{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/6.2","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"6.2","points":1,"ptype":"closed","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.2. (0-1)\nWybierz i podkreśl wszystkie procesy, w których uczestniczą mikrokosmki nabłonka\nkanalika nerkowego.\nultrafiltracja resorpcja zwrotna sekrecja kanalikowa wydzielanie adrenaliny","answer":null,"answer_text":"6.2. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymaganie ogólne\nWymagania szczegółowe\nII. Pogłębienie wiadomości dotyczących\nbudowy i funkcjonowania organizmu\nludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie\norganizmu ludzkiego na różnych poziomach\nzłożoności; dostrzega związki między\nstrukturą a funkcją na każdym z tych\npoziomów.\nV. Budowa i funkcjonowanie organizmu\nczłowieka.\n8. Układ wydalniczy. Zdający:\n3) przedstawia sposób funkcjonowania\nnefronu oraz porównuje składniki moczu\npierwotnego i ostatecznego.\n10. Układ dokrewny. Zdający:\n6) wyjaśnia działanie adrenaliny i podaje\nprzykłady, w których jest ona wydzielana.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawne podkreślenie nazw wszystkich procesów, w których uczestniczą\nmikrokosmki nabłonka kanalika nerkowego.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nresorpcja zwrotna, sekrecja kanalikowa","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\nNależy podkreślić: **reabsorpcja** i **sekrecja kanalikowa**\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: funkcja struktury\n\n**Mikrokosmki** (rąbek szczoteczkowy, *brush border*) to wypustki błony apikalnej komórek nabłonka kanalika nerkowego (głównie kanalika krętego bliższego). Ich **jedyna funkcja strukturalna** to wielokrotne (nawet 20-krotne) **zwiększenie powierzchni czynnej** błony.\n\nKtóre procesy korzystają z tej zwiększonej powierzchni?\n\n| Proces | Kierunek transportu | Czy korzysta z mikrokosm­ków? |\n| Filtracja kłębuszkowa | krew → kapsułka Bowmana | ❌ - zachodzi w kłębuszku, nie ma tam mikrokosmków |\n| **Reabsorpcja** | światło kanalika → krew | ✅ - substancje muszą przejść przez błonę apikalną (tam są mikrokosmki) |\n| **Sekrecja kanalikowa** | krew → światło kanalika | ✅ - transport przez tę samą błonę apikalną (mikrokosmki uczestniczą) |\n| Osmoregulacja (kanalik zbiorczy) | woda → krew | ⚠️ - dotyczy innych odcinków (kanał zbiorczy, rola AQP), mikrokosmki nie są tu kluczowe |\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez lokalizację procesu\n\nZasada: mikrokosmki są **wyłącznie** w nabłonku **kanalika** (nie w kłębuszku ani kapsułce Bowmana).\n\n- **Filtracja** → zachodzi w ciałku nerkowym (kłębuszek + kapsułka Bowmana) → mikrokosmki NIEOBECNE → **odrzuć**\n- **Reabsorpcja** → kanalik kręty bliższy, pętla Henlego, kanalik kręty dalszy → mikrokosmki OBECNE → **podkreśl**\n- **Sekrecja kanalikowa** → ten sam odcinek kanalika co reabsorpcja → mikrokosmki OBECNE → **podkreśl**\n\n## Sposób 3 - Rozumowanie przez analogię: kosmki jelitowe\n\nMikrokosmki kanalika nerkowego działają **identycznie** jak kosmki jelita cienkiego - zwiększają powierzchnię wchłaniania. Jelito wchłania (= reabsorpcja) i wydziela (= sekrecja, np. śluz, enzymy). Analogicznie kanalik: **reabsorbuje** glukozę, aminokwasy, \\(\\ce{Na+}\\), wodę ORAZ **wydziela** \\(\\ce{H+}\\), \\(\\ce{NH4+}\\), kreatynę, niektóre leki - obie czynności angażują błonę z mikrokosmkami.\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 6.2, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawne podkreslenie nazw **wszystkich** procesow, w ktorych uczestnicza mikrokosmki nablonka kanalika nerkowego.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie:** **resorpcja zwrotna** oraz **sekrecja kanalikowa**.\n\n## Wzory z karty CKE\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów** - wystarczy znajomość anatomii i fizjologii nefronu (lokalizacja procesów w nefronie + funkcja mikrokosmków jako zwiększaczy powierzchni).\n\n## Typowe pułapki\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Uczniowie mylnie podkreślają **filtrację** - to najczęstszy błąd. Filtracja zachodzi w KŁĘBUSZKU nerkowym (ciałko nerkowe), a nie w kanaliku. Mikrokosmki są tylko w kanaliku.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pomijanie **sekrecji kanalikowej** - uczniowie myślą, że mikrokosmki służą wyłącznie do wchłaniania. Tymczasem ta sama błona apikalna z mikrokosmkami obsługuje też wydzielanie (np. jonów \\(\\ce{H+}\\), \\(\\ce{NH4+}\\), niektórych leków).\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Mylenie **sekrecji kanalikowej** z **wydzielaniem hormonów** (to zupełnie inny proces). Sekrecja kanalikowa = wydzielanie zbędnych substancji z krwi do moczu pierwotnego przez nabłonek kanalika.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-6.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 6.2. (0-1)
Wybierz i podkreśl wszystkie procesy, w których uczestniczą mikrokosmki nabłonka
kanalika nerkowego.
ultrafiltracja resorpcja zwrotna sekrecja kanalikowa wydzielanie adrenaliny

