{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/6.3","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"6.3","points":1,"ptype":"true_false","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 6.3. (0-1)\nOceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące roli filamentów aktynowych w komórce\nzwierzęcej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest\nfałszywe.\n1.\nPodczas podziału jądra komórkowego włókna wrzeciona\nkariokinetycznego powstają głównie z filamentów aktynowych.\nP\nF\n2.\nW wyniku przesuwania się filamentów aktynowych względem filamentów\nmiozynowych możliwy staje się skurcz komórki mięśniowej.\nP\nF\n3.\nSieć filamentów aktynowych pod błoną komórkową bierze udział\nw tworzeniu wici oraz rzęsek.\nP\nF","answer":null,"answer_text":"6.3. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nV. Rozumowanie i argumentacja. Zdający\nobjaśnia i komentuje informacje […],\nwyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe\n[…].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia związki między strukturą\na funkcją na różnych poziomach organizacji\nżycia […].\nII. Budowa i funkcjonowanie komórki.\nZdający:\n7) opisuje sposoby poruszania się komórek\ni wykazuje rolę cytoszkieletu w ruchu\nkomórek i transporcie\nwewnątrzkomórkowym.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń dotyczących roli filamentów\naktynowych w komórce zwierzęcej.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\n1. - F, 2. - P, 3. - F.\nZadanie 7. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Stwierdzenie | Ocena |\n| 1 | **F** (Fałsz) |\n| 2 | **P** (Prawda) |\n| 3 | **F** (Fałsz) |\n\n## Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku (analiza cytoszkieletu)\n\nCytoszkielet komórki zwierzęcej składa się z **trzech głównych typów włókien**, które pełnią różne funkcje:\n\n| Typ włókna | Białko budulcowe | Średnica | Główne funkcje |\n| Mikrofilamenty (filamenty aktynowe) | aktyna (G-aktyna → F-aktyna) | ~7 nm | skurcz mięśni, ruch ameboidalny, cytokineza, korteks |\n| Filamenty pośrednie | np. wimentyna, keratyna | ~10 nm | wytrzymałość mechaniczna |\n| **Mikrotubule** | **α- i β-tubulina** | **~25 nm** | **wrzeciono kariokinetyczne, cilia, wici, transport** |\n\n**Stwierdzenie 1 - FAŁSZ:**\nWłókna wrzeciona kariokinetycznego (vericulum mitoticum) zbudowane są z **mikrotubul (tubulinowych)**, a nie z filamentów aktynowych. Podczas kariokinezy tubulinowe dimery polimeryzują, tworząc trzy klasy mikrotubul: kinetochorowe (łączą się z kinetochorami chromosomów), polarne (stabilizują wrzeciono) i astralne (kotwiczą wrzeciono przy kortyksie). Aktyna uczestniczy w **cytokinetycznym pierścieniu kurczliwym** - ale to podział cytoplazmy (cytokineza), nie podział jądra (kariokineza). Stwierdzenie myli dwa procesy i dwa typy białek cytoszkieletu.\n\n**Stwierdzenie 2 - PRAWDA:**\nMechanizm skurczu mięśnia szkieletowego oparty jest na **teorii ślizgowych filamentów** (Huxley & Hanson, 1954). Głowice miozyny (filamenty grube) cyklicznie przyłączają się do aktyny (filamenty cienkie), wykonują \"ruch wiosłowy\" i zwalniają - w efekcie filamenty aktynowe ślizgają się **w kierunku centrum sarkomeru**. Sarkomery skracają się → miofibryle skracają się → komórka mięśniowa kurczy się. Opis ze stwierdzenia jest biologicznie poprawny.\n\n**Stwierdzenie 3 - FAŁSZ:**\nRzęski i wici zbudowane są z **aksonemy** - struktury złożonej z **mikrotubul** w układzie 9+2 (9 dubletów obwodowych + 1 para centralna). To białko dynein napędza ruch rzęsek poprzez ślizganie par mikrotubul. Sieć aktynowa pod błoną komórkową (korteks aktynowy) odpowiada za zmiany kształtu komórki, powstawanie **pseudopodiów, lamellipodiów i filopodiów** - nie za tworzenie rzęsek ani wici. Stwierdzenie myli struktury aktynowe z tubuliowaymi.\n\n## Sposób 2 - Eliminacja przez kluczowe słowa i pułapki\n\n**Stwierdzenie 1:** Słowo kluczowe: **\"wrzeciono kariokinetyczne\"**. Każdy uczeń, który pamięta kolchicynę (lek niszczący wrzeciono → hamuje mitozę), wie, że kolchicyna hamuje **polimeryzację tubuliny**, a nie aktyny. Gdyby wrzeciono było aktynowe, cytochalazyny (inhibitory aktyny) blokowałyby mitozę - a tak nie jest. → **F**\n\n**Stwierdzenie 2:** Słowo kluczowe: **\"przesuwanie się filamentów aktynowych względem miozynowych\"**. To dokładna definicja teorii ślizgowych filamentów - klasyczny mechanizm z podstawy programowej. Bez wątpienia **P**.\n\n**Stwierdzenie 3:** Słowo kluczowe: **\"wici oraz rzęski\"**. W biologii maturalnej rzęski i wici zawsze = mikrotubule. Aktyna = pseudopodia i mikrokosmki (np. w rąbku szczoteczkowym jelita). Gdyby rzęski były aktynowe, cytochalazyny je niszczyłyby - a działają na nie kolchicyna i taxol (anty-tubulina). → **F**\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 6.3, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za poprawna ocene **wszystkich trzech** stwierdzen.\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Rozwiazanie:** 1. - **F**, 2. - **P**, 3. - **F**.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość struktury cytoszkieletu (aktyna vs. tubulina) oraz mechanizmu skurczu mięśnia.\n\n## Dlaczego inne odpowiedzi są błędne\n\n| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd prowadzący do błędu |\n| 1 | P (zamiast F) | Uczeń myli cytokinezę (pierścień aktynowy) z kariokinezą (wrzeciono tubuliny); lub generalnie \"cytoszkielet = aktyna\" |\n| 3 | P (zamiast F) | Uczeń myli mikrokosmki (aktynowe, w jelicie) z rzęskami/wiciami (mikrotubularne 9+2); lub \"pod błoną = rzęski\" |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Pułapka 1 - Kariokineza ≠ Cytokineza:** Wrzeciono aktynowe NIE istnieje - wrzeciono = mikrotubule. Pierścień kurczliwy (aktyna + miozyna II) działa dopiero w **cytokinezie** (podział cytoplazmy po podziale jądra). Na maturze celowo mylą te dwa etapy!\n\n> ⚠️ **Pułapka 2 - Rzęski ≠ Mikrokosmki:** Rzęski i wici = **mikrotubule (9+2)**. Mikrokosmki jelita cienkiego = **aktynowe** (do tego służy korteks aktynowy!). Oba twory są \"wyrostkami\" błony komórkowej, ale zbudowane z różnych białek - typowa maturalna pułapka.\n\n> ⚠️ **Pułapka 3 - \"filamentów aktynowych względem miozynowych\" = poprawna kolejność:** Klucz CKE akceptuje oba kierunki sformułowania (aktyna względem miozyny, lub miozyna względem aktyny), bo ślizganie jest wzajemne. Stwierdzenie 2 jest poprawne merytorycznie i formalnie.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-6.3.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":7,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 6.3. (0-1)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące roli filamentów aktynowych w komórce
zwierzęcej są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F - jeśli jest
fałszywe.
1.
Podczas podziału jądra komórkowego włókna wrzeciona
kariokinetycznego powstają głównie z filamentów aktynowych.
P
F
2.
W wyniku przesuwania się filamentów aktynowych względem filamentów
miozynowych możliwy staje się skurcz komórki mięśniowej.
P
F
3.
Sieć filamentów aktynowych pod błoną komórkową bierze udział
w tworzeniu wici oraz rzęsek.
P
F

