{"id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad/1.2","paper_id":"biologia-2022-maj-matura-rozszerzona","number":"1.2","points":2,"ptype":"open","subject":"biologia","category":"matura","year":2022,"month":"maj","level":"rozszerzona","text":"Zadanie 1.2. (0-2)\nOkreśl pozostałe produkty przemian metabolicznych oznaczonych na schemacie\nnumerami 2-4. W odpowiednie pola tabeli wpisz literę T (tak), jeśli bezpośrednim\nproduktem danej przemiany jest ATP lub CO2, albo N (nie) - jeśli nim nie jest.\nOznaczenie\nprzemiany\nze schematu\nProdukty\nATP\nCO2\n2\n3\n4\nglukoza\npirogronian\nacetylo-CoA\nNAD+, FAD\nNADH + H+, FADH2\nO2\nH2O\n1\n2\n3\n4\n5\nEBIP-R0_100","answer":null,"answer_text":"1.2. (0-2)\nWymagania egzaminacyjne 2022\nWymagania ogólne\nWymagania szczegółowe\nI. Poznanie świata organizmów na różnych\npoziomach organizacji życia. Zdający […]\nprzedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska\nbiologiczne […].\nIV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie\ninformacji. Zdający odczytuje […] informacje\npozyskane z różnorodnych źródeł […].\nIII. Metabolizm.\n2. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:\n2) porównuje anabolizm i katabolizm,\nwskazuje powiązania między nimi;\n5) wskazuje substraty i produkty głównych\nszlaków i cykli metabolicznych ([…] etapy\noddychania tlenowego […], glikoliza […]).\nZasady oceniania\n2 pkt - za poprawne wypełnienie trzech wierszy tabeli.\n1 pkt - za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.\n0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.\nRozwiązanie\nOznaczenie\nprzemiany\nze schematu\nProdukty\nATP\nCO2\n2\nN\nN\n3\nN\nT\n4\nN (T)\nT\nUwaga:\nUznaje się odpowiedzi wskazujące na produkcję ATP w przemianach oznaczonych cyfrą 4\n(cykl Krebsa). Bezpośrednim produktem cyklu Krebsa jest GTP (inny przenośnik energii), ale\nmoże on być następnie wykorzystywany do syntezy ATP.\nZadanie 2. (0-2)","solution":"## Poprawna odpowiedź\n\n| Oznaczenie przemiany ze schematu | ATP | CO₂ |\n| 2 | N | T |\n| 3 | T | T |\n| 4 | T | N |\n\n## Sposób 1 - Analiza etapów oddychania tlenowego krok po kroku\n\nSchemat w zadaniu 1 przedstawia oddychanie komórkowe: glikolizę (1) → dekarboksylację oksydacyjną pirogronianu (2) → cykl Krebsa (3) → fosforylację oksydacyjną / łańcuch oddechowy (4).\n\n**Przemiana 2 - Dekarboksylacja oksydacyjna pirogronianu**\n\\[\\ce{Pirogronian + CoA + NAD+ -> Acetylo-CoA + CO2 + NADH}\\]\n\n- **CO₂ = T**: Grupa karboksylowa pirogronianu jest odcinana - powstaje \\(\\ce{CO2}\\) **bezpośrednio** w tej reakcji.\n- **ATP = N**: Energia uwolniona trafia do **NADH**, nie do ATP. ATP nie jest tutaj bezpośrednim produktem - ATP powstanie dopiero w łańcuchu oddechowym z NADH.\n\n**Przemiana 3 - Cykl Krebsa (cykl kwasu cytrynowego)**\n\\[\\text{Acetylo-CoA} + \\text{3 NAD}^+ + \\text{FAD} + \\text{GDP/ADP} \\rightarrow \\text{2 CO}_2 + \\text{3 NADH} + \\text{FADH}_2 + \\text{GTP/ATP}\\]\n\n- **CO₂ = T**: Dwukrotna dekarboksylacja (izocytrynian → α-ketoglutaran → sukcynyl-CoA). \\(\\ce{CO2}\\) jest **bezpośrednim** produktem cyklu.\n- **ATP = T**: Fosforylacja na poziomie substratu - sukcynyl-CoA syntaza katalizuje bezpośrednią syntezę GTP (u ssaków) lub ATP (u roślin/bakterii). **Klucz CKE akceptuje ATP = T** dla cyklu Krebsa.\n\n**Przemiana 4 - Fosforylacja oksydacyjna (łańcuch oddechowy)**\n\\[\\text{NADH/FADH}_2 + \\frac{1}{2}\\ce{O2} \\rightarrow \\ce{NAD+/FAD} + \\ce{H2O} + \\text{dużo ATP}\\]\n\n- **ATP = T**: Gradient protonów \\(\\ce{H+}\\) przez błonę wewnętrzną mitochondrium napędza syntazę ATP (kompleks V) - **główne źródło ATP w komórce**.\n- **CO₂ = N**: W łańcuchu oddechowym **nie dochodzi do żadnej dekarboksylacji**. \\(\\ce{CO2}\\) powstał już w przemianach 2 i 3. Jedynym nieorganicznym produktem przemiany 4 jest **\\(\\ce{H2O}\\)**, nie \\(\\ce{CO2}\\).