{"id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad/9.1","paper_id":"biologia-2021-maj-matura-rozszerzona","number":"9.1","points":1,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2021,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 9.1. (0-1)\nSformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.","answer":null,"answer_text":"9.1. (0-1)\nWymagania egzaminacyjne 2021\nWymagania ogólne\nWymaganie szczegółowe\nIII. Pogłębienie znajomości metodyki badań\nbiologicznych. Zdający […] formułuje\nproblemy badawcze […].\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia […] procesy […] biologiczne,\nprzedstawia i wyjaśnia zależności między\norganizmem a środowiskiem […].\nIV. Przegląd różnorodności organizmów.\n7. Rośliny - odżywianie się. Zdający:\n4) wskazuje drogi […] jakimi produkty\nfotosyntezy rozchodzą się w roślinie.\nZasady oceniania\n1 pkt - za poprawnie sformułowany problem badawczy, odnoszący się do szybkości\ntransportu asymilatów lub tempa przepływu soku floemowego u badanego gatunku\n(Syringa vulgaris).\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nPrzykładowe rozwiązania\n• Jaka jest prędkość przemieszczania się asymilatów w pędzie Syringa vulgaris?\n• Szybkość transportu cukrów w rurkach sitowych pędu badanego gatunku.\n• Szybkość rozchodzenia się związków zawierających atomy 14C we floemie lilaka.\n• Jak zmienia się szybkość transportu związków organicznych w łyku u bzu lilaka?\n• Czy szybkość transportu związków organicznych w łyku u bzu lilaka zmienia się\nwraz z przepływem soku floemowego?\nUwaga:\nUznaje się stosowanie pojęć „związki organiczne” lub „cukry” zamiast terminu „asymilaty”, pod\nwarunkiem że problem badawczy odnosi się do transportu w łyku (floemie) lub w rurkach\nsitowych badanego gatunku.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do metod pomiarowych zamiast procesów\nzachodzących w roślinie, np. „Wpływ odległości na czas wykrycia izotopu w soku floemowym”,\n„Obliczanie szybkości transportu floemowego w pędzie lilaka pospolitego z użyciem rostrum\nmszyc wbitych w łodygę”.\nNie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmiennych, które nie były mierzone\nw przedstawionym doświadczeniu, np. „Wpływ odległości od liści na szybkość transportu…”.","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n> **Z jaką szybkością (prędkością) transportowane są asymilaty we floemie łodygi lilaka pospolitego (*Syringa vulgaris*)?**\n\n## Sposób 1 - Analiza zmiennych doświadczenia\n\nW każdym doświadczeniu problem badawczy wynika bezpośrednio z **zmiennej niezależnej** i **zmiennej zależnej**.\n\n| Element doświadczenia | Co nim jest |\n| Zmienna niezależna | Odległość kolonii mszyc od szczytu pędu (20, 40, 60 cm) |\n| Zmienna zależna | Czas pojawienia się \\(^{14}\\)C w soku floemowym |\n| Materiał badany | Asymilaty znakowane \\(^{14}\\)C transportowane we floemie |\n\nZ tych dwóch zmiennych budujemy pytanie:\n\n> „Jak odległość od miejsca fotosyntezy wpływa na czas dotarcia asymilatów do danego punktu łodygi?\"\n\nTo pytanie jest równoważne pytaniu o **prędkość transportu floemowego** - bo znając odległość i czas, obliczamy prędkość \\(\\left(v = \\frac{d}{t}\\right)\\).\n\n**Sformułowanie finalne:**\n> „Z jaką szybkością transportowane są asymilaty we floemie *Syringa vulgaris*?\"\n\n## Sposób 2 - Schemat: co wyznaczają wyniki tabeli\n\nDane z tabeli:\n\n| Kolonia | Odległość \\(d\\) | Czas \\(t\\) | Obliczona prędkość \\(v = d/t\\) |\n| 1 | 20 cm | 1,25 h | ~16 cm/h |\n| 2 | 40 cm | 2,40 h | ~16,7 cm/h |\n| 3 | 60 cm | 3,80 h | ~15,8 cm/h |\n\nWyniki pozwalają obliczyć **stałą, powtarzalną prędkość** (~16 cm/h). Skoro doświadczenie **mierzy prędkość** - problem badawczy MUSI dotyczyć prędkości/szybkości transportu.\n\n**Sformułowanie alternatywne (równie poprawne):**\n> „Ile wynosi prędkość transportu produktów fotosyntezy w rurkach sitowych floemu łodygi lilaka pospolitego?\"\n\n## Schemat oceniania CKE\n\n> Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 9.1, 0-1 pkt):\n> - **1 pkt** - za problem badawczy odnoszacy sie do **szybkosci transportu asymilatow** lub tempa przeplywu soku floemowego u badanego gatunku (Syringa vulgaris).