnik. To precyzyjny zabieg - wszystkie inne zmienne pozostają stałe. To właśnie umożliwia wnioskowanie przyczynowo-skutkowe.</blockquote>"}]}