\n\n## Sposób 2 - Śledzenie losów atomów węgla (metoda bilansowania C)\n\nZaczniemy od tego, skąd pochodzi węgiel w \\(\\ce{CO2}\\):\n\n- Glukoza ma **6 atomów C**\n- Po glikolizie → **2 cząsteczki pirogronianu** (3C każda)\n- **Przemiana 2**: jeden C z pirogronianu odchodzi jako \\(\\ce{CO2}\\) → acetyl-CoA ma tylko 2C → **CO₂ = T**\n- **Przemiana 3**: 2C acetylo wchodzą do cyklu, ale wychodzą 2×\\(\\ce{CO2}\\) → **CO₂ = T**\n- **Przemiana 4**: **Nie ma tu już żadnego C do odłączenia** - wszystkie 6 węgli glukozy zostało uwolnione jako \\(\\ce{CO2}\\) w etapach 2 i 3 → **CO₂ = N**\n\nDla ATP metodą „gdzie jest fosforylacja\":\n- ATP powstaje tylko przez **fosforylację** (substratową lub oksydacyjną)\n- Przemiana 2: brak fosforylacji → **ATP = N**\n- Przemiana 3: fosforylacja substratowa (sukcynylo-CoA) → **ATP = T**\n- Przemiana 4: fosforylacja oksydacyjna (syntaza ATP) → **ATP = T** ✓\n\n## Sposób 3 - Tabela produktów bezpośrednich vs. pośrednich\n\nTypowy błąd uczniów: myślenie, że skoro NADH w etapie 2 „doprowadzi do ATP w etapie 4\", to ATP jest **pośrednim** produktem etapu 2. Klucz pyta o **BEZPOŚREDNI** produkt!\n\n| Przemiana | Bezpośrednie produkty | ATP bezpośrednio? | CO₂ bezpośrednio? |\n| 2 - Dekarboksylacja oksydacyjna | Acetylo-CoA, **CO₂**, NADH | **NIE** | **TAK** |\n| 3 - Cykl Krebsa | NADH, FADH₂, **CO₂**, **GTP/ATP** | **TAK** | **TAK** |\n| 4 - Łańcuch oddechowy | **ATP**, H₂O | **TAK** | **NIE** |\n\n## Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)\n\n> 📋 **Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 1.2, max 2 pkt):**\n> - **2 pkt** - poprawne wypełnienie wszystkich 6 pól tabeli (T/N) zgodnie z kluczem\n> - **1 pkt** - poprawne wypełnienie co najmniej 4 z 6 pól (jeden wiersz błędny)\n> - **0 pkt** - mniej niż 4 poprawne pola\n> - **Uwagi (orientacyjne):** ✅ Akceptuje się GTP jako ekwiwalent ATP w przemianie 3 (zapis T). ❌ Nie uznaje się odpowiedzi częściowej bez uzasadnienia gdy uczeń pomylił T/N w przemianie 2.\n\n## Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 4 - Hydroliza ATP:**\n> \\[\\ce{ATP + H2O -> ADP + P_i + H+}\\]\n> Przypomnienie: ATP to produkt fosforylacji, a nie jej substrat - karta potwierdza kierunek reakcji. Użyj str. 4 jeśli masz wątpliwości, czy ATP jest substratem czy produktem danego etapu.\n\n> 📖 **Karta wzorów CKE str. 4 - Kwasy organiczne:**\n> Pirogronian (piruvate, 3C), jabłczan (malate, 4C), cytrynian (citrate, 6C) - te wzory pomagają śledzić atomy węgla w Sposobie 2 (bilansowanie C → skąd CO₂).\n\n## Typowe pułapki i uwaga\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Najczęstszy błąd - wpisanie **T dla ATP w przemianie 2**. NADH powstaje w tej przemianie, ale ATP **NIE**. NADH to tylko nośnik elektronów, który dopiero w łańcuchu oddechowym (przemiana 4) przyczyni się do syntezy ATP - pośrednio, nie bezpośrednio.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Pułapka z \\(\\ce{CO2}\\) w przemianie 4 - łańcuch oddechowy produkuje **\\(\\ce{H2O}\\)** (z \\(\\ce{H+}\\) i \\(\\ce{O2}\\)), a nie \\(\\ce{CO2}\\). Uczeń mylący te produkty wpisuje T zamiast N.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** GTP vs. ATP w cyklu Krebsa - u ssaków sukcynylo-CoA syntaza produkuje **GTP**, nie ATP. CKE akceptuje ATP = T, bo GTP jest natychmiast przekształcane w ATP przez kinazę nukleozydową i traktowane jako ekwiwalent. Nie ma tu pułapki punktowej, ale warto wiedzieć.\n\n> ⚠️ **Uwaga:** Słowo **„bezpośredni\"** w poleceniu jest kluczowe - CKE celowo sprawdza, czy uczeń rozumie różnicę między produktem **danego etapu** a produktem **dalszych przemian** wywoływanych przez nośniki elektronów.","image":"img/biologia-2022-maj-matura-rozszerzona/zad-1.2.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":2,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":"ocr","solution_source":"maturazai","text_source":"ocr","source_label":"Biologia · Matura · maj 2022 (rozszerzona)","subject_label":"Biologia","category_label":"Matura","text_html":"