\n> - **0 pkt** - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\n>\n> **Uznaje sie** pojecia 'zwiazki organiczne' / 'cukry' zamiast 'asymilaty' (gdy odnosza sie do transportu w lyku). **Nie uznaje sie** odpowiedzi o zmiennych nie mierzonych w doswiadczeniu.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\nW tym zadaniu **nie korzystamy z karty wzorów CKE** - pytanie dotyczy sformułowania problemu badawczego, które opiera się wyłącznie na analizie układu doświadczalnego i zmiennych. Ewentualnie pomocniczo używamy wzoru na prędkość \\(v = d/t\\) (matematyka szkolna, nie karta biologiczna).\n\n## Częste błędne odpowiedzi\n\n| Błędna próba | Dlaczego 0 punktów |\n| „Czy mszyce mogą pobierać sok floemowy?\" | Dotyczy biologii mszyc, nie celu doświadczenia z ¹⁴C |\n| „Jaką drogę pokonują asymilaty z liści do korzeni?\" | Zbyt ogólne - nie odnosi się do mierzenia szybkości/czasu |\n| „Czy ¹⁴C pojawi się we floemie?\" | Pyta o sam fakt transportu, a nie jego szybkość - klucz tego nie akceptuje |\n| „Jakie związki organiczne są transportowane we floemie?\" | Dotyczy składu, nie szybkości - inny problem badawczy |\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Problem badawczy **musi być pytaniem** (ze znakiem zapytania), a nie hipotezą ani celem doświadczenia. Uczeń często pisze: „Celem doświadczenia było zbadanie szybkości…\" - to cel, nie problem!\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Kluczowe słowo to **„szybkość\" / „prędkość\" / „tempo\"** - bez tego słowa odpowiedź traci punkt, nawet jeśli reszta jest poprawna.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Nie trzeba pisać „lilaka pospolitego\" ani nazwy łacińskiej - problem może być sformułowany ogólnie (np. „we floemie roślin okrytonasiennych\"), ale precyzja gatunkowa jest zawsze mile widziana i wskazuje na uważne czytanie treści zadania.","image":"img/biologia-2021-maj-matura-rozszerzona/zad-9.1.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":9,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2021 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"<p>Zadanie 9.1. (0-1)<br>Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.</p>","answer_text_html":"<p>9.1. (0-1)<br>Wymagania egzaminacyjne 2021<br>Wymagania ogólne<br>Wymaganie szczegółowe<br>III. Pogłębienie znajomości metodyki badań<br>biologicznych. Zdający […] formułuje<br>problemy badawcze […].<br>I. Poznanie świata organizmów na różnych<br>poziomach organizacji życia. Zdający […]<br>przedstawia […] procesy […] biologiczne,<br>przedstawia i wyjaśnia zależności między<br>organizmem a środowiskiem […].<br>IV. Przegląd różnorodności organizmów.</p>\n<ol><li>Rośliny - odżywianie się. Zdający:</li><li>wskazuje drogi […] jakimi produkty</li></ol>\n<p>fotosyntezy rozchodzą się w roślinie.<br>Zasady oceniania<br>1 pkt - za poprawnie sformułowany problem badawczy, odnoszący się do szybkości<br>transportu asymilatów lub tempa przepływu soku floemowego u badanego gatunku<br>(Syringa vulgaris).<br>0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br>Przykładowe rozwiązania<br>• Jaka jest prędkość przemieszczania się asymilatów w pędzie Syringa vulgaris?<br>• Szybkość transportu cukrów w rurkach sitowych pędu badanego gatunku.<br>• Szybkość rozchodzenia się związków zawierających atomy 14C we floemie lilaka.<br>• Jak zmienia się szybkość transportu związków organicznych w łyku u bzu lilaka?<br>• Czy szybkość transportu związków organicznych w łyku u bzu lilaka zmienia się<br>wraz z przepływem soku floemowego?<br>Uwaga:<br>Uznaje się stosowanie pojęć „związki organiczne” lub „cukry” zamiast terminu „asymilaty”, pod<br>warunkiem że problem badawczy odnosi się do transportu w łyku (floemie) lub w rurkach<br>sitowych badanego gatunku.<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do metod pomiarowych zamiast procesów<br>zachodzących w roślinie, np. „Wpływ odległości na czas wykrycia izotopu w soku floemowym”,<br>„Obliczanie szybkości transportu floemowego w pędzie lilaka pospolitego z użyciem rostrum<br>mszyc wbitych w łodygę”.<br>Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmiennych, które nie były mierzone<br>w przedstawionym doświadczeniu, np. „Wpływ odległości od liści na szybkość transportu…”.</p>","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"<h4>Poprawna odpowiedź</h4>\n<blockquote><strong>Z jaką szybkością (prędkością) transportowane są asymilaty we floemie łodygi lilaka pospolitego (<em>Syringa vulgaris</em>)?