","answer_text_html":"

6.2. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2021
Wymaganie ogólne
Wymagania szczegółowe
II. Pogłębienie wiadomości dotyczących
budowy i funkcjonowania organizmu
ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie
organizmu ludzkiego na różnych poziomach
złożoności; dostrzega związki między
strukturą a funkcją na każdym z tych
poziomów.
V. Budowa i funkcjonowanie organizmu
człowieka.

\n
  1. Układ wydalniczy. Zdający:
  2. przedstawia sposób funkcjonowania
\n

nefronu oraz porównuje składniki moczu
pierwotnego i ostatecznego.

\n
  1. Układ dokrewny. Zdający:
  2. wyjaśnia działanie adrenaliny i podaje
\n

przykłady, w których jest ona wydzielana.
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawne podkreślenie nazw wszystkich procesów, w których uczestniczą
mikrokosmki nabłonka kanalika nerkowego.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
resorpcja zwrotna, sekrecja kanalikowa

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

Należy podkreślić: reabsorpcja i sekrecja kanalikowa

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny: funkcja struktury

\n

Mikrokosmki (rąbek szczoteczkowy, brush border) to wypustki błony apikalnej komórek nabłonka kanalika nerkowego (głównie kanalika krętego bliższego). Ich jedyna funkcja strukturalna to wielokrotne (nawet 20-krotne) zwiększenie powierzchni czynnej błony.

\n

Które procesy korzystają z tej zwiększonej powierzchni?

\n

| Proces | Kierunek transportu | Czy korzysta z mikrokosm­ków? |
| Filtracja kłębuszkowa | krew → kapsułka Bowmana | ❌ - zachodzi w kłębuszku, nie ma tam mikrokosmków |
| Reabsorpcja | światło kanalika → krew | ✅ - substancje muszą przejść przez błonę apikalną (tam są mikrokosmki) |
| Sekrecja kanalikowa | krew → światło kanalika | ✅ - transport przez tę samą błonę apikalną (mikrokosmki uczestniczą) |
| Osmoregulacja (kanalik zbiorczy) | woda → krew | ⚠️ - dotyczy innych odcinków (kanał zbiorczy, rola AQP), mikrokosmki nie są tu kluczowe |

\n

Sposób 2 - Eliminacja przez lokalizację procesu

\n

Zasada: mikrokosmki są wyłącznie w nabłonku kanalika (nie w kłębuszku ani kapsułce Bowmana).

\n\n

Sposób 3 - Rozumowanie przez analogię: kosmki jelitowe

\n

Mikrokosmki kanalika nerkowego działają identycznie jak kosmki jelita cienkiego - zwiększają powierzchnię wchłaniania. Jelito wchłania (= reabsorpcja) i wydziela (= sekrecja, np. śluz, enzymy). Analogicznie kanalik: reabsorbuje glukozę, aminokwasy, \\(\\ce{Na+}\\), wodę ORAZ wydziela \\(\\ce{H+}\\), \\(\\ce{NH4+}\\), kreatynę, niektóre leki - obie czynności angażują błonę z mikrokosmkami.

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 6.2, 0-1 pkt):
- 1 pkt - za poprawne podkreslenie nazw wszystkich procesow, w ktorych uczestnicza mikrokosmki nablonka kanalika nerkowego.
- 0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie: resorpcja zwrotna oraz sekrecja kanalikowa.
\n

Wzory z karty CKE

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość anatomii i fizjologii nefronu (lokalizacja procesów w nefronie + funkcja mikrokosmków jako zwiększaczy powierzchni).

\n

Typowe pułapki

\n
⚠️ Uwaga: Uczniowie mylnie podkreślają filtrację - to najczęstszy błąd. Filtracja zachodzi w KŁĘBUSZKU nerkowym (ciałko nerkowe), a nie w kanaliku. Mikrokosmki są tylko w kanaliku.
\n
⚠️ Uwaga: Pomijanie sekrecji kanalikowej - uczniowie myślą, że mikrokosmki służą wyłącznie do wchłaniania. Tymczasem ta sama błona apikalna z mikrokosmkami obsługuje też wydzielanie (np. jonów \\(\\ce{H+}\\), \\(\\ce{NH4+}\\), niektórych leków).
\n
⚠️ Uwaga: Mylenie sekrecji kanalikowej z wydzielaniem hormonów (to zupełnie inny proces). Sekrecja kanalikowa = wydzielanie zbędnych substancji z krwi do moczu pierwotnego przez nabłonek kanalika.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

resorpcja zwrotna, sekrecja kanalikowa

"}]}