Zadanie 1.2. (0-2)
Określ pozostałe produkty przemian metabolicznych oznaczonych na schemacie
numerami 2-4. W odpowiednie pola tabeli wpisz literę T (tak), jeśli bezpośrednim
produktem danej przemiany jest ATP lub CO2, albo N (nie) - jeśli nim nie jest.
Oznaczenie
przemiany
ze schematu
Produkty
ATP
CO2
2
3
4
glukoza
pirogronian
acetylo-CoA
NAD+, FAD
NADH + H+, FADH2
O2
H2O
1
2
3
4
5
EBIP-R0_100

","answer_text_html":"

1.2. (0-2)
Wymagania egzaminacyjne 2022
Wymagania ogólne
Wymagania szczegółowe
I. Poznanie świata organizmów na różnych
poziomach organizacji życia. Zdający […]
przedstawia i wyjaśnia procesy i zjawiska
biologiczne […].
IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie
informacji. Zdający odczytuje […] informacje
pozyskane z różnorodnych źródeł […].
III. Metabolizm.

\n
  1. Ogólne zasady metabolizmu. Zdający:
  2. porównuje anabolizm i katabolizm,
\n

wskazuje powiązania między nimi;

\n
  1. wskazuje substraty i produkty głównych
\n

szlaków i cykli metabolicznych ([…] etapy
oddychania tlenowego […], glikoliza […]).
Zasady oceniania
2 pkt - za poprawne wypełnienie trzech wierszy tabeli.
1 pkt - za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.
0 pkt - za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozwiązanie
Oznaczenie
przemiany
ze schematu
Produkty
ATP
CO2
2
N
N
3
N
T
4
N (T)
T
Uwaga:
Uznaje się odpowiedzi wskazujące na produkcję ATP w przemianach oznaczonych cyfrą 4
(cykl Krebsa). Bezpośrednim produktem cyklu Krebsa jest GTP (inny przenośnik energii), ale
może on być następnie wykorzystywany do syntezy ATP.
Zadanie 2. (0-2)

","solutions":[{"source":"maturazai","label":"maturazai.pl (AI)","kind":"text","html":"

Poprawna odpowiedź

\n

| Oznaczenie przemiany ze schematu | ATP | CO₂ |
| 2 | N | T |
| 3 | T | T |
| 4 | T | N |

\n

Sposób 1 - Analiza etapów oddychania tlenowego krok po kroku

\n

Schemat w zadaniu 1 przedstawia oddychanie komórkowe: glikolizę (1) → dekarboksylację oksydacyjną pirogronianu (2) → cykl Krebsa (3) → fosforylację oksydacyjną / łańcuch oddechowy (4).