</strong></blockquote>\n<h4>Sposób 1 - Analiza zmiennych doświadczenia</h4>\n<p>W każdym doświadczeniu problem badawczy wynika bezpośrednio z <strong>zmiennej niezależnej</strong> i <strong>zmiennej zależnej</strong>.</p>\n<p>| Element doświadczenia | Co nim jest |<br>| Zmienna niezależna | Odległość kolonii mszyc od szczytu pędu (20, 40, 60 cm) |<br>| Zmienna zależna | Czas pojawienia się \\(^{14}\\)C w soku floemowym |<br>| Materiał badany | Asymilaty znakowane \\(^{14}\\)C transportowane we floemie |</p>\n<p>Z tych dwóch zmiennych budujemy pytanie:</p>\n<blockquote>„Jak odległość od miejsca fotosyntezy wpływa na czas dotarcia asymilatów do danego punktu łodygi?&quot;</blockquote>\n<p>To pytanie jest równoważne pytaniu o <strong>prędkość transportu floemowego</strong> - bo znając odległość i czas, obliczamy prędkość \\(\\left(v = \\frac{d}{t}\\right)\\).</p>\n<p><strong>Sformułowanie finalne:</strong></p>\n<blockquote>„Z jaką szybkością transportowane są asymilaty we floemie <em>Syringa vulgaris</em>?&quot;</blockquote>\n<h4>Sposób 2 - Schemat: co wyznaczają wyniki tabeli</h4>\n<p>Dane z tabeli:</p>\n<p>| Kolonia | Odległość \\(d\\) | Czas \\(t\\) | Obliczona prędkość \\(v = d/t\\) |<br>| 1 | 20 cm | 1,25 h | ~16 cm/h |<br>| 2 | 40 cm | 2,40 h | ~16,7 cm/h |<br>| 3 | 60 cm | 3,80 h | ~15,8 cm/h |</p>\n<p>Wyniki pozwalają obliczyć <strong>stałą, powtarzalną prędkość</strong> (~16 cm/h). Skoro doświadczenie <strong>mierzy prędkość</strong> - problem badawczy MUSI dotyczyć prędkości/szybkości transportu.</p>\n<p><strong>Sformułowanie alternatywne (równie poprawne):</strong></p>\n<blockquote>„Ile wynosi prędkość transportu produktów fotosyntezy w rurkach sitowych floemu łodygi lilaka pospolitego?&quot;</blockquote>\n<h4>Schemat oceniania CKE</h4>\n<blockquote>Zgodnie z oficjalnym kluczem CKE (zadanie 9.1, 0-1 pkt):<br>- <strong>1 pkt</strong> - za problem badawczy odnoszacy sie do <strong>szybkosci transportu asymilatow</strong> lub tempa przeplywu soku floemowego u badanego gatunku (Syringa vulgaris).<br>- <strong>0 pkt</strong> - za odpowiedz niespelniajaca wymagan za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.<br><br><strong>Uznaje sie</strong> pojecia &#x27;zwiazki organiczne&#x27; / &#x27;cukry&#x27; zamiast &#x27;asymilaty&#x27; (gdy odnosza sie do transportu w lyku). <strong>Nie uznaje sie</strong> odpowiedzi o zmiennych nie mierzonych w doswiadczeniu.</blockquote>\n<h4>Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć</h4>\n<p>W tym zadaniu <strong>nie korzystamy z karty wzorów CKE</strong> - pytanie dotyczy sformułowania problemu badawczego, które opiera się wyłącznie na analizie układu doświadczalnego i zmiennych. Ewentualnie pomocniczo używamy wzoru na prędkość \\(v = d/t\\) (matematyka szkolna, nie karta biologiczna).</p>\n<h4>Częste błędne odpowiedzi</h4>\n<p>| Błędna próba | Dlaczego 0 punktów |<br>| „Czy mszyce mogą pobierać sok floemowy?&quot; | Dotyczy biologii mszyc, nie celu doświadczenia z ¹⁴C |<br>| „Jaką drogę pokonują asymilaty z liści do korzeni?&quot; | Zbyt ogólne - nie odnosi się do mierzenia szybkości/czasu |<br>| „Czy ¹⁴C pojawi się we floemie?&quot; | Pyta o sam fakt transportu, a nie jego szybkość - klucz tego nie akceptuje |<br>| „Jakie związki organiczne są transportowane we floemie?&quot; | Dotyczy składu, nie szybkości - inny problem badawczy |</p>\n<h4>Typowe pułapki i uwaga</h4>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Problem badawczy <strong>musi być pytaniem</strong> (ze znakiem zapytania), a nie hipotezą ani celem doświadczenia. Uczeń często pisze: „Celem doświadczenia było zbadanie szybkości…&quot; - to cel, nie problem!</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Kluczowe słowo to <strong>„szybkość&quot; / „prędkość&quot; / „tempo&quot;</strong> - bez tego słowa odpowiedź traci punkt, nawet jeśli reszta jest poprawna.</blockquote>\n<blockquote>⚠️ <strong>Uwaga:</strong> Nie trzeba pisać „lilaka pospolitego&quot; ani nazwy łacińskiej - problem może być sformułowany ogólnie (np. „we floemie roślin okrytonasiennych&quot;), ale precyzja gatunkowa jest zawsze mile widziana i wskazuje na uważne czytanie treści zadania.</blockquote>"}]}