","answer_text_html":"

6.3. (0-1)
Wymagania egzaminacyjne 2021
Wymagania ogólne
Wymaganie szczegółowe
V. Rozumowanie i argumentacja. Zdający
objaśnia i komentuje informacje […],
wyjaśnia zależności przyczynowo-skutkowe
[…].
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający […]
przedstawia związki między strukturą
a funkcją na różnych poziomach organizacji
życia […].
II. Budowa i funkcjonowanie komórki.
Zdający:

\n
  1. opisuje sposoby poruszania się komórek
\n

i wykazuje rolę cytoszkieletu w ruchu
komórek i transporcie
wewnątrzkomórkowym.
Zasady oceniania
1 pkt - za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń dotyczących roli filamentów
aktynowych w komórce zwierzęcej.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie

\n
  1. - F, 2. - P, 3. - F.
\n

Zadanie 7. (0-2)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Stwierdzenie | Ocena |
| 1 | F (Fałsz) |
| 2 | P (Prawda) |
| 3 | F (Fałsz) |

\n

Sposób 1 - Mechanizm biologiczny krok po kroku (analiza cytoszkieletu)

\n

Cytoszkielet komórki zwierzęcej składa się z trzech głównych typów włókien, które pełnią różne funkcje:

\n

| Typ włókna | Białko budulcowe | Średnica | Główne funkcje |
| Mikrofilamenty (filamenty aktynowe) | aktyna (G-aktyna → F-aktyna) | ~7 nm | skurcz mięśni, ruch ameboidalny, cytokineza, korteks |
| Filamenty pośrednie | np. wimentyna, keratyna | ~10 nm | wytrzymałość mechaniczna |
| Mikrotubule | α- i β-tubulina | ~25 nm | wrzeciono kariokinetyczne, cilia, wici, transport |

\n

Stwierdzenie 1 - FAŁSZ:
Włókna wrzeciona kariokinetycznego (vericulum mitoticum) zbudowane są z mikrotubul (tubulinowych), a nie z filamentów aktynowych. Podczas kariokinezy tubulinowe dimery polimeryzują, tworząc trzy klasy mikrotubul: kinetochorowe (łączą się z kinetochorami chromosomów), polarne (stabilizują wrzeciono) i astralne (kotwiczą wrzeciono przy kortyksie). Aktyna uczestniczy w cytokinetycznym pierścieniu kurczliwym - ale to podział cytoplazmy (cytokineza), nie podział jądra (kariokineza). Stwierdzenie myli dwa procesy i dwa typy białek cytoszkieletu.