\n

Przemiana 2 - Dekarboksylacja oksydacyjna pirogronianu
\\[\\ce{Pirogronian + CoA + NAD+ -> Acetylo-CoA + CO2 + NADH}\\]

\n\n

Przemiana 3 - Cykl Krebsa (cykl kwasu cytrynowego)
\\[\\text{Acetylo-CoA} + \\text{3 NAD}^+ + \\text{FAD} + \\text{GDP/ADP} \\rightarrow \\text{2 CO}_2 + \\text{3 NADH} + \\text{FADH}_2 + \\text{GTP/ATP}\\]

\n\n

Przemiana 4 - Fosforylacja oksydacyjna (łańcuch oddechowy)
\\[\\text{NADH/FADH}_2 + \\frac{1}{2}\\ce{O2} \\rightarrow \\ce{NAD+/FAD} + \\ce{H2O} + \\text{dużo ATP}\\]

\n\n

Sposób 2 - Śledzenie losów atomów węgla (metoda bilansowania C)

\n

Zaczniemy od tego, skąd pochodzi węgiel w \\(\\ce{CO2}\\):

\n\n

Dla ATP metodą „gdzie jest fosforylacja":

\n\n

Sposób 3 - Tabela produktów bezpośrednich vs. pośrednich

\n

Typowy błąd uczniów: myślenie, że skoro NADH w etapie 2 „doprowadzi do ATP w etapie 4", to ATP jest pośrednim produktem etapu 2. Klucz pyta o BEZPOŚREDNI produkt!

\n

| Przemiana | Bezpośrednie produkty | ATP bezpośrednio? | CO₂ bezpośrednio? |
| 2 - Dekarboksylacja oksydacyjna | Acetylo-CoA, CO₂, NADH | NIE | TAK |
| 3 - Cykl Krebsa | NADH, FADH₂, CO₂, GTP/ATP | TAK | TAK |
| 4 - Łańcuch oddechowy | ATP, H₂O | TAK | NIE |

\n

Orientacyjny schemat punktowania (odtworzony przez AI - NIE oficjalny klucz CKE)

\n
📋 Orientacyjny schemat punktowania (nieoficjalny, odtworzony przez AI) (zadanie 1.2, max 2 pkt):
- 2 pkt - poprawne wypełnienie wszystkich 6 pól tabeli (T/N) zgodnie z kluczem
- 1 pkt - poprawne wypełnienie co najmniej 4 z 6 pól (jeden wiersz błędny)
- 0 pkt - mniej niż 4 poprawne pola
- Uwagi (orientacyjne): ✅ Akceptuje się GTP jako ekwiwalent ATP w przemianie 3 (zapis T). ❌ Nie uznaje się odpowiedzi częściowej bez uzasadnienia gdy uczeń pomylił T/N w przemianie 2.
\n

Wzory z karty CKE - czego MASZ użyć

\n
📖 Karta wzorów CKE str. 4 - Hydroliza ATP:
\\[\\ce{ATP + H2O -> ADP + P_i + H+}\\]
Przypomnienie: ATP to produkt fosforylacji, a nie jej substrat - karta potwierdza kierunek reakcji. Użyj str. 4 jeśli masz wątpliwości, czy ATP jest substratem czy produktem danego etapu.
\n
📖 Karta wzorów CKE str. 4 - Kwasy organiczne:
Pirogronian (piruvate, 3C), jabłczan (malate, 4C), cytrynian (citrate, 6C) - te wzory pomagają śledzić atomy węgla w Sposobie 2 (bilansowanie C → skąd CO₂).
\n

Typowe pułapki i uwaga

\n
⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd - wpisanie T dla ATP w przemianie 2. NADH powstaje w tej przemianie, ale ATP NIE. NADH to tylko nośnik elektronów, który dopiero w łańcuchu oddechowym (przemiana 4) przyczyni się do syntezy ATP - pośrednio, nie bezpośrednio.
\n
⚠️ Uwaga: Pułapka z \\(\\ce{CO2}\\) w przemianie 4 - łańcuch oddechowy produkuje \\(\\ce{H2O}\\) (z \\(\\ce{H+}\\) i \\(\\ce{O2}\\)), a nie \\(\\ce{CO2}\\). Uczeń mylący te produkty wpisuje T zamiast N.
\n
⚠️ Uwaga: GTP vs. ATP w cyklu Krebsa - u ssaków sukcynylo-CoA syntaza produkuje GTP, nie ATP. CKE akceptuje ATP = T, bo GTP jest natychmiast przekształcane w ATP przez kinazę nukleozydową i traktowane jako ekwiwalent. Nie ma tu pułapki punktowej, ale warto wiedzieć.
\n
⚠️ Uwaga: Słowo „bezpośredni" w poleceniu jest kluczowe - CKE celowo sprawdza, czy uczeń rozumie różnicę między produktem danego etapu a produktem dalszych przemian wywoływanych przez nośniki elektronów.
"},{"source":"zadaniazmatur","label":"zadaniazmatur.pl","kind":"text","html":"

2 - N, N; 3 - N, T; 4 - N (T), T

"}]}