\n

Stwierdzenie 2 - PRAWDA:
Mechanizm skurczu mięśnia szkieletowego oparty jest na teorii ślizgowych filamentów (Huxley & Hanson, 1954). Głowice miozyny (filamenty grube) cyklicznie przyłączają się do aktyny (filamenty cienkie), wykonują "ruch wiosłowy" i zwalniają - w efekcie filamenty aktynowe ślizgają się w kierunku centrum sarkomeru. Sarkomery skracają się → miofibryle skracają się → komórka mięśniowa kurczy się. Opis ze stwierdzenia jest biologicznie poprawny.

\n

Stwierdzenie 3 - FAŁSZ:
Rzęski i wici zbudowane są z aksonemy - struktury złożonej z mikrotubul w układzie 9+2 (9 dubletów obwodowych + 1 para centralna). To białko dynein napędza ruch rzęsek poprzez ślizganie par mikrotubul. Sieć aktynowa pod błoną komórkową (korteks aktynowy) odpowiada za zmiany kształtu komórki, powstawanie pseudopodiów, lamellipodiów i filopodiów - nie za tworzenie rzęsek ani wici. Stwierdzenie myli struktury aktynowe z tubuliowaymi.

\n

Sposób 2 - Eliminacja przez kluczowe słowa i pułapki

\n

Stwierdzenie 1: Słowo kluczowe: "wrzeciono kariokinetyczne". Każdy uczeń, który pamięta kolchicynę (lek niszczący wrzeciono → hamuje mitozę), wie, że kolchicyna hamuje polimeryzację tubuliny, a nie aktyny. Gdyby wrzeciono było aktynowe, cytochalazyny (inhibitory aktyny) blokowałyby mitozę - a tak nie jest. → F

\n

Stwierdzenie 2: Słowo kluczowe: "przesuwanie się filamentów aktynowych względem miozynowych". To dokładna definicja teorii ślizgowych filamentów - klasyczny mechanizm z podstawy programowej. Bez wątpienia P.

\n

Stwierdzenie 3: Słowo kluczowe: "wici oraz rzęski". W biologii maturalnej rzęski i wici zawsze = mikrotubule. Aktyna = pseudopodia i mikrokosmki (np. w rąbku szczoteczkowym jelita). Gdyby rzęski były aktynowe, cytochalazyny je niszczyłyby - a działają na nie kolchicyna i taxol (anty-tubulina). → F

\n

Schemat oceniania CKE

\n
Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 6.3, 0-1 pkt):
- 1 pkt - za poprawna ocene wszystkich trzech stwierdzen.
- 0 pkt - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Rozwiazanie: 1. - F, 2. - P, 3. - F.
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n

W tym zadaniu nie korzystamy z karty wzorów - wystarczy znajomość struktury cytoszkieletu (aktyna vs. tubulina) oraz mechanizmu skurczu mięśnia.

\n

Dlaczego inne odpowiedzi są błędne

\n

| Stwierdzenie | Błędna ocena | Typowy błąd prowadzący do błędu |
| 1 | P (zamiast F) | Uczeń myli cytokinezę (pierścień aktynowy) z kariokinezą (wrzeciono tubuliny); lub generalnie "cytoszkielet = aktyna" |
| 3 | P (zamiast F) | Uczeń myli mikrokosmki (aktynowe, w jelicie) z rzęskami/wiciami (mikrotubularne 9+2); lub "pod błoną = rzęski" |

\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Pułapka 1 - Kariokineza ≠ Cytokineza: Wrzeciono aktynowe NIE istnieje - wrzeciono = mikrotubule. Pierścień kurczliwy (aktyna + miozyna II) działa dopiero w cytokinezie (podział cytoplazmy po podziale jądra). Na maturze celowo mylą te dwa etapy!
\n
⚠️ Pułapka 2 - Rzęski ≠ Mikrokosmki: Rzęski i wici = mikrotubule (9+2). Mikrokosmki jelita cienkiego = aktynowe (do tego służy korteks aktynowy!). Oba twory są "wyrostkami" błony komórkowej, ale zbudowane z różnych białek - typowa maturalna pułapka.
\n
⚠️ Pułapka 3 - "filamentów aktynowych względem miozynowych" = poprawna kolejność: Klucz CKE akceptuje oba kierunki sformułowania (aktyna względem miozyny, lub miozyna względem aktyny), bo ślizganie jest wzajemne. Stwierdzenie 2 jest poprawne merytorycznie i formalnie.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"
  1. – F, 2. – P, 3. – F.